વડોદરામાં 400 આંગણવાડીના 5,500 બાળકો દૂધથી વંચિત: Amul અને ICDS વચ્ચેના વિવાદમાં Vadodara anganwadi milk supply ખોરવાઈ

ગુજરાતની સંસ્કારી નગરી વડોદરામાંથી એક આઘાતજનક અને ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. વડોદરા મહાનગરપાલિકા (VMC) સંચાલિત વિવિધ વિસ્તારોની આંગણવાડીઓમાં અભ્યાસ કરતા નાના બાળકોના પોષણ સાથે મોટો ખિલવાડ થઈ રહ્યો હોવાની વિગતો પ્રકાશમાં આવી છે. છેલ્લા એક અઠવાડિયા કરતા વધુ સમયથી Vadodara anganwadi milk supply સંપૂર્ણપણે ઠપ થઈ ગઈ છે, જેના કારણે 400 જેટલી આંગણવાડીઓમાં નોંધાયેલા 5,500થી વધુ નાના અને માસૂમ બાળકો દૈનિક પૌષ્ટિક દૂધ મેળવવાથી વંચિત રહી ગયા છે. ગુજરાત સરકારની ‘દૂધ સંજીવની યોજના’ હેઠળ આંગણવાડીના બાળકોને કુપોષણ સામે રક્ષણ આપવા માટે રોજ 100 મિલી દૂધ આપવાની જોગવાઈ છે, પરંતુ વડોદરામાં અમૂલ (GCMMF) અને આઈસીડીએસ (ICDS) વિભાગ વચ્ચેના બિલિંગ વિવાદ અને ક્રેડિટ લિમિટ પતી જવાના કારણે દૂધનો પુરવઠો અચાનક અટકાવી દેવામાં આવ્યો છે.

Vadodara anganwadi milk supply ખોરવાઈ: શું છે સમગ્ર બિલિંગ વિવાદ?

મળતી વિગતો અનુસાર, વડોદરા શહેરના ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના કુટુંબોના બાળકો જ્યાં પ્રાથમિક શિક્ષણ અને પોષણ મેળવે છે તે આંગણવાડીઓમાં ગત 17 સપ્ટેમ્બરથી અમૂલ દૂધના પાઉચ આવવાના બંધ થઈ ગયા છે. આ સમગ્ર મામલે આઈસીડીએસ (Integrated Child Development Services)ના ડિસ્ટ્રિક્ટ પ્રોગ્રામ ઓફિસર હીરાલ ઠાકોરે ખુલાસો કર્યો હતો કે દૂધના ભાવમાં તાજેતરમાં થયેલા વધારાને કારણે આઈસીડીએસ પાસે રહેલું ક્રેડિટ બેલેન્સ ઝડપથી પૂરું થઈ ગયું હતું. આ ઉપરાંત અમૂલના સ્થાનિક કો-ઓર્ડિનેટર્સ દ્વારા સમયસર બિલ રજૂ કરવામાં વિલંબ કરવામાં આવ્યો હતો, જેના કારણે નાણાકીય ચૂકવણીમાં ટેકનિકલ અવરોધ ઊભો થયો હતો. આ ચૂકવણી સમયસર ન થતાં અમૂલે વડોદરાની આંગણવાડીઓમાં દૂધનો પુરવઠો બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો, જેનાથી Vadodara anganwadi milk supply ખોરવાઈ ગઈ છે.

વડોદરા શહેરમાં વડોદરા મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન હેઠળ આવતી આંગણવાડીઓમાં સામાન્ય રીતે 6 મહિનાથી લઈને 6 વર્ષ સુધીના બાળકોને સપ્તાહમાં પાંચ દિવસ પૌષ્ટિક દૂધ પૂરું પાડવામાં આવે છે. પરંતુ વહીવટી તંત્રની બેદરકારી અને અમૂલ સંઘ સાથેના આંતરિક તાલમેલના અભાવે હજારો બાળકો છેલ્લા સાત દિવસથી પોતાના હકના દૂધ વગર તરસ્યા બેસી રહ્યા છે. Vadodara શહેરના પૂર્વ અને પશ્ચિમ વિસ્તારની આંગણવાડી કાર્યકરોએ જણાવ્યું કે દરરોજ સવારે બાળકો દૂધની રાહ જોતા હોય છે પરંતુ સપ્લાય ન હોવાથી અમારે તેમને ખાલી હાથે અથવા માત્ર સુકો નાસ્તો આપીને સંતોષ માનવો પડે છે.

વડોદરા આંગણવાડી દૂધ પુરવઠાની વર્તમાન સ્થિતિ અંગેનો મુખ્ય ડેટા

વડોદરા શહેરમાં બાળકોના પોષણ કાર્યક્રમ સાથે જોડાયેલી આ ગંભીર સમસ્યાની મુખ્ય વિગતો નીચે મુજબના કોષ્ટકમાં દર્શાવવામાં આવી છે:

મિશન સક્ષમ આંગણવાડી અને પોષણ 2.0 સામે મોટા પ્રશ્નાર્થ

કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર દ્વારા બજેટમાં કરોડો રૂપિયાની ફાળવણી કરીને ‘મિશન સક્ષમ આંગણવાડી અને પોષણ 2.0’ (Mission Saksham Anganwadi and Poshan 2.0) જેવી મહત્ત્વકાંક્ષી યોજનાઓ ચલાવવામાં આવે છે. આ યોજનાઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશ અને રાજ્યમાંથી બાળ કુપોષણ નાબૂદ કરવાનો છે. પરંતુ જ્યારે વડોદરા જેવા મહાનગરમાં માત્ર બિલ ક્લિયર ન થવા જેવા મામૂલી વહીવટી પ્રશ્ને દૂધની સપ્લાય બંધ કરી દેવામાં આવે, ત્યારે સરકારી દાવાઓની વાસ્તવિકતા ખુલ્લી પડી જાય છે. સ્થાનિક નાગરિકો અને બાળ અધિકાર કાર્યકરો પ્રશ્ન ઉઠાવી રહ્યા છે કે જો સરકારી વિભાગો અને અમૂલ વચ્ચે કોઈ ચૂકવણીનો વિવાદ હોય, તો તેની શિક્ષા નાના બાળકો શા માટે ભોગવે? Vadodara anganwadi milk supply પુનઃ શરૂ કરવા માટે ઉચ્ચ કક્ષાએ તાત્કાલિક નિર્ણય કેમ લેવાયો નથી?

સામાન્ય રીતે શ્રમિક, ગરીબ અને આર્થિક રીતે નબળા વર્ગના પરિવારો પોતાના બાળકોને આંગણવાડીમાં એટલા માટે મોકલે છે જેથી તેમને શિક્ષણની સાથે યોગ્ય પોષણ પણ મળી શકે. વડોદરાના વાડી, યાકુતપુરા, કિશનવાડી, અને મકરપુરા જેવા વિસ્તારોની આંગણવાડીઓમાં આવતા બાળકો માટે દૂધ એ તેમના દૈનિક પોષણનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. છેલ્લા સાત દિવસથી દૂધ ન મળવાને કારણે વાલીઓમાં ભારે રોષ વ્યાપી ગયો છે. કેટલાક વાલીઓએ તો આંગણવાડી કાર્યકરો સામે જઈને વિરોધ દર્શાવ્યો હતો, પરંતુ કાર્યકરો પણ લાચાર બનીને ઉચ્ચ અધિકારીઓ સામે આંગળી ચિંધી રહ્યા છે.

વાલીઓ અને સામાજિક સંગઠનોમાં ભારે આક્રોશ

વડોદરાના સામાજિક કાર્યકરો અને બાળ કલ્યાણ ક્ષેત્રે કામ કરતા સંગઠનોએ વડોદરા મહાનગરપાલિકા અને કલેક્ટર તંત્ર સામે આકરા પ્રહારો કર્યા છે. વાલીઓનું કહેવું છે કે, “અમારા બાળકો દરરોજ સવારે આંગણવાડીમાં દૂધ પીવાની આશાએ જાય છે, પરંતુ ત્યાંથી તેમને માત્ર બિસ્કિટ કે અન્ય નાસ્તો આપીને રવાના કરી દેવાય છે. અમૂલ જેવી રાષ્ટ્રીય કક્ષાની ડેરી અને પાલિકા તંત્ર વચ્ચેના પૈસાના હિસાબમાં અમારા બાળકોનું આરોગ્ય જોખમાઈ રહ્યું છે.”

બીજી તરફ, વડોદરા મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના અધિકારીઓનું કહેવું છે કે આઈસીડીએસ વિભાગ રાજ્ય સરકારના મહિલા અને બાળ કલ્યાણ મંત્રાલય હેઠળ કાર્ય કરે છે. આઈસીડીએસ દ્વારા બિલ મળતા જ મનપા દ્વારા નાણાં રિલીઝ કરવામાં આવે છે. પરંતુ તાજેતરમાં અમૂલ દ્વારા સબમિટ કરવામાં આવેલા બિલોમાં વિલંબ થયો હોવાથી પ્રોસેસિંગમાં સમય લાગ્યો છે. જોકે, આ ખુલાસો વાલીઓના ગળે ઊતરતો નથી. વડોદરાના નાગરિકો માગણી કરી રહ્યા છે કે Vadodara anganwadi milk supply તરત જ પૂર્વવત કરવામાં આવે અને ભવિષ્યમાં આવી સ્થિતિ ના સર્જાય તે માટે ઈમરજન્સી ફંડની જોગવાઈ કરવામાં આવે.

વહીવટી તંત્રની કવાયત: ક્યારે શરૂ થશે દૂધ પુરવઠો?

સમગ્ર મામલો મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયામાં હાઇલાઇટ થયા બાદ વડોદરા જિલ્લા પ્રશાસન અને મનપા તંત્ર હરકતમાં આવ્યું છે. આઈસીડીએસના ઉચ્ચ અધિકારીઓએ અમૂલના ઉચ્ચ સંચાલકો સાથે ઇમરજન્સી બેઠક યોજી હતી. આ બેઠકમાં બાકી નીકળતા બિલની ચુકવણી માટે વિશેષ વહીવટી મંજૂરી મેળવવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવામાં આવી છે. કલેક્ટર કચેરીના સત્તાવાર સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી 24 થી 48 કલાકની અંદર તમામ આંગણવાડીઓમાં દૂધનો પુરવઠો સામાન્ય થઈ જશે અને બાળકોને ફરીથી દરરોજ 100 મિલી દૂધ મળતું થઈ જશે.

તંત્ર તરફથી એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે આંગણવાડીઓમાં દૂધની અછત પૂરી કરવા માટે વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા તરીકે પૌષ્ટિક આહાર પ્રોજેક્ટ હેઠળ વધારાનો નાસ્તો પૂરો પાડવામાં આવી રહ્યો છે. પરંતુ સ્થાનિકોના મતે દૂધનો વિકલ્પ અન્ય કોઈ નાસ્તો બની શકે નહીં. બાળરોગ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, 1 થી 6 વર્ષના વિકસતા બાળકો માટે કેલ્શિયમ, પ્રોટીન અને વિટામિન ડી નો મુખ્ય સ્ત્રોત દૂધ છે. દૂધ બંધ રહેવાથી બાળકોમાં ન્યુટ્રિશનલ ડેફિશિયન્સી ઊભી થઈ શકે છે.

આંગણવાડી કાર્યકરો અને હેલ્પરોની સ્થિતિ

આ સમગ્ર વિવાદમાં આંગણવાડીની કાર્યકરો અને તેડાગર બહેનો સૌથી વધુ મુશ્કેલીમાં મુકાઈ છે. વડોદરા શહેરની વિવિધ આંગણવાડીઓમાં કામ કરતી બહેનો જણાવે છે કે દરરોજ સવારે જ્યારે વાલીઓ બાળકોને મૂકવા આવે છે ત્યારે તેઓ દૂધ ક્યારે શરૂ થશે તે અંગે તીખા સવાલો પૂછે છે. પાલિકા અને આઈસીડીએસના અધિકારીઓ તરફથી કોઈ સ્પષ્ટ જવાબ ન મળતા આંગણવાડી કાર્યકરો માટે વાલીઓને સમજાવવું અતિ મુશ્કેલ બની ગયું છે.

વડોદરાની એક આંગણવાડી કાર્યકરે નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્યું કે, “અમને ઉપરથી સૂચના આપવામાં આવી હતી કે દૂધની ગાડીઓ થોડા દિવસ નહીં આવે, પરંતુ કારણ જણાવવામાં આવ્યું નહોતું. બાદમાં ખબર પડી કે બિલ ક્લિયર નથી થયા. અમે નાના બાળકોને મોઢેથી દૂધ છીનવાતું જોઈને ખૂબ જ દુઃખી છીએ. વડોદરા શહેરમાં આવી સ્થિતિ અગાઉ ક્યારેય ઊભી થઈ નથી.”

ભાવિ આયોજન અને કાયમી ઉકેલની જરૂરિયાત

આ ઘટનાએ ગુજરાતના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ચાઇલ્ડ વેલફેર કમ્યુનિકેશન ગ્રેપની મોટી ત્રુટિઓ ઉજાગર કરી છે. ભવિષ્યમાં Vadodara anganwadi milk supply કે રાજ્યના અન્ય કોઈ શહેરમાં આંગણવાડી દૂધ પુરવઠો અટકે નહીં તે માટે કાયમી મેકેનિઝમ તૈયાર કરવાની જરૂરિયાત ઊભી થઈ છે. નિષ્ણાતોના મતે:

• એડવાન્સ ફંડ એલોકેશન: ICDS અને ડેરી ફેડરેશન વચ્ચે એડવાન્સ રિવોલ્વિંગ ફંડ રાખવું જોઈએ જેથી બિલ પ્રોસેસિંગમાં મોડું થાય તો પણ બાળકોનો સપ્લાય ના અટકે.
• ડિજિટલ બિલિંગ સિસ્ટમ: અમૂલ અને પાલિકા વચ્ચે બિલિંગ પ્રક્રિયા સંપૂર્ણ ડિજિટલ અને રીઅલ-ટાઇમ ધોરણે થવી જોઈએ.
• ઈમરજન્સી પ્રોક્યોરમેન્ટ: જો મુખ્ય સપ્લાયર તરફથી પુરવઠો અટકે તો સ્થાનિક કક્ષાએથી દૂધ ખરીદવાની આંગણવાડી લેવલે સત્તા આપવી જોઈએ.

વડોદરાના 5,500 બાળકો માટે આગામી દિવસો ખૂબ મહત્વના રહેશે. જો વહીવટી તંત્ર તાત્કાલિક ધોરણે આ વિવાદનો ઉકેલ લાવશે તો જ આ માસૂમ બાળકોના સ્વાસ્થ્ય સાથે થઈ રહેલા અન્યાયનો અંત આવશે. હાલ તો આખી ‘સંસ્કારી નગરી’ વડોદરામાં આ મામલો ચર્ચાનો સ્પષ્ટ વિષય બન્યો છે અને નાગરિકો પાલિકા તથા આઈસીડીએસ પાસેથી જવાબ માગી રહ્યા છે.

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.