સુરત નાસીરનગર ડિમોલિશન વિવાદ: હાઈકોર્ટે SMC અને પોલીસની ભૂમિકા પર કડક ટિપ્પણી કરી
સુરતના નાસીરનગર (Nasirnagar, Surat) માં થયેલા અત્યંત સંવેદનશીલ ડિમોલિશન (Demolition) કેસમાં ગુજરાત હાઈકોર્ટે (Gujarat High Court) સુરત મહાનગરપાલિકા (Surat Municipal Corporation – SMC) અને પોલીસની કામગીરી પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવીને કડક ટિપ્પણી કરી છે. આ મામલો શહેરમાં ટોક ઓફ ધ ટાઉન બન્યો છે, જ્યાં 100 થી વધુ પરિવારોને અચાનક બેઘર કરી દેવામાં આવ્યા હતા. હાઈકોર્ટની આ ટિપ્પણી બાદ પીડિતોમાં ન્યાયની આશા જાગી છે, જ્યારે જવાબદાર અધિકારીઓની મુશ્કેલીઓ વધી છે.
“ઘોસ્ટ ડિમોલિશન” અને પરિવારોની દયનીય હાલત
આ વિવાદની શરૂઆત 30 મે, 2026 ના રોજ થઈ હતી, જ્યારે સુરતના વેદ દરવાજા (Ved Darwaja) વિસ્તારમાં આવેલા નાસીરનગર ઝૂંપડપટ્ટીમાં અચાનક ડિમોલિશન ડ્રાઈવ (Demolition Drive) શરૂ કરવામાં આવી હતી. લગભગ 28,000 ચોરસ મીટર (28,000 sq meters) માં ફેલાયેલા આ વિસ્તારમાં સવારના સમયે, જ્યારે લોકો તેમના દૈનિક કાર્યોમાં વ્યસ્ત હતા – કેટલાક રસોઈ બનાવતા હતા, બાળકો શાળાએ જવાની તૈયારી કરતા હતા અને કેટલાક કામ પર જવા નીકળતા હતા – ત્યારે બે બુલડોઝર અને એક JCB સાથે અધિકારીઓનો કાફલો ધસી આવ્યો હતો. પોલીસ દળની મોટી સંખ્યામાં હાજરી વચ્ચે, રહેવાસીઓને કોઈ જાણકારી કે નોટિસ (Notice) આપવામાં આવી ન હતી, જેના કારણે તેઓ મદદ માટે બૂમો પાડવા સિવાય કશું કરી શક્યા નહોતા. એક જ ઝાટકે 100 થી વધુ ઝૂંપડીઓ તોડી પાડવામાં આવી, જેના કારણે સેંકડો લોકો રાતોરાત બેઘર (Homeless) બની ગયા.
પીડિતોના જણાવ્યા અનુસાર, આ ડિમોલિશન ડ્રાઈવ 1 જૂન સુધી ચાલી હતી. નાસીરનગરમાં 1990 થી રહેતા હુસૈન શેખ (Hussain Shaikh) નામના એક રહેવાસી કે જેમનું ઘર બચાવી લેવાયું હતું, તેમણે ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં એક સ્પેશિયલ સિવિલ એપ્લિકેશન (Special Civil Application – SCA) દાખલ કરી હતી. તેમની અરજીમાં જણાવાયું હતું કે SMC અધિકારીઓ કોઈપણ પૂર્વ સૂચના (Prior notice) વિના આવ્યા અને ઝૂંપડીઓ તોડી પાડવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે વિસ્થાપિત થયેલા લોકો માટે ગુજરાત સરકારના 2013 ના ઠરાવ મુજબ વૈકલ્પિક આવાસ (Alternate accommodation) ની પણ માંગ કરી હતી.
સુરત મહાનગરપાલિકાની ગૂંચવણભરી ભૂમિકા
આશ્ચર્યજનક રીતે, શરૂઆતમાં સુરત મહાનગરપાલિકાએ આ ડિમોલિશનમાં પોતાની કોઈ ભૂમિકા હોવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. જોકે, બાદમાં SMC એ સ્વીકાર્યું કે ડિમોલિશન તેના અધિકારીઓ દ્વારા જ કરવામાં આવ્યું હતું અને આ મામલે આંતરિક તપાસ (Internal probe) ચાલી રહી છે. આ પ્રકારના સંવેદનશીલ મામલામાં તંત્ર દ્વારા શરૂઆતમાં ઇનકાર કરવો અને પછી સ્વીકાર કરવો, તે તેની પારદર્શિતા (Transparency) અને જવાબદારી (Accountability) પર ગંભીર પ્રશ્નાર્થ ઊભા કરે છે. હાઈકોર્ટે પણ આ બાબતની નોંધ લીધી હતી કે ઘટના બાદ સતત 10 દિવસ સુધી કમિશનર દ્વારા કોઈ અસરકારક પગલાં લેવામાં આવ્યા નહોતા.
હાઈકોર્ટનો કડક વલણ અને પોલીસની નિષ્ક્રિયતા
ગુજરાત હાઈકોર્ટે આ કેસની સુનાવણી દરમિયાન સુરત કમિશનરની કામગીરી પર કડક ટિપ્પણી કરતા જણાવ્યું હતું કે, આ કાર્યવાહી ‘સંપૂર્ણપણે અયોગ્ય’ હતી અને તેનો ઉપયોગ જે હેતુ માટે મંજૂર કરવામાં આવ્યો હતો તેનાથી વિપરીત રીતે કરવામાં આવ્યો હતો. કોર્ટે વધુમાં અવલોકન કર્યું કે સમગ્ર ઘટનાક્રમ દરમિયાન પોલીસની હાજરી હોવા છતાં, પોલીસ ‘મૂક પ્રેક્ષક’ બની રહી હતી અને કોઈ કાર્યવાહી કરી ન હતી. હાઈકોર્ટે ભારપૂર્વક કહ્યું કે આવા ગંભીર મામલામાં સત્તાધિકારીઓએ સ્વયંપ્રેરિત (Suo Motu) કાર્યવાહી કરવી જરૂરી હતી, પરંતુ તે કરવામાં આવી ન હતી. આ દર્શાવે છે કે સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર અને પોલીસ બંને તેમની બંધારણીય અને નૈતિક ફરજો નિભાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યા હતા.
ડીસીપી રેન્કના એક વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારી અને અન્ય સુરત મહાનગરપાલિકાના અધિકારીઓની હાજરીમાં આ ડિમોલિશન થયું હોવા છતાં, રહેવાસીઓને કોઈ ન્યાય મળ્યો ન હતો. 9 જૂના રોજ, જ્યારે નાસીરનગરના સ્થાનિક નેતાઓ અને રહેવાસીઓના જૂથે મ્યુનિસિપલ કમિશનર એમ. નગરરાજન (M. Nagarajan) ના આથવા લાઇન્સ (Athwa Lines) સ્થિત નિવાસસ્થાન બહાર વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું, ત્યારે પોલીસે લગભગ 25 જેટલા પ્રદર્શનકારીઓની અટકાયત કરી ઉમરા પોલીસ સ્ટેશન લઈ જવામાં આવ્યા હતા અને બાદમાં છોડી મૂકવામાં આવ્યા હતા.
માનવીય સંવેદના અને અસરગ્રસ્તોની વ્યથા
આ ડિમોલિશનની સૌથી મોટી અસર ત્યાં રહેતા સામાન્ય લોકો, ખાસ કરીને મહિલાઓ અને બાળકો પર પડી છે. શબનમ નામની 30 વર્ષીય મહિલા, જે તેની 9 વર્ષની દીકરી સાલેહા (Saleha) અને 6 વર્ષની દીકરી અલિઝા (Aliza) માટે બપોરનું ભોજન બનાવી રહી હતી ત્યારે તેણે આ અરાજકતાનો અવાજ સાંભળ્યો. તે બહાર આવી અને જોયું કે પોલીસકર્મીઓ અને નગરપાલિકાના અધિકારીઓ ઘરો તોડી રહ્યા છે. તે કંઈ વિચારે તે પહેલાં, બુલડોઝર તેના ઘરથી 200 મીટર દૂર હતા, પછી તેના ઘરના દરવાજા પર અને થોડી જ મિનિટોમાં તેનું ઘર કાટમાળના ઢગલામાં ફેરવાઈ ગયું. તેના ઘરની અંદરનો તમામ સામાન નાશ પામ્યો. તે જેમ તેમ કરીને કેટલાક કપડાં અને રોકડ બચાવીને ઘરની બહાર દોડી. “મેં મારું ઘર મારી આંખો સામે તૂટતા જોયું. અમે મદદ માટે બૂમો પાડી અને રડ્યા, પણ પોલીસે અમને ધમકી આપી,” શબનમે જણાવ્યું.
આ પરિવારો દાયકાઓથી આ જમીન પર રહેતા હોવાનો દાવો કરે છે, જે ખાનગી જમીન (Private land) તરીકે ઓળખાય છે. અચાનક વિસ્થાપન થવાથી તેમની રોજીરોટી, બાળકોનું શિક્ષણ અને મૂળભૂત સુવિધાઓ પર ગંભીર અસર પડી છે. SMC દ્વારા લગભગ 150 જેટલા લોકોને નજીકના કોમ્યુનિટી હોલ (Community Hall) માં ખસેડવામાં આવ્યા છે, જ્યારે કેટલાક હજુ પણ તેમના તૂટેલા ઘરોના કાટમાળ પર તંબુ બાંધીને ખુલ્લા આકાશ નીચે રહેવા મજબૂર છે.
કાનૂની ગૂંચવણો અને ભવિષ્યનો માર્ગ
આ કેસમાં કાનૂની પાસાં પણ અત્યંત મહત્ત્વના છે. કોઈપણ ડિમોલિશન કાર્યવાહી પહેલાં નિયમોનુસાર નોટિસ આપવી ફરજિયાત છે, જેનું આ કિસ્સામાં પાલન કરવામાં આવ્યું નથી. હાઈકોર્ટે આ કાર્યવાહીને ‘સંપૂર્ણપણે અયોગ્ય’ ગણીને, કાયદાના શાસન (Rule of Law) ના ઉલ્લંઘન પર ભાર મૂક્યો છે. આ મામલો શહેરી વિકાસ, ઝૂંપડપટ્ટી પુનર્વસન (Slum Rehabilitation) અને નાગરિકોના અધિકારો (Citizens’ Rights) જેવા અનેક મુદ્દાઓને સ્પર્શે છે. ગુજરાત સરકારના 2013 ના ઠરાવ મુજબ, જો કોઈને ડિમોલિશનને કારણે વિસ્થાપિત કરવામાં આવે, તો તેમને વૈકલ્પિક આવાસ પૂરા પાડવા જોઈએ. આ ઠરાવનું પણ પાલન થયું નથી, જેના પર હાઈકોર્ટ ધ્યાન દોરશે તેવી અપેક્ષા છે.
ભવિષ્યમાં, આ કેસ સુરતમાં સમાન ડિમોલિશન કાર્યવાહીઓ માટે એક દાખલો બેસાડી શકે છે. હાઈકોર્ટના નિર્દેશો બાદ SMC અને પોલીસને તેમની કાર્યવાહીમાં વધુ સાવચેતી અને કાયદેસરતા રાખવા ફરજ પડશે. પીડિત પરિવારોને ન્યાય અને યોગ્ય પુનર્વસન મળે તે અત્યંત જરૂરી છે. આ ઘટના સુરત શહેર (Surat City) ના વહીવટીતંત્ર અને નાગરિકો વચ્ચેના સંબંધોમાં વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ તક પૂરી પાડે છે.
નાસીરનગરના આ પરિવારો કાયદાકીય પ્રક્રિયા અને ન્યાયતંત્ર પર ભરોસો રાખીને રાહ જોઈ રહ્યા છે. આશા છે કે હાઈકોર્ટનો હસ્તક્ષેપ તેમને તેમનું સન્માન અને ઘર પાછા અપાવવામાં મદદ કરશે.
નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.
