બેંગલુરુમાં ‘ગ્રીન મોબિલિટી ક્રાંતિ’: પગપાળા અને સાયકલિંગ માટે ‘હેજ્જે-ગાલા’ અભિયાનનો ધમધમાટ | Bengaluru Green Mobility Revolution

બેંગલુરુની ગ્રીન મોબિલિટી ક્રાંતિ: ‘હેજ્જે-ગાલા’ અને બ્લુ-ગ્રીન કોરિડોરનો પ્રારંભ

ભારતનું સિલિકોન વેલી ગણાતું બેંગલુરુ હવે માત્ર ટેકનોલોજી માટે જ નહીં, પરંતુ ટકાઉ અને નાગરિક-કેન્દ્રિત શહેરી વિકાસ માટે પણ વૈશ્વિક સ્તરે ઉદાહરણ પૂરું પાડી રહ્યું છે. શહેરની ગ્રેટર બેંગલુરુ ઓથોરિટી (GBA) દ્વારા તાજેતરમાં શરૂ કરાયેલ ‘હેજ્જે-ગાલા’ (Hejje-Gala) એટલે કે ‘પગલું-પગલું’ અભિયાન અને બહુઆયામી ‘ગ્રીન મોબિલિટી કોરિડોર’ પ્રોજેક્ટ્સ શહેરી જીવનશૈલીમાં એક ક્રાંતિકારી પરિવર્તન લાવવા સજ્જ છે. આ પહેલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બેંગલુરુને કાર-કેન્દ્રિત શહેરને બદલે પગપાળા ચાલનારાઓ (pedestrians) અને સાયકલ સવારો (cyclists) માટે વધુ અનુકૂળ, સુરક્ષિત અને પર્યાવરણને અનુકૂળ (eco-friendly) બનાવવાનો છે.

‘હેજ્જે-ગાલા’ અભિયાન: નાગરિકોની ભાગીદારીથી પરિવર્તન

૧૬ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ના રોજ GBA દ્વારા WRI India, Walkaluru અને Urban Morphના સહયોગથી ‘હેજ્જે-ગાલા’ નામનો ત્રણ મહિનાનો સક્રિય મોબિલિટી પડકાર શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ શહેરવ્યાપી પહેલનો હેતુ બેંગલુરુના નાગરિકોને ચાલવા, સાયકલ ચલાવવા અને જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે. આ કાર્યક્રમ શહેરના કોર્પોરેશનો, ઉદ્યોગ સંગઠનો અને કોર્પોરેટ્સ વચ્ચે મૈત્રીપૂર્ણ સ્પર્ધા તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે. GBAના ચીફ કમિશનર મહેશ્વર રાવે જણાવ્યું હતું કે, આ અભિયાનનો એક મહત્વનો પાસું નાગરિકોના પ્રતિભાવ મેળવીને પગપાળા ચાલવા અને સાયકલિંગના માળખાકીય સુધારા કરવાનો છે.

૨ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ના રોજ નવા વર્ષના દિવસે, બેંગલુરુમાં ‘વોકાલુરુ’ નામનો એક નાગરિક કાર્યક્રમ પણ યોજાયો હતો, જેમાં ૩૦૦થી વધુ નાગરિકો અને પદયાત્રીઓએ ૨૬ કિલોમીટર લાંબી ફૂટપાથ યાત્રામાં ભાગ લીધો હતો. આ યાત્રાનો મુખ્ય હેતુ પગપાળા ચાલનારાઓની સુરક્ષા, ચાલવા યોગ્ય શહેરી માળખાકીય સુવિધાઓ અને ટકાઉ શહેર વિકાસ પર ભાર મૂકવાનો હતો. GBAના ચીફ કમિશનર એમ. મહેશ્વર રાવે, જેમણે આર.વી. રોડ મેટ્રો સ્ટેશન પરથી આ વોકને ફ્લેગ ઓફ કર્યો હતો, જણાવ્યું હતું કે આ વોકમાં શહેરના મુખ્ય કોરિડોર અને વિસ્તારોનો સમાવેશ થતો હતો. આ પ્રસંગે, વોકર્સ દ્વારા કેટલાક સ્થળોએ વધારાના રેમ્પ્સની જરૂરિયાત પણ પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી, જે સુલભતા અને અવરજવરની સરળતામાં સુધારો કરી શકે છે.

આ પ્રકારના કાર્યક્રમો દર્શાવે છે કે બેંગલુરુ માત્ર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવામાં જ નહીં, પરંતુ તેને નાગરિકોની જરૂરિયાતો અને સૂચનોને આધારે વિકસાવવામાં પણ માને છે. ‘હેજ્જે-ગાલા’ જેવી પહેલ કોર્પોરેટ કંપનીઓને પણ તેમના કર્મચારીઓને ચાલવા અને સાયકલ ચલાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા માટે પ્રોત્સાહન પ્રણાલીઓ, મોબાઇલ એપ્સ અને માન્યતા દ્વારા પ્રેરિત કરે છે.

વિશાળ વિઝન: ગ્રીન મોબિલિટી કોરિડોરનું નિર્માણ

બેંગલુરુનું લક્ષ્ય આગામી કેટલાક વર્ષોમાં ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા ફૂટપાથને ૫૦૦ થી ૧,૦૦૦ કિલોમીટર સુધી વિસ્તારવાનું છે. સેન્ટ્રલ અને ઈસ્ટ સિટી કોર્પોરેશનોના તાજેતરના બજેટમાં પણ પગપાળા ચાલનારાઓની સુરક્ષા અને સુવિધાઓ પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે. ઈસ્ટ સિટી કોર્પોરેશને આ વર્ષે ૧૦૦ કિલોમીટરના ફૂટપાથ વિકસાવવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે, જ્યારે સેન્ટ્રલ કોર્પોરેશને ૫૦ કિલોમીટરનું લક્ષ્ય નિર્ધારિત કર્યું છે. ‘હેજ્જે હેજ્જેગે સુરક્ષા’ (Hejje Hejjege Surakshe) નામની પહેલ હેઠળ, સેન્ટ્રલ કોર્પોરેશન ૫૦ કિલોમીટરના હાલના ફૂટપાથમાં સુધારો કરશે અને ૧૫ કિલોમીટરના નવા, આધુનિક ફૂટપાથ બનાવશે. આ નવા ફૂટપાથમાં વરસાદી પાણી શોષણ અને વૃદ્ધો તેમજ દિવ્યાંગો માટે સુલભતા જેવી સુવિધાઓ હશે.

આ ઉપરાંત, ₹૧૦ કરોડના ખર્ચે ‘બ્લુ-ગ્રીન કોરિડોર’ પ્રોજેક્ટ પણ ફાળવવામાં આવ્યો છે. આ કોરિડોર શહેરી જળ સંસ્થાઓ (blue infrastructure) અને લીલા વિસ્તારો (green infrastructure) ને એકબીજા સાથે જોડશે, જે શહેરના પર્યાવરણીય સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. ઇલેક્ટ્રિક વાહન (EV) ચાર્જિંગ પોઈન્ટ્સ, સાયકલ ટ્રેક અને વોકવેઝ પણ વિકસાવવામાં આવશે, જેમાં એપાર્ટમેન્ટ્સમાં EV ચાર્જિંગ ફરજિયાત બનાવવામાં આવશે. ૬૭,૫૦૦ પરંપરાગત સ્ટ્રીટલાઇટને LED લાઇટથી બદલવાની પણ યોજના છે, જેનાથી વીજળી ખર્ચમાં આશરે ૬૦% બચત થશે.

ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ માં, સરજાપુર-કસાવાનાહલ્લી (Sarjapur-Kasavanahalli) વિસ્તારના રહેવાસીઓએ “વોકેબલ કસાવાનાહલ્લી રોડ” (Walkable Kasavanahalli Road) પહેલ શરૂ કરી હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય શહેરના સૌથી ભીડભાડવાળા અને અસુરક્ષિત વિસ્તારોમાંથી એકને સુરક્ષિત, વધુ લીલોછમ અને લોકો-મૈત્રીપૂર્ણ કોરિડોરમાં પરિવર્તિત કરવાનો છે. આ સમુદાય-આગેવાની હેઠળના પ્રયાસમાં સાહસ એનજીઓ, બેંગલુરુ ટ્રાફિક પોલીસ, GBA અને BWSSB જેવા નાગરિક સંસ્થાઓનો સહયોગ છે. આ પાયલોટ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય focus પગપાળા ચાલનારાઓની સુરક્ષા સુધારવા, ફૂટપાથના ઉપયોગને સુવ્યવસ્થિત કરવા અને માર્ગ અને કચરા વ્યવસ્થાપન માટે જવાબદાર એજન્સીઓ વચ્ચે વધુ સારા સંકલનની ખાતરી કરવાનો છે.

ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ અને Smart City Initiatives

આધુનિક શહેરી વિકાસમાં ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ અનિવાર્ય છે. બેંગલુરુની આ ગ્રીન મોબિલિટી ક્રાંતિમાં પણ Smart City Initiativesનું યોગદાન છે. ‘સાયકલ્સ૪ચેન્જ’ (Cycles4Change) અને ‘સ્ટ્રીટ્સ૪પીપલ’ (Streets4People) જેવા અભિયાનો ખુલ્લા વિસ્તારોને સક્રિય જીવન માટે પ્રોત્સાહન આપે છે. શહેરોમાં ઘન કચરાનું વ્યવસ્થાપન, કાર્યક્ષમ પરિવહન પ્રણાલીઓ અને ડિજિટલ નાગરિક સેવાઓ જેવી Smart City સુવિધાઓ આ પહેલોને વધુ મજબૂત બનાવે છે. ભારત સરકારે Smart Cities Mission હેઠળ 100 શહેરોને ટકાઉ શહેરી કેન્દ્રો તરીકે વિકસાવવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે, અને બેંગલુરુ આ દિશામાં એક અગ્રણી ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.

વિવાદ અને પડકારો: કાર-કેન્દ્રિત વિકાસ વિરુદ્ધ પર્યાવરણીય સંવેદનશીલતા

જોકે, બેંગલુરુમાં આ પ્રગતિશીલ ગ્રીન મોબિલિટી પહેલોની સાથે સાથે કેટલીક કાર-કેન્દ્રિત મેગા-પ્રોજેક્ટ્સ પણ ચર્ચામાં છે, જે પર્યાવરણીય કાર્યકરો અને શહેરી આયોજકો દ્વારા ભારે વિરોધનો સામનો કરી રહ્યા છે. ₹૧૭,૮૦૦ કરોડનો હેબ્બલથી સિલ્ક બોર્ડ (Hebbal to Silk Board) સુધીનો પ્રસ્તાવિત ટનલ રોડ (tunnel road) પ્રોજેક્ટ શહેરમાં સૌથી તીવ્ર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ચર્ચાઓમાંથી એક બન્યો છે. આ ટ્વીન-ટ્યુબ ટનલનો હેતુ શહેરની ભારે ટ્રાફિક સમસ્યાને હળવી કરવાનો છે, પરંતુ બેંગલુરુ મેટ્રોપોલિટન લેન્ડ ટ્રાન્સપોર્ટ ઓથોરિટી (BMLTA) એ આ પ્રોજેક્ટની ટીકા કરી છે. BMLTAએ જણાવ્યું છે કે આ પ્રસ્તાવિત પ્રોજેક્ટ બેંગલુરુ માટે મંજૂર કરાયેલા Comprehensive Mobility Plan (CMP) ના ઉદ્દેશ્યો અને લક્ષ્યો સાથે સુસંગત નથી. CMP ૨૦૩૫ સુધીમાં ૭૦% જાહેર પરિવહનનો હિસ્સો હાંસલ કરવાનું લક્ષ્ય રાખે છે; જોકે, ટનલ રોડ કાર-આધારિત commuter ને પ્રોત્સાહન આપે છે.

આ ઉપરાંત, રાજ્ય સરકાર શહેરના કેટલાક પર્યાવરણીય રીતે સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં ૧૫ કે તેથી વધુ માળની ઊંચી ઇમારતોને (high-rises) મંજૂરી આપવાનું પણ વિચારી રહી છે, જેથી પ્રસ્તાવિત ટનલ રોડ માટે ખાનગી રોકાણ આકર્ષિત કરી શકાય. શહેરી નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે આનાથી અનિયંત્રિત બાંધકામને પ્રોત્સાહન મળશે અને ટ્રાફિકની ભીડ વધુ વકરશે. આ વિવાદ ગ્રીન મોબિલિટી અને ટકાઉ વિકાસના બેંગલુરુના વિઝન સાથે કેટલીક નીતિઓ કેટલી સુસંગત છે તે અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. વિકાસ અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું એ ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વ માટે એક મોટો પડકાર છે.

પર્યાવરણીય અને સામાજિક લાભો

પગપાળા અને સાયકલિંગને પ્રોત્સાહન આપવાથી અને ગ્રીન કોરિડોર વિકસાવવાથી અનેકવિધ લાભો મળે છે. પ્રથમ તો, તે વાયુ પ્રદૂષણ અને કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવામાં મદદ કરે છે, જે શહેરની હવાની ગુણવત્તા સુધારે છે. બીજું, તે નાગરિકોના શારીરિક સ્વાસ્થ્ય અને માનસિક સુખાકારીમાં સુધારો કરે છે, કારણ કે વધુ લીલા વિસ્તારો અને સક્રિય જીવનશૈલી આરોગ્ય માટે ફાયદાકારક છે. ત્રીજું, તે ટ્રાફિકની ભીડ ઘટાડે છે અને જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ વધારીને શહેરી ગતિશીલતા (urban mobility) સુધારે છે. ચોથું, તે શહેરમાં Biodiversity ને પ્રોત્સાહન આપે છે અને Urban Heat Island effect ને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

ભારતમાં ટકાઉ શહેરી વિકાસની જરૂરિયાત ઝડપથી વધી રહી છે. ૨૦૩૬ સુધીમાં, ભારતની શહેરી વસ્તી ૬૦૦ મિલિયનને વટાવી જવાની ધારણા છે, જેનાથી આવાસ અને શહેરી માળખાકીય સુવિધાઓની માંગમાં વધારો થશે. આવા સંજોગોમાં, બેંગલુરુ જેવા શહેરો દ્વારા અપનાવવામાં આવેલી ગ્રીન અને ટકાઉ પહેલો ભવિષ્ય માટે એક મોડેલ પૂરું પાડે છે. ચેન્નઈનો ક્લાઈમેટ એક્શન પ્લાન, તમિલનાડુની અર્બન ગ્રીનિંગ પોલિસી ૨૦૨૬ (જે શહેરને ઓછામાં ઓછું ૧૫% ગ્રીન કવર જાળવવા આદેશ આપે છે), અને સ્માર્ટ સિટી મિશન હેઠળ અન્ય શહેરોમાં થઈ રહેલા પ્રયાસો ભારતના ટકાઉ શહેરી ભવિષ્ય માટે આશાસ્પદ સંકેતો છે.

આર્થિક લાભ અને ભવિષ્યની દિશા

ગ્રીન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ માત્ર પર્યાવરણીય જ નહીં, પરંતુ આર્થિક લાભો પણ પ્રદાન કરે છે. ઊર્જા-કાર્યક્ષમ પ્રણાલીઓ ઉપયોગિતા બિલ અને operational costs ઘટાડે છે. ગ્રીન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ રિન્યુએબલ એનર્જી, કન્સ્ટ્રક્શન અને ટેકનોલોજી સેક્ટરમાં નોકરીની તકો પણ ઊભી કરે છે. ગ્રીન-સર્ટિફાઇડ ઇમારતો હવે ભાડામાં ૨૦% સુધી પ્રીમિયમ મેળવી રહી છે અને પરંપરાગત પ્રોપર્ટીઝ કરતાં ઝડપથી લીઝ પર જાય છે, જે બજારના બદલાતા વલણને દર્શાવે છે. બેંગલુરુનું ધ્યાન ટકાઉ વિકાસ પર કેન્દ્રિત છે, જે એક હરિયાળા અને વધુ જવાબદાર શહેરી ભવિષ્યને આકાર આપી રહ્યું છે.

આગામી સમયમાં બેંગલુરુના ‘હેજ્જે-ગાલા’ અને ‘ગ્રીન મોબિલિટી કોરિડોર’ પ્રોજેક્ટ્સ શહેરના વિકાસ માટે એક નવી દિશા નિર્ધારિત કરશે. નાગરિકોની સક્રિય ભાગીદારી, ટેકનોલોજીનો સમજદારીપૂર્વકનો ઉપયોગ અને પર્યાવરણને પ્રાધાન્ય આપતી નીતિઓ દ્વારા બેંગલુરુ ખરેખર એક ‘Walkaluru’ અને ‘Cycle-uru’ બની શકે છે, જ્યાં દરેક પગલું એક સ્વચ્છ, સ્વસ્થ અને જીવંત ભવિષ્ય તરફનું હશે.

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.