અમદાવાદના આભમાં છવાયેલી કરુણાની કાળી છાયા: પ્લેન ક્રેશની પ્રથમ વરસી
૧૨ જૂન, ૨૦૨૫નો એ કાળો દિવસ અમદાવાદના ઇતિહાસમાં એક અવિસ્મરણીય અને હૃદયદ્રાવક પ્રકરણ તરીકે કંડારાઈ ગયો છે. આ દિવસે, અમદાવાદથી લંડન જઈ રહેલી એર ઇન્ડિયાની ફ્લાઇટ AI 171 એરપોર્ટ પરથી ઉડાન ભર્યાની ગણતરીની સેકન્ડોમાં જ મેઘાણીનગર નજીક આવેલા બી. જે. મેડિકલ કોલેજની મેસ બિલ્ડિંગ પર ધડાકાભેર તૂટી પડી હતી. આ ભયાનક દુર્ઘટનામાં ગુજરાતના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી વિજય રૂપાણી સહિત ૨૬૦થી વધુ નિર્દોષ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા. આજે આ કાળમુખી ઘટનાને એક વર્ષ પૂરું થઈ રહ્યું છે, પરંતુ પીડિત પરિવારોના આંસુ હજુ સુકાયા નથી, અને ન્યાયની તેમની આશા પણ મૂર્ત સ્વરૂપ પામી નથી.
સમગ્ર દેશને હચમચાવી દેનારી આ દુર્ઘટનાના એક વર્ષ પછી પણ, તપાસની ફાઇલો કચેરીઓમાં દબાયેલી છે, અને ક્રેશ સાઇટ પર મેડિકલ વિદ્યાર્થીઓ માટે હોસ્ટેલ બનાવવાની મંજૂરી પણ અપાઈ ગઈ છે, પરંતુ પીડિત પરિવારોનો એક જ સવાલ છે કે, “શું પૈસાથી અપનોની કમી પૂરી થઈ શકે?” આ ઘટનાએ અમદાવાદના જનજીવન પર એવી ઊંડી અસર છોડી છે કે તેની સ્મૃતિઓ આજે પણ લોકોના મનમાં તાજી છે. આ દુર્ઘટનાએ માત્ર જીવન જ નથી છીનવ્યા, પરંતુ અનેક પરિવારોના સપનાઓ અને ભવિષ્યને પણ બાળીને રાખ કરી દીધા છે.
પરિવારોનો આક્રંદ: વળતર નહીં, ન્યાય અને સ્મારક જોઈએ
પ્લેન ક્રેશના એક વર્ષ બાદ પણ, મૃતકોના પરિવારો ન્યાય અને યોગ્ય સન્માનની રાહ જોઈ રહ્યા છે. અનેક પરિવારોએ પોતાનો ગુસ્સો અને વેદના વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું છે કે, “શું કરોડોનું વળતર અમારા ભાઈ-દીકરીને પાછા લાવશે?” લંડન રહેતા અને છેલ્લા ૩-૪ વર્ષથી કરિયરમાં બ્રેક લઈ અમદાવાદમાં માતા અને બહેન સુનિતાના પરિવારનો સહારો બનેલા ભાવેશ મોદી પણ આ કાળમુખી ફ્લાઇટમાં હોમાઈ ગયા હતા. તેમની બહેન સુનિતાએ જણાવ્યું કે, અકસ્માત પછીના છ મહિના સુધી ઊંઘની ગોળીઓ પણ કામ નહોતી કરતી અને આખું વર્ષ ડિપ્રેશનમાં નીકળ્યું છે. લોકો માત્ર વળતર મળ્યું કે નહીં તે જ પૂછે છે, કોઈ જિંદગી કેમ કપાઈ રહી છે તે નથી પૂછતું. ક્યારેક તો એવું લાગે છે કે વળતર લઈને અમે ગુનો કર્યો છે. ભાવેશના ભાણેજ જય અને ફોરમે પિતા સમાન મામા ગુમાવ્યા છે. મોટી મુશ્કેલી એ છે કે લંડનમાં ભાવેશની જે પ્રોપર્ટી અને બેંક એકાઉન્ટ છે, તે મેળવવામાં એર ઇન્ડિયા તરફથી કોઈ મદદ નથી મળી રહી.
પૂર્વ મુખ્યમંત્રી વિજય રૂપાણીના પરિવારે પણ આ ભયાનક અકસ્માતમાં તેમને ગુમાવ્યા હતા. તેમના પુત્ર ઋષભ રૂપાણીએ જણાવ્યું હતું કે, પિતાને ગુમાવવાનું દુઃખ શબ્દોમાં વણાવી શકાય તેમ નથી અને આ સદમામાંથી તેઓ ક્યારેય સંપૂર્ણ બહાર આવી શકશે નહીં. વિજયભાઈ હંમેશા સામાન્ય લોકોની ચિંતા કરતા હતા, પછી ભલે તેઓ મુખ્ય પ્રધાન હોય કે સામાન્ય કાર્યકર. તેમના આ જ વિચારોને જીવંત રાખવા માટે રૂપાણી પરિવારે ‘વિજય રૂપાણી મેમોરિયલ‘ શરૂ કર્યું છે, જેના માધ્યમથી ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ લોકોની મદદ કરવામાં આવશે.
ઘણા પરિવારો ઈચ્છે છે કે હોસ્ટેલના બદલે ક્રેશ સાઇટ પર એક સ્મારક બનાવવામાં આવે અને બ્લેક બોક્સની તપાસનો રિપોર્ટ જાહેર કરવામાં આવે. તેમની પીડા એ માત્ર પૈસાની વાત નથી, પરંતુ સ્મૃતિ, સન્માન અને જવાબદારીની છે. ૧૨ જૂન, ૨૦૨૫ના રોજ સર્જાયેલી આ દુર્ઘટનાએ જે લોકોના જીવ લીધા હતા, તેમના પરિવારજનો આજે પણ સાચા ન્યાય અને ફાઇનલ તપાસ રિપોર્ટની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
એકમાત્ર જીવિત બચેલા વિશ્વાસકુમારની અકલ્પનીય પીડા
અમદાવાદમાં એર ઇન્ડિયાની AI-171 ફ્લાઇટ દુર્ઘટનાને એક વર્ષ પૂર્ણ થયું છે, પરંતુ આ ભયાનક અકસ્માતના એકમાત્ર જીવિત બચેલા વિશ્વાસકુમાર રમેશ માટે જાણે સમય હજુ પણ ૧૨ જૂન, ૨૦૨૫ના દિવસ પર જ અટકી ગયો છે. અકસ્માતમાંથી ચમત્કારિક રીતે બચી ગયેલા વિશ્વાસકુમાર આજે પણ શારીરિક પીડા, માનસિક આઘાત, આર્થિક મુશ્કેલીઓ અને પોતાના ભાઈના વિયોગના દુઃખ સામે લડી રહ્યા છે.
૩૭ વર્ષીય વિશ્વાસકુમાર દુર્ઘટના બાદ સારવાર માટે અને પોતાના પરિવાર સાથે રહેવા માટે ૧૫ સપ્ટેમ્બરે બ્રિટન પરત ફર્યા હતા. તે સમયે મીડિયાએ તેમને ‘વિશ્વના સૌથી નસીબદાર વ્યક્તિ’ તરીકે રજૂ કર્યા હતા, પરંતુ તેમના માટે આ બચાવ કોઈ ખુશીનો વિષય નથી. તેમના નાના ભાઈ અજય રમેશનું પણ આ દુર્ઘટનામાં મોત થયું હતું. વિશ્વાસકુમાર માત્ર એટલા માટે બચી ગયા હતા કે તેમની બેઠક ૧૧A ઈમરજન્સી એક્ઝિટની બાજુમાં હતી.
વિશ્વાસકુમાર કહે છે, “મારા માટે સૌથી મુશ્કેલ બાબત એ છે કે મારો ભાઈ હવે મારી સાથે નથી. દુર્ઘટનાની વરસી એ ખોટને ફરી જીવંત કરી દે છે. હું જીવિત છું તે બદલ આભારી છું, પરંતુ એ દિવસે મારા જીવનનો એક ભાગ હંમેશ માટે ખોવાઈ ગયો.” દુર્ઘટના પછીના મહિનાઓમાં વિશ્વાસકુમાર પોતાના રૂમમાંથી બહાર પણ નીકળતા નહોતા. પરિવારજનો કે મિત્રો સાથે વાતચીત કરવાનું પણ ટાળતા હતા. એક વર્ષ બાદ પણ તેમની સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે સુધરી નથી. તેઓ હજુ પોતાના પાંચ વર્ષના પુત્ર દિવાંગને શાળાએ મૂકવા જઈ શકતા નથી કે સામાન્ય ખરીદી માટે પણ બહાર નીકળી શકતા નથી. તેમ છતાં હવે સ્થિતિમાં થોડો સુધારો જોવા મળી રહ્યો છે. ફ્લેશબેક અને માનસિક આઘાત હજુ પણ પીછો છોડતા નથી, પરંતુ હવે તેઓ પરિવાર સાથે થોડો વધુ સમય વિતાવી રહ્યા છે.
લેસ્ટરના બિઝનેસ સલાહકાર અને હિન્દુ સમાજના આગેવાન સંજીવ પટેલ છેલ્લા એક વર્ષથી વિશ્વાસકુમારને માર્ગદર્શન આપી રહ્યા છે. કાનૂની પ્રક્રિયા, તબીબી સહાય, દસ્તાવેજી કાર્યવાહી અને મીડિયાથી રક્ષણ જેવી બાબતોમાં તેઓ નિઃશુલ્ક મદદ કરી રહ્યા છે. સંજીવ પટેલના જણાવ્યા મુજબ વિશ્વાસકુમારને અત્યાર સુધી એર ઇન્ડિયા તરફથી ૨૧,૫૦૦ પાઉન્ડ (આશરે રૂ. ૨૫ લાખથી વધુ)ની વચગાળાની સહાય મળી છે. તાજેતરમાં એર ઇન્ડિયા અને ટાટા ગ્રૂપના અધિકારીઓ સાથે થયેલી બેઠકમાં પરિવારને વધુ આર્થિક સહાય અંગે ચર્ચા થઈ હતી. એર ઇન્ડિયાએ હાલ માટે તેમના ખાનગી તબીબી ખર્ચ ઉઠાવવાની પણ સંમતિ આપી છે.
આ ભયાનક અકસ્માતે માત્ર ૨૬૦ માસૂમ લોકોના જીવ જ નથી લીધા, પરંતુ સિવિલ હોસ્પિટલમાં ફરજ બજાવતા અજયભાઈ પરમાર જેવા જીવતા બચેલા લોકોની જિંદગીને પણ એક જીવતું જાગતું નરક બનાવી દીધી છે. અચાનક લાગેલી એ ભયાનક આગની લપેટમાં આવી જતાં માત્ર તેમનું વાહન કે મોબાઈલ જ ખાખ નથી થયા, પરંતુ તેમનું આખું શરીર એ હદે દાઝીને વિકૃત થઈ ગયું કે લગ્નના માંડ પાંચ-દસ દિવસમાં જ પત્ની પણ તેમનો સાથ છોડીને ચાલી ગઈ. અજયભાઈ કાળમુખા મોત સામેનો જંગ તો જીતી ગયા, પણ આજે પોતાના જ લોકોની ઉપેક્ષા અને લાચારીની જિંદગી જીવવા મજબૂર બન્યા છે.
ડૉક્ટર્સ અને બચાવકર્મીઓના ભયાવહ અનુભવો
આ દુર્ઘટનાના એક વર્ષે, સિવિલ હોસ્પિટલના એ ડૉક્ટર્સ જેમણે સતત ૧૨ કલાક પોસ્ટમોર્ટમ કર્યા અને મૃતકોની ઓળખ સુનિશ્ચિત કરી, તેમણે તે દિવસનો ભયાનક અનુભવ શેર કર્યો છે. બી. જે. મેડિકલ કોલેજના ફોરેન્સિક મેડિસિન વિભાગમાં સેકન્ડ યર રેસિડન્ટ ડોક્ટર પ્રેય દેસાઈ એ દિવસે લંચ કરવા જ જતા હતા, ત્યાં અચાનક ફોન આવ્યો કે બહાર પ્લેન ક્રેશ થયું છે. આ વિશે વાત કરતા તેઓ કહે છે કે, બહાર જોયું તો કાળા ડિબાંગ ધુમાડા દેખાયા. અમે તરત દોડીને બહાર ગયા અને જોયું તો ધુમાડાનું એક મોટું કાળું વાદળ હતું. અમે સીધા પોસ્ટમોર્ટમ રૂમમાં પહોંચ્યા. ડેડ બોડી આવવા લાગી હતી, જે ટેગ કરીને પોસ્ટમોર્ટમ પ્રક્રિયા હાથ ધરી. અમારી મુખ્ય કામગીરી પોસ્ટમોર્ટમ એક્ઝામિનેશન કર્યા પછી DNA મેચ કરવા માટે નમૂના મોકલવાની હતી.
સૌથી મોટો પડકાર મૃતદેહોની ઓળખનો હતો, તેથી મુખ્યત્વે DNA મેચિંગનો નિર્ણય લેવાયો. આ માટે મૃતદેહોમાંથી હાડકાં, દાંત અને બોડી ટિશ્યુના સેમ્પલ FSLમાં મોકલવામાં આવ્યા, અને મૃતકોના સગાના બ્લડ સેમ્પલ લેવાયા. જો કે, ટ્વિન બેબીના કિસ્સામાં માત્ર ડીએનએ મેચિંગ પૂરતું ન હોવાથી મોટો ચેલેન્જ આવ્યો હતો. દરેક બોડીને આપેલા ટેગ છેલ્લે એકવાર રિવેરિફાય કરવામાં આવતા હતા અને સેમ્પલ પ્રોપર સીલ કરીને મોકલાયા છે કે નહીં તે સુનિશ્ચિત કરાતું હતું. આ ઉપરાંત, કઈ બોડી ક્યાં છે તેનું લિસ્ટ બનાવીને દરેક બોડીને પીળા રંગની પ્લાસ્ટિક બેગમાં પ્રોપર પેક કરી, બહાર પણ લેબલિંગ કરતા, જેથી ડબલ ક્રોસ ચેક થઈ જાય અને કોઈ બોડી આમતેમ ન થાય. આ આખું કામ જ ખૂબ જ પડકારભર્યું હતું. એ વન્સ ઇન અ લાઈફટાઈમ એક્સપિરિયન્સ હતો, જે બધા જ માટે નવો અને પડકારજનક અનુભવ હતો.
સિવિલ હોસ્પિટલના સુપરિન્ટેન્ડ ડૉ. રાકેશ જોષી કહે છે કે, “વર્ષની ૧૨મી જૂનનો એ દિવસ અને એ પછીના ૧૫-૧૭ દિવસ હું ક્યારેય નહીં ભૂલું.” તેઓ ઓપરેશન થિયેટરમાં હતા ત્યારે કૉલ આવ્યો કે હોસ્ટેલ પાસે ધુમાડા દેખાય છે. થોડી જ સેકન્ડોમાં બીજો કૉલ આવ્યો કે વિમાન ક્રેશ થયું છે. આ સાંભળતા જ તેમણે સાથી ડોક્ટરને ઓપરેશન સોંપી દીધું અને માસ કેઝ્યુઅલ્ટી ગ્રૂપમાં મેસેજ કર્યો કે, જે ફ્રી હોય તે ટ્રોમા સેન્ટર પહોંચી જાય. ૫૦-૬૦ મિનિટની અંદર જ ૭૦ જેટલા ઘાયલ લોકો આવ્યા, જેમાં પહેલો દર્દી તેમનો માળી હતો.
પોલીસ વિભાગ પણ આ ઘટનાને ક્યારેય નહીં ભૂલે. બચાવ કામગીરી દરમિયાન અનેક પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. દુર્ઘટનાના કારણે સર્જાયેલી સ્થિતિએ માત્ર સ્થાનિક લોકોને જ નહીં, પરંતુ તપાસ અને બચાવ કામગીરીમાં જોડાયેલા અધિકારીઓને પણ ભાવુક બનાવી દીધા હતા. મૃતકોની ઓળખની પ્રક્રિયા તપાસનો સૌથી સંવેદનશીલ અને પડકારજનક ભાગ હતો. ઘણા કિસ્સાઓમાં મૃતદેહોની ઓળખ માટે વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓ અને ટેક્નિકલ સહાયનો ઉપયોગ કરવો પડ્યો હતો. પરિવારજનોની પીડા અને તેમના સવાલો વચ્ચે તપાસ ટીમે દરેક વિગતોને ગંભીરતાથી ચકાસી હતી.
દુર્ઘટનામાં ભોગ બનનાર નિર્દોષ માસૂમ આકાશ પટણીના માતા સીતા બહેને તે વખતની આખી ઘટના વિશે રડતાં-રડતાં જણાવ્યું કે, “એ દિવસે બપોરના સમયે હું ચાની કીટલી પર બેઠી હતી અને મારો દીકરો મારા માટે ટિફિન લઈને આવ્યો હતો. એ સામેની બાજુ ઊંઘ્યો હતો ત્યારે અચાનક વિમાન ક્રેશ થવાનો મોટો અવાજ આવ્યો અને જોતજોતામાં ચારે બાજુ આગ ફેલાઈ ગઈ. મેં મારા દીકરાને બચાવવાની ખૂબ કોશિશ કરી, પણ વચ્ચે ગાડી આવી ગઈ એટલે હું એની પાસે જઈ શકી નહીં. મને મનમાં એમ હતું કે મારો દીકરો કદાચ દોડીને બચી ગયો હશે, પણ એને ભાગવાનો કોઈ મોકો જ ના મળ્યો કારણ કે વિમાનનું પાંખિયું સીધું એના ઉપર જ પડી ગયું અને એ ઊઠી જ ના શક્યો. હું સતત બૂમો પાડતી રહી કે કોઈ મારા છોકરાને બચાવો, મારો દીકરો ત્યાં ઊંઘ્યો છે, પણ મારું કોઈ સાંભળી શક્યું નહીં.” આ વેદના સાંભળીને કોઈનું પણ કાળજું ચીરાઈ જાય. આકાશ કહેતો કે, “મમ્મી, હું ભણી-ગણીને બહુ આગળ વધીશ અને તમને બેઠા બેઠા ખવડાવીશ.”
અણઉકેલાયેલા સવાલો અને અધૂરી તપાસ
આ ભયાવહ દુર્ઘટનાને એક વર્ષ પૂરું થયા છતાં, પ્લેન ક્રેશના સાચા કારણો હજુ સુધી સત્તાવાર રીતે જાહેર કરવામાં આવ્યા નથી. તપાસનો ધમધમાટ શરૂ થયો હતો, અનેક એજન્સીઓની દોડધામ થઈ હતી, પણ દૂધના ઊભરા જેવી તપાસના અંતે એક વર્ષ બાદ પણ સાચું કારણ સામે આવ્યું નથી. આ બાબતે પીડિત પરિવારોમાં ભારે રોષ છે અને તેઓ તપાસની પારદર્શિતા સામે સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે. AAIB (Aircraft Accident Investigation Bureau) ની તપાસના વચગાળાનો અહેવાલ (Interim Report) આવવાની સંભાવના છે, પરંતુ અંતિમ રિપોર્ટની રાહ હજુ પણ જોવાઈ રહી છે. વિમાન દુર્ઘટનાએ એવિએશન સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં પણ અનેક મહત્વના સુધારાઓ માટે માર્ગ મોકળો કર્યો હતો. ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓને અટકાવવા માટે સુરક્ષા સંબંધિત વિવિધ પાસાઓની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી.
તપાસ અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે ઘટનાસ્થળેથી મળેલા મહત્વના પુરાવા, ટેક્નિકલ વિશ્લેષણ અને નિષ્ણાતોની મદદથી દુર્ઘટનાના કારણોની તપાસ આગળ વધારવામાં આવી હતી. દરેક નાના-મોટા પુરાવાનું વિશ્લેષણ કરીને ઘટનાની સંપૂર્ણ હકીકત જાણવા માટે સતત પ્રયાસ કરવામાં આવ્યા હતા. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન અનેક ટેક્નિકલ અને વ્યવહારિક પડકારો સામે આવ્યા હતા, પરંતુ તપાસ ટીમે સંકલિત રીતે કામ કરીને મહત્વપૂર્ણ માહિતી એકત્રિત કરી હતી. તેમ છતાં, પરિવારોને અંતિમ ન્યાય મળ્યો નથી અને તેમને આઘાતમાંથી બહાર આવવા માટે કોઈ નક્કર મદદ મળી નથી.
દુર્ઘટના સ્થળ: શોકમાંથી સંકલ્પ તરફ
૧૨ જૂન, ૨૦૨૫… આ એ કાળી તારીખ છે જેને અમદાવાદ, ગુજરાત કે આખો દેશ ક્યારેય ભૂલી નહીં શકે. એ સાંજે એર ઈન્ડિયાની ફ્લાઈટ AI 171 એ ૨૩૦થી વધુ મુસાફરો સાથે અમદાવાદ એરપોર્ટ પરથી લંડન જવા માટે ઉડાન ભરી હતી. પરંતુ, ટેક ઓફ કર્યાની માત્ર ૩૨થી ૩૫ સેકન્ડમાં જ પ્લેન મેડિકલ કોલેજ અને અતુલ્યમ બિલ્ડિંગ પાસે તૂટી પડ્યું હતું. આજે એક વર્ષ બાદ પણ ક્રેશ સાઇટના દૃશ્યો ફરી સામે આવ્યા છે. અકસ્માતમાં હોસ્ટેલની ૩ બિલ્ડિંગ અને મેસ બિલ્ડિંગ કાટમાળમાં ફેરવાઈ ગઈ હતી, જે આજે પણ એ જ જર્જરિત સ્થિતિમાં ઊભી છે.
રાજ્યના આરોગ્ય મંત્રી પ્રફુલ પાનસેરીયાએ પણ દુર્ઘટનામાં જીવ ગુમાવનાર તમામ લોકોને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે જ્યાં એક સમયે દુઃખદ ઘટના બની હતી, તે સ્થળને હવે સમાજ માટે ઉપયોગી કેન્દ્રમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવશે. તેમના જણાવ્યા મુજબ આ વિસ્તારને “આરોગ્ય મંદિર” અને “શિક્ષણ મંદિર” તરીકે વિકસાવવામાં આવશે, જે દુર્ઘટનામાં જીવ ગુમાવનાર લોકોની સ્મૃતિને સન્માન આપવાનો એક અનોખો પ્રયાસ માનવામાં આવી રહ્યો છે. આ એક એવો સંકલ્પ છે જે શોકને સકારાત્મકતામાં બદલવાનો પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ પરિવારોની વેદના હજુ પણ અકબંધ છે.
અમદાવાદ પ્લેન ક્રેશની વરસી એ માત્ર એક તારીખ નથી, પરંતુ અનેક પરિવારો માટે ન ભૂલી શકાય એવી કરુણ યાદ છે. આ ઘટનાએ એવિએશન સેફ્ટી, આપાતકાલીન વ્યવસ્થાપન અને પીડિતો પ્રત્યેની સંવેદનશીલતા પર ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા છે. આશા રાખીએ કે ભવિષ્યમાં આવા કોઈ અકસ્માતો ન બને અને પીડિત પરિવારોને વહેલી તકે સાચો ન્યાય અને શાંતિ મળે.
નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.
