રાજકોટના નાના મવા સર્કલ પર મેગા ફ્લાયઓવર પ્રોજેક્ટ: વિકાસ વિરુદ્ધ વિસ્થાપનનો સંગ્રામ
આજે, ૨૬ માર્ચ, ૨૦૨૬ ના રોજ, રાજકોટ શહેર એક મોટા વિકાસલક્ષી પ્રોજેક્ટ અને તેના સામે ઉઠેલા જનઆક્રોશના આંતરછેદ પર ઊભું છે. રાજકોટ મહાનગરપાલિકા (RMC) દ્વારા શહેરના સૌથી વ્યસ્ત અને ટ્રાફિકથી ધમધમતા નાના મવા સર્કલ (Nana Mauva Circle) પર એક વિશાળ ફ્લાયઓવર પ્રોજેક્ટ (Flyover Project) ની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. RMC દાવો કરી રહી છે કે આ પ્રોજેક્ટથી રાજકોટની વર્ષો જૂની ટ્રાફિક સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ આવશે અને શહેરના વિકાસને નવી ગતિ મળશે. જોકે, આ જાહેરાતની સાથે જ સ્થાનિક રહીશો અને વેપારીઓમાં ઉગ્ર વિરોધનો સૂર ઉઠ્યો છે, જેઓ આ પ્રોજેક્ટને ‘વિકાસના નામે વિસ્થાપન’ ગણાવી રહ્યા છે.
- રાજકોટના નાના મવા સર્કલ પર મેગા ફ્લાયઓવર પ્રોજેક્ટ: વિકાસ વિરુદ્ધ વિસ્થાપનનો સંગ્રામ
- સ્થાનિકોનો સણસણતો વિરોધ: ‘અમારું ઘર નહીં, તો ફ્લાયઓવર નહીં!’
- પર્યાવરણવિદોની ચિંતા: હરિયાળીના ભોગે વિકાસ કેટલો ટકાઉ?
- RMCનો પક્ષ: આધુનિક રાજકોટ માટે અનિવાર્ય પગલું
- ભૂતકાળના પાઠ: રાજકોટના વિકાસનો માર્ગ કેટલો મુશ્કેલ?
- આગળનો માર્ગ: સમાધાન કે સંઘર્ષ?
રાજકોટ મહાનગરપાલિકાના કમિશનર તુષાર સુમેરાએ આજે સવારે પત્રકાર પરિષદ યોજીને આ મેગા પ્રોજેક્ટની વિગતો જાહેર કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે, “રાજકોટ શહેરની વધતી વસ્તી અને વાહનોની સંખ્યાને કારણે નાના મવા સર્કલ પર ટ્રાફિક જામ (Traffic Jam) એક ગંભીર સમસ્યા બની ગઈ છે. સવાર-સાંજ પીક અવર્સમાં અહીંથી પસાર થવું દુષ્કર બની જાય છે. આ સમસ્યાના નિવારણ માટે લાંબા સમયથી એક ટકાઉ ઉકેલની જરૂર હતી. વિવિધ સર્વેક્ષણો અને ટ્રાફિક નિષ્ણાતોના અભિપ્રાયો બાદ, RMC દ્વારા રૂ. ૩૫૦ કરોડના ખર્ચે અંદાજિત ૨.૫ કિલોમીટર લાંબા ફ્લાયઓવરનું નિર્માણ કરવાનો નિર્ણય લેવાયો છે. આ પ્રોજેક્ટ રાજકોટના ભવિષ્યના વિકાસ માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે.”
RMCના અધિકારીઓએ એ પણ ઉમેર્યું હતું કે, આ ફ્લાયઓવર કાલાવડ રોડ (Kalavad Road) અને ૧૫૦ ફૂટ રિંગ રોડ (150 Feet Ring Road) ને જોડતા નાના મવા સર્કલ પર ટ્રાફિકને સરળ બનાવશે, જે ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્રના અન્ય શહેરોમાંથી આવતા વાહનચાલકો માટે પણ ફાયદાકારક રહેશે. પ્રોજેક્ટના ભાગરૂપે આધુનિક લાઇટિંગ (Lighting), લેન્ડસ્કેપિંગ (Landscaping) અને આસપાસના વિસ્તારમાં પાણીના નિકાલની વ્યવસ્થા (Drainage System) પણ સુધારવામાં આવશે. RMCના જણાવ્યા મુજબ, પ્રોજેક્ટ આગામી ત્રણ વર્ષમાં પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્યાંક છે.
સ્થાનિકોનો સણસણતો વિરોધ: ‘અમારું ઘર નહીં, તો ફ્લાયઓવર નહીં!’
જોકે, RMCની આ વિકાસની વાતો સામે નાના મવા સર્કલ અને તેની આસપાસના વિસ્તારો જેવા કે આર.કે.સી. (RKC Area), સ્વસ્તિક સોસાયટી (Swastik Society), અને મોટા મવા (Mota Mauva) ના રહીશો અને વેપારીઓનો આક્રોશ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. પ્રોજેક્ટની જાહેરાત થતાની સાથે જ આજે બપોરથી જ સ્થાનિકોએ નાના મવા સર્કલ પર એકઠા થઈને ઉગ્ર પ્રદર્શનો (Protests) શરૂ કરી દીધા હતા. “અમારું ઘર નહીં, તો ફ્લાયઓવર નહીં!” અને “પહેલા પુનર્વસન, પછી વિકાસ” જેવા સૂત્રોચ્ચાર સાથે સેંકડો લોકો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા હતા.
આ વિરોધ પ્રદર્શનનું નેતૃત્વ કરી રહેલા નાના મવા સંઘર્ષ સમિતિ (Nana Mauva Sangharsh Samiti) ના અધ્યક્ષ રમેશભાઈ વસોયાએ ગુજ્જુન્યૂઝ૨૪ સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું કે, “RMC ફક્ત વિકાસની વાતો કરે છે, પરંતુ સામાન્ય માણસની ચિંતા કરતી નથી. આ ફ્લાયઓવર માટે અંદાજે ૨૦૦ થી વધુ દુકાનો અને ૫૦ થી વધુ મકાનો તોડી પાડવામાં આવશે. વર્ષોથી અહીં વસવાટ કરતા લોકો રાતોરાત બેઘર અને બેરોજગાર (Homeless and Jobless) થઈ જશે. RMCએ અમને કોઈ યોગ્ય માહિતી કે પુનર્વસન યોજના (Rehabilitation Plan) અંગે સ્પષ્ટતા કરી નથી.”
વસોયાએ વધુમાં ઉમેર્યું કે, “અમને યાદ છે કે ફેબ્રુઆરીમાં આજી નદીના પટ (Aji Riverbed) પરથી ગેરકાયદેસર દબાણો દૂર કરવા માટે RMC દ્વારા મોટા પાયે ડિમોલિશન ડ્રાઈવ (Demolition Drive) હાથ ધરવામાં આવી હતી. તે સમયે પણ અનેક પરિવારો બેઘર બન્યા હતા. RMCની કાર્યવાહી ફક્ત ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના લોકોને જ નિશાન બનાવે છે. શું શહેરમાં ટ્રાફિક ઘટાડવાના અન્ય કોઈ વિકલ્પો નથી? વૃક્ષો કાપીને અને લોકોને વિસ્થાપિત કરીને થતો વિકાસ અમને મંજૂર નથી.” આ પ્રદર્શનોમાં મહિલાઓ અને બાળકો પણ મોટી સંખ્યામાં જોડાયા હતા, જેઓ તેમના ઘર અને ભવિષ્યની ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા હતા.
પર્યાવરણવિદોની ચિંતા: હરિયાળીના ભોગે વિકાસ કેટલો ટકાઉ?
આ પ્રોજેક્ટ સામે પર્યાવરણવિદો (Environmentalists) પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. રાજકોટના જાણીતા પર્યાવરણ કાર્યકર ડૉ. અંકિત શાહે જણાવ્યું કે, “ફ્લાયઓવરના નિર્માણ માટે નાના મવા સર્કલ અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં આવેલા સેંકડો વૃક્ષો (Trees) કાપવા પડશે. રાજકોટ જેવા શહેરમાં, જ્યાં પહેલાથી જ હરિયાળી ઓછી છે, ત્યાં આટલા મોટા પાયે વૃક્ષછેદન પર્યાવરણ માટે મોટો ફટકો છે. RMCએ વૃક્ષારોપણ (Tree Plantation) ની વાતો કરી છે, પરંતુ કાપવામાં આવતા વૃક્ષોની ભરપાઈ ક્યારેય થઈ શકતી નથી. ઇકોલોજીકલ સંતુલન (Ecological Balance) જાળવવા માટે આવા પ્રોજેક્ટ્સનું પર્યાવરણીય મૂલ્યાંકન (Environmental Impact Assessment) વધુ ગંભીરતાથી થવું જોઈએ.”
ડૉ. શાહ અને તેમની ટીમ દ્વારા RMC સમક્ષ એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે, વૃક્ષ ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન (Tree Transplantation) જેવા વિકલ્પો પર વિચાર કરવામાં આવે અને ઓછામાં ઓછું વૃક્ષછેદન થાય તેવા પ્રયાસો થાય. વધુમાં, રાજકોટમાં રિંગ રોડ (Ring Road) અને અન્ય વૈકલ્પિક માર્ગોના વિકાસ દ્વારા ટ્રાફિકનું ભારણ ઘટાડી શકાય છે, જેથી આવા મોટા અને વિવાદાસ્પદ પ્રોજેક્ટ્સ ટાળી શકાય.
RMCનો પક્ષ: આધુનિક રાજકોટ માટે અનિવાર્ય પગલું
આ તમામ વિરોધ અને ચિંતાઓ વચ્ચે RMCના અધિકારીઓ પોતાના નિર્ણયને વળગી રહ્યા છે. RMCના ટાઉન પ્લાનિંગ વિભાગના અધિકારી પ્રકાશ દવેએ જણાવ્યું કે, “આ પ્રોજેક્ટ રાજકોટના ડેવલપમેન્ટ પ્લાન ૨૦૩૬ (Development Plan 2036) નો એક અભિન્ન ભાગ છે. શહેરના ભવિષ્યના વિકાસને ધ્યાનમાં રાખીને આવા મોટા પાયાના પ્રોજેક્ટ્સ અનિવાર્ય છે. નાના મવા સર્કલ પર ટ્રાફિકની સમસ્યા એટલી ગંભીર છે કે કોઈપણ નાના-મોટા સુધારાથી કાયમી ઉકેલ શક્ય નથી. અમે વિસ્થાપિત થનારા પરિવારો અને વેપારીઓને નિયમાનુસાર વળતર અને શક્ય તેટલું શ્રેષ્ઠ પુનર્વસન આપવા પ્રતિબદ્ધ છીએ.”
દવેએ ઉમેર્યું કે, “RMCએ ભૂતકાળમાં પણ અનેક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ (Infrastructure Projects) સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કર્યા છે. આ પ્રોજેક્ટ્સ શહેરના વિકાસ માટે ગેમ ચેન્જર સાબિત થયા છે. ટ્રાફિકની સમસ્યાથી પીડાતા લાખો રાજકોટવાસીઓને આ ફ્લાયઓવરથી મોટી રાહત મળશે. આ ઉપરાંત, RMC દ્વારા જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ માં યોજાયેલા વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત રિજનલ એક્ઝિબિશન (VGRE) માં પણ આવા માળખાકીય વિકાસના પ્રોજેક્ટ્સની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.”
ભૂતકાળના પાઠ: રાજકોટના વિકાસનો માર્ગ કેટલો મુશ્કેલ?
રાજકોટમાં વિકાસના નામે વિવાદોનો આ કોઈ પહેલો કિસ્સો નથી. ભૂતકાળમાં પણ અનેક મોટા પ્રોજેક્ટ્સ સામે સ્થાનિકો દ્વારા વિરોધ નોંધાવાયો છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ માં નાના મવા રોડ (Nanamwa Road) પરના ભીમનગર (Bhimnagar) ના રહીશોએ RMC કચેરી ખાતે જમીન ખાનગી બિલ્ડરને આપવાના નિર્ણય સામે ઉગ્ર વિરોધ પ્રદર્શન (Protest) કર્યું હતું. તે સમયે પણ રહીશોએ જમીનના ઓછા ભાવ અને પુનર્વસનની અનિશ્ચિતતા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.
આ ઉપરાંત, સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ માં રાજકોટમાં હેલ્મેટ ફરજિયાત (Helmet Mandatory) કરવાના નિર્ણય સામે પણ લોકોનો ભારે રોષ જોવા મળ્યો હતો, જ્યાં લોકોએ ખરાબ અને ખાડાવાળા રસ્તાઓને સુધારવાની માંગણી કરી હતી. આ ઘટનાઓ દર્શાવે છે કે રાજકોટમાં કોઈપણ વિકાસ પ્રોજેક્ટ લાગુ કરતાં પહેલાં સ્થાનિક લોકોની ચિંતાઓ અને જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં લેવી અત્યંત જરૂરી છે. RMCના વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ ના બજેટમાં કરદાતાઓ અને બિલ્ડરો માટે રાહતની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી, પરંતુ નાના મવા સર્કલ જેવા પ્રોજેક્ટ્સમાં સામાન્ય નાગરિકોને કેટલી રાહત મળશે તે જોવું રહ્યું.
આગળનો માર્ગ: સમાધાન કે સંઘર્ષ?
નાના મવા સર્કલ ફ્લાયઓવર પ્રોજેક્ટ (Nana Mauva Circle Flyover Project) પરનો વિવાદ હવે RMC અને રાજકોટના નાગરિકો વચ્ચેના મોટા સંઘર્ષમાં પરિણમવાની શક્યતા છે. સ્થાનિકોએ ચીમકી ઉચ્ચારી છે કે જો તેમની માંગણીઓ નહીં સંતોષાય અને યોગ્ય પુનર્વસન યોજના જાહેર નહીં થાય, તો તેઓ આંદોલનને વધુ ઉગ્ર બનાવશે અને પ્રોજેક્ટના કામને અટકાવવાનો પ્રયાસ કરશે. બીજી તરફ, RMC પણ વિકાસના કામને અટકાવવા તૈયાર નથી અને કાયદાકીય કાર્યવાહી કરવાની ચેતવણી આપી રહી છે.
આ પરિસ્થિતિમાં, સંવાદ અને પારદર્શિતા (Transparency) અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની રહે છે. RMCએ સ્થાનિક સંઘર્ષ સમિતિ સાથે બેસીને તેમની ચિંતાઓ સાંભળવી જોઈએ અને સર્વગ્રાહી ઉકેલ શોધવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. પ્રોજેક્ટની જરૂરિયાતને સમજાવવાની સાથે, વિસ્થાપિત થનારા પરિવારોને સમયસર અને યોગ્ય વળતર, તથા તેમના વ્યવસાય માટે વૈકલ્પિક જગ્યા પૂરી પાડવી એ RMCની નૈતિક અને કાયદાકીય જવાબદારી છે. રાજકોટ જેવા ઝડપથી વિકસતા શહેર માટે વિકાસ અનિવાર્ય છે, પરંતુ તે સ્થાનિક સમુદાયોના ભોગે ન હોવો જોઈએ. આગામી દિવસોમાં આ વિવાદ કયો વળાંક લે છે તે જોવું રહ્યું.
નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.
