વડોદરા MSU માં ‘મોદી તત્વ’ અને RSS અભ્યાસક્રમ: શિક્ષણ જગતમાં નવી ચર્ચા

વડોદરા MSU માં ‘મોદી તત્વ’ અને RSS અભ્યાસક્રમ: શિક્ષણ જગતમાં નવી ચર્ચા

વડોદરાની પ્રતિષ્ઠિત મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી (MSU) ના સમાજશાસ્ત્ર વિભાગ દ્વારા નવા શૈક્ષણિક સત્રથી લાગુ પડનારા અભ્યાસક્રમમાં ‘મોદી તત્વ’ અને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) ના કાર્યક્ષેત્રને સમાવવામાં આવતા રાજ્યભરના શિક્ષણ જગતમાં અને રાજકીય વર્તુળોમાં ગરમાવો આવી ગયો છે. યુનિવર્સિટીએ આ અભ્યાસક્રમ દ્વારા ‘ભારતની સભ્યતાના જ્ઞાન’, ‘સમકાલીન શાસન વ્યવસ્થા’ અને ‘જીવંત સામાજિક વાસ્તવિકતાઓ’ સાથે શૈક્ષણિક માળખાને જોડવાનો ઉદ્દેશ્ય વ્યક્ત કર્યો છે.

નવા અભ્યાસક્રમમાં ‘દેશભક્તિનું સમાજશાસ્ત્ર’ (Sociology of Patriotism), ‘ભારતનું સમાજશાસ્ત્ર’ (Sociology of Bharat) અને ‘હિન્દુ સમાજશાસ્ત્ર’ (Hindu Sociology) જેવા ત્રણ નવા ચાર-ક્રેડિટના અભ્યાસક્રમોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આમાં, ‘દેશભક્તિનું સમાજશાસ્ત્ર’ હેઠળના મોડ્યુલમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ, તેમના શાસન, ચૂંટણીલક્ષી સફળતાઓ અને જાહેર ધારણાનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, RSS ના ગ્રાસરૂટ સ્તરના સંગઠન અને સામાજિક ગતિશીલતાનો પણ અભ્યાસ કરવામાં આવશે.

અભ્યાસક્રમની મુખ્ય વિશેષતાઓ અને તર્ક

MSU ના સમાજશાસ્ત્ર વિભાગના વડા વિરેન્દ્ર સિંઘના જણાવ્યા અનુસાર, આ નવો અભ્યાસક્રમ જર્મન સમાજશાસ્ત્રી મેક્સ વેબરના ‘કરિશ્માઈક ઓથોરિટી’ (charismatic authority) ના ખ્યાલ પર આધારિત છે, જેનો ઉપયોગ વડાપ્રધાન મોદીના નેતૃત્વને સમજવા માટે કરવામાં આવશે. તેમણે ઉમેર્યું કે, વડાપ્રધાન મોદી રાષ્ટ્રીય અને વૈશ્વિક રાજકીય ચર્ચામાં અનિવાર્ય વ્યક્તિ બની ગયા છે, અને 50 વર્ષ પછી તેમના નેતૃત્વની ચર્ચા કરવાને બદલે, વર્તમાન પેઢી દ્વારા તેનો અભ્યાસ કરવાનો હેતુ છે.

અભ્યાસક્રમમાં નોટબંધી, ડિજિટલ પહેલ, FASTag અને જલ શક્તિ મંત્રાલય જેવી ચોક્કસ નીતિગત બાબતોના જાહેર પ્રતિભાવ અને શાસન પરની અસરોનો પણ અભ્યાસ કરવામાં આવશે. RSS ને તેના ‘સર્વસમાવેશી મૂલ્યો’ અને ગ્રામીણ ગુજરાતમાં વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા ફિલ્ડવર્કને આધારે સમાવવામાં આવ્યું છે, જે NITI આયોગ સાથે સંકળાયેલા એક પ્રોજેક્ટનો ભાગ હતો. સિંઘે સ્પષ્ટતા કરી કે RSS ને માત્ર એક વિચારધારા તરીકે નહીં, પરંતુ સમાજશાસ્ત્રીય તપાસના વિષય તરીકે જોવામાં આવશે.

વર્તમાન રાજકીય વિષયો ઉપરાંત, આ અભ્યાસક્રમમાં સયાજીરાવ ગાયકવાડ III, છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ, સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ અને બી.આર. આંબેડકર જેવા ઐતિહાસિક વ્યક્તિત્વોનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ દ્વારા નેતૃત્વ, સામાજિક સુધારણા અને રાષ્ટ્ર નિર્માણને વ્યાપક સમાજશાસ્ત્રીય સંદર્ભમાં તપાસવાનો હેતુ છે.

વિવાદ અને ટીકા

આ શૈક્ષણિક પરિવર્તનને ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પર ભારે ટીકાનો સામનો કરવો પડ્યો છે. યુઝર્સ દ્વારા શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની ભૂમિકા અને અભ્યાસક્રમની રચના પર સવાલો ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે. ઘણા નેટીઝન્સનું માનવું છે કે યુનિવર્સિટીઓ સ્વતંત્ર તપાસ માટેનું સ્થળ રહેવું જોઈએ, ન કે ચોક્કસ વૈચારિક કથાઓને પ્રતિબિંબિત કરતું માધ્યમ.

કોંગ્રેસના નેતા તારિક અનવરે ‘મોદી તત્વ’ અને RSS સંબંધિત સામગ્રીના સમાવેશની સખત ટીકા કરી હતી, તેને ‘દુર્ભાગ્યપૂર્ણ’ ગણાવ્યું હતું અને શૈક્ષણિક શિક્ષણમાં તેના સ્થાન પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. વિપક્ષના અન્ય અગ્રણી નેતાઓ અને શિક્ષણવિદો પણ આ મામલે ચિંતિત છે. તેઓ માને છે કે યુનિવર્સિટીઓમાં શાસક પક્ષની વિચારધારાને પ્રોત્સાહન આપવાથી શૈક્ષણિક સ્વતંત્રતા અને બહુમતીવાદને નુકસાન થઈ શકે છે. કેટલાક શિક્ષણવિદોએ નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્યું કે આ પ્રકારના અભ્યાસક્રમો ભવિષ્યમાં રાજકીય પક્ષો દ્વારા શિક્ષણના ભગવાકરણનો માર્ગ ખોલી શકે છે, જે વિદ્યાર્થીઓમાં તટસ્થ અને વિવેચનાત્મક વિચારસરણીના વિકાસને અવરોધશે.

વડોદરા પર સ્થાનિક અસર

વડોદરા, જે સંસ્કારી નગરી તરીકે ઓળખાય છે, ત્યાં આ નિર્ણયની વ્યાપક અસર જોવા મળી શકે છે. MSU એ શહેરનું એક ગૌરવવંતું શૈક્ષણિક સંકુલ છે, અને તેના અભ્યાસક્રમમાં થતા આવા મોટા ફેરફારો શહેરના બૌદ્ધિક વર્ગ અને વિદ્યાર્થી સમુદાયમાં ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય બન્યા છે. સ્થાનિક નાગરિકોમાં મિશ્ર પ્રતિભાવ જોવા મળી રહ્યો છે.

• સમર્થકો: કેટલાક લોકો આને ભારતીય જ્ઞાન પ્રણાલી (Indian Knowledge System) અને વર્તમાન નેતૃત્વને અભ્યાસક્રમમાં સમાવવાની સકારાત્મક પહેલ તરીકે જુએ છે. તેઓ માને છે કે વિદ્યાર્થીઓને દેશના વર્તમાન અને ભૂતકાળના મહાન નેતાઓના યોગદાન વિશે જાણવું જરૂરી છે.
• વિરોધકર્તાઓ: અન્ય લોકો આને શિક્ષણના રાજકીયકરણ અને એક ચોક્કસ વિચારધારાને પ્રોત્સાહન આપવાના પ્રયાસ તરીકે જુએ છે. તેમને ભય છે કે આનાથી યુનિવર્સિટીની તટસ્થતા પર પ્રશ્નાર્થ લાગી શકે છે અને વિદ્યાર્થીઓમાં વૈવિધ્યસભર દ્રષ્ટિકોણના વિકાસને અવરોધી શકે છે.

યુનિવર્સિટી કેમ્પસમાં પણ આ મુદ્દે વિદ્યાર્થી સંગઠનો વચ્ચે વૈચારિક ખેંચતાણ જોવા મળી શકે છે. ખાસ કરીને વિદ્યાર્થીઓ માટે ‘મોદી તત્વ’ અને RSS ના અભ્યાસક્રમને કેવી રીતે રજૂ કરવામાં આવે છે અને તેના પર કેવા પ્રકારની ચર્ચાઓ કરવામાં આવે છે, તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.

શૈક્ષણિક સ્વતંત્રતા અને ભાવિ પરિણામો

આ મુદ્દો શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં શૈક્ષણિક સ્વતંત્રતા (Academic Freedom) અને અભ્યાસક્રમની રચનામાં બાહ્ય પ્રભાવના સ્થાન અંગેના વ્યાપક પ્રશ્નો ઊભા કરે છે. યુનિવર્સિટીઓ જ્ઞાનના નિર્માણ અને પ્રસાર માટેના તટસ્થ મંચ હોવા જોઈએ તેવા સામાન્ય સિદ્ધાંત સામે આ પ્રકારના અભ્યાસક્રમો પડકાર ઊભો કરી શકે છે.

નિષ્ણાતો માને છે કે જો આવા અભ્યાસક્રમો સંતુલિત અને વિવેચનાત્મક દ્રષ્ટિકોણથી શીખવવામાં આવે, તો તે વિદ્યાર્થીઓમાં વિવિધ સામાજિક-રાજકીય ઘટનાઓ અને સંગઠનોને સમજવાની ક્ષમતા વિકસાવી શકે છે. જોકે, જો તેમને માત્ર એકપક્ષીય દ્રષ્ટિકોણથી રજૂ કરવામાં આવે, તો તે વિદ્યાર્થીઓમાં પૂર્વગ્રહયુક્ત માન્યતાઓ સ્થાપિત કરી શકે છે અને તેમની સ્વતંત્ર વિચારસરણીને દબાવી શકે છે. વડોદરાના શિક્ષણવિદો અને સમાજશાસ્ત્રીઓ હવે આ નવા અભ્યાસક્રમની વાસ્તવિક અમલવારી અને તેના લાંબા ગાળાના પરિણામો પર નજર રાખી રહ્યા છે.

વડોદરાની MSU માં શરૂ થયેલો આ નવો શૈક્ષણિક પ્રયોગ ભારતના ઉચ્ચ શિક્ષણના ભાવિ માટે એક મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ પૂરું પાડી શકે છે, જ્યાં પરંપરાગત જ્ઞાન, સમકાલીન રાજકારણ અને સામાજિક ચળવળોને અભ્યાસક્રમમાં કેવી રીતે સમાવી શકાય તે અંગેની ચર્ચાઓ અનિવાર્ય બની છે.

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.