સુરતમાં હોટ ફિક્સ વેસ્ટની આગ અને પ્રદૂષણ પર SMC નો ફૂલસ્ટોપ: 4 ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં બેલિંગ મશીન મુકાશે, 11 મેટ્રિક ટન કચરાનો થશે વૈજ્ઞાનિક નિકાલ

સુરત શહેરના કાપડ ઉદ્યોગમાં મોટા પાયે વપરાતા હોટ ફિક્સિંગ પ્લાસ્ટિક કચરાના લીધે સર્જાતા વાયુ પ્રદૂષણ અને વારંવાર લાગતી ભીષણ આગની સમસ્યા સામે સુરત મહાનગરપાલિકાએ એક ઐતિહાસિક અને નક્કર નિર્ણય લીધો છે. શહેરમાં Surat SMC hot fix plastic waste સંચાલન માટે હવે વિશેષ પ્લાન તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે, જે અંતર્ગત શહેરના 4 મુખ્ય ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં અદ્યતન ‘બેલિંગ મશીનો’ સ્થાપિત કરવામાં આવશે. સુરત મહાનગરપાલિકા દ્વારા લેવાયેલા આ નિર્ણાયક પગલાથી દરરોજ બહાર નીકળતા અંદાજે 11 મેટ્રિક ટન પ્લાસ્ટિક અને સ્ટોન વેસ્ટનો કાયદેસર અને વૈજ્ઞાનિક ઢબે નિકાલ શક્ય બનશે. આ યોજનાથી સુરતના ટેક્સટાઇલ હબ વિસ્તારોમાં રહેતા હજારો નાગરિકોને ઝેરી ધુમાડા અને આગના ભયથી કાયમી મુક્તિ મળશે.

સુરતમાં હોટ ફિક્સ પ્લાસ્ટિક વેસ્ટની ગંભીર સમસ્યા અને તેનો ઇતિહાસ

દક્ષિણ ગુજરાતનું આર્થિક પાટનગર ગણાતું સુરત શહેર વિશ્વભરમાં ટેક્સટાઇલ અને ડાયમંડ સિટી તરીકે ઓળખાય છે. સુરત દેશનું સૌથી મોટું કાપડ ઉત્પાદન કેન્દ્ર છે, જ્યાં લાખો મીટર કાપડનું પ્રોસેસિંગ, પ્રિન્ટિંગ, એમ્બ્રોઇડરી અને વેલ્યુ એડિશન થાય છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સુરતના ટેક્સટાઇલ ક્ષેત્રે સાડીઓ, સલવાર શૂટ, લેહંગા અને ડ્રેસ મટીરિયલ્સ પર ‘હોટ ફિક્સિંગ’ (હાઇ-ટેમ્પેરેચર હીટ પ્રેસથી સ્ટોન અને પ્લાસ્ટિક બીડ્સ ચોંટાડવાનું કામ) નું વલણ ખૂબ જ ઝડપથી વધ્યું છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન ભારે પ્રમાણમાં પ્લાસ્ટિક ફિલ્મ, પટ્ટીઓ, ગુંદરયુક્ત શીટ્સ અને કેમિકલ પ્રોસેસ્ડ સબસ્ટ્રેટનો વેસ્ટ કચરો ઉત્પન્ન થાય છે.

આ હોટ ફિક્સ કચરો વજનમાં ખૂબ હલકો પરંતુ કદમાં અત્યંત વિશાળ હોય છે. સ્થાનિક ટેક્સટાઇલ પ્રોસેસર્સ, જોબ વર્કર્સ અને નાના યુનિટ ધારકો પાસે આ જંગી કચરાના યોગ્ય નિકાલ માટે કોઈ કાયદેસરની વ્યવસ્થા ન હોવાને કારણે તેઓ આ કચરાને કતારગામ, વરાછા, સરથાણા, લિંબાયત અને ઉધના જેવા વિસ્તારોમાં આવેલા ખુલ્લા પ્લોટો, ડ્રેનેજ લાઈનોની બાજુમાં કે ઔદ્યોગિક પ્લોટની બહાર ફેંકી દેતા હતા. ઉનાળા કે શિયાળાના દિવસોમાં આ પ્લાસ્ટિક કચરામાં સહેજ પણ તણખો પડતાં કે કચરાના ઢગલામાં સ્વયંસ્ફુરિત દહન થતાં ભીષણ આગ ફાટી નીકળતી હતી.

આગ લાગવાના કારણે હવામાં અત્યંત ઝેરી કેમિકલ યુક્ત ધુમાડો પ્રસરી જતો હતો. આ ધુમાડામાં ડાયોક્સિન, ફ્યુરાન અને કાર્બન મોનોક્સાઇડ જેવા ઘાતક વાયુઓનું પ્રમાણ વધુ હોવાથી સ્થાનિક રહીશોમાં શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, આંખોમાં બળતરા, અસ્થમા અને એલર્જી જેવા ગંભીર સ્વાસ્થ્ય પ્રશ્નો ઊભા થતા હતા. સુરત ફાયર બ્રિગેડને પણ વર્ષ દરમિયાન દર મહિને ડઝનબંધ વખત માત્ર હોટ ફિક્સ વેસ્ટની આગ બુઝાવવા દોડવું પડતું હતું, જેનાથી પાલિકાના સંસાધનોનો પણ ભારે વેડફાટ થતો હતો.

Surat SMC hot fix plastic waste મેનેજમેન્ટ માટે બેલિંગ મશીન ટેકનોલોજી કેવી રીતે કામ કરશે?

સુરત મહાનગરપાલિકા (SMC) ના સોલિડ વેસ્ટ મ્યુનિસિપલ કમિશનર અને પર્યાવરણ વિભાગ દ્વારા આ સમસ્યાના કાયમી સોલ્યુશન માટે ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો. ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રોના સર્વે બાદ સામે આવ્યું કે દરરોજ 11000 કિલોગ્રામ (11 મેટ્રિક ટન) કરતા પણ વધુ હોટ ફિક્સ વેસ્ટ ઉત્પન્ન થાય છે. આ કચરાના સુરક્ષિત નિકાલ માટે પાલિકાએ અદ્યતન ‘બેલિંગ પ્રોસેસ’ (Baling Process) અપનાવવાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ પસંદ કર્યો છે.

બેલિંગ પ્રોસેસ એ એક એવી આધુનિક મિકેનિકલ પદ્ધતિ છે જેમાં અત્યંત હાઇ-પ્રેશર હાઇડ્રોલિક પ્રેસ મશીનનો ઉપયોગ કરીને ખુલ્લા અને વિખરાયેલા પ્લાસ્ટિક કચરાને દબાવીને એકદમ કડક, ભારે અને ચોરસ બ્લોક (બેલ) ના રૂપમાં પેક કરી દેવામાં આવે છે. આ મશીનની મદદથી હજારો ઘન મીટર જગ્યા રોકતો કચરો ખૂબ જ નાની જગ્યામાં સંગ્રહિત કરી શકાય છે.

પાલિકાના નવા આયોજન મુજબ, Surat SMC hot fix plastic waste ને એકત્રિત કરી આ બેલિંગ મશીનોમાં પ્રોસેસ કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ કોમ્પ્રેસ થયેલા પ્લાસ્ટિક બ્લોક્સને અધિકૃત અને રજિસ્ટર્ડ પ્રાઇવેટ રિસાઇક્લિંગ એજન્સીઓ તથા સિમેન્ટ ફેક્ટરીઓને સોંપવામાં આવશે. સિમેન્ટ ફેક્ટરીઓમાં આ હાઇ-કેલરી વેસ્ટનો ઉપયોગ કોલસાના વિકલ્પ તરીકે રિફ્યુઝ ડિરાઇવ્ડ ફ્યુઅલ (RDF) તરીકે સુરક્ષિત બોઇલરોમાં કરવામાં આવશે, જેનાથી પર્યાવરણને કોઈ જ નુકસાન થશે નહીં.

સુરતના 4 પ્રમુખ ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં જમીન ફાળવણી અને પ્લાન્ટનું વિતરણ

સુરત મહાનગરપાલિકા દ્વારા આ પ્રોજેક્ટને ત્વરિત અને સુચારુ રૂપે અમલમાં મૂકવા માટે શહેરના મુખ્ય 4 ટેક્સટાઇલ અને ઔદ્યોગિક ઝોન પસંદ કરવામાં આવ્યા છે. આ ચારેય ઝોનમાં બેલિંગ મશીન સ્ટેશનો કાર્યરત થશે, જેથી કારખાનેદારો અને કચરો એકત્રિત કરનાર એજન્સીઓને લાંબા અંતર સુધી કચરો વહન કરવો ન પડે.

• કતારગામ અને વરાછા ઝોન: સુરતનો સૌથી ગીચ અને ટેક્સટાઇલ જોબવર્કનો મુખ્ય ગઢ ગણાતા આ વિસ્તારમાં સૌથી વધુ હોટ ફિક્સ વેસ્ટ પેદા થાય છે. અહીંના કચરાના નિકાલ માટે મોટો બેલિંગ યુનિટ સ્થાપવામાં આવશે.
• સરથાણા અને પુણા વિસ્તાર: આ વિસ્તારમાં હજારો એમ્બ્રોઇડરી અને સ્ટોન ફિક્સિંગના નાના-મોટા ગૃહ ઉદ્યોગો આવેલા છે. સ્થાનિક ઔદ્યોગિક સોસાયટી નજીક બેલિંગ સેન્ટર શરૂ કરાશે.
• ઉધના અને પાંડેસરા ઇન્ડસ્ટ્રિયલ એસ્ટેટ: ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ઝોનમાં આવેલી મિલો અને સાડી ફિનિશિંગ યુનિટ્સમાંથી નીકળતા વેસ્ટ માટે વિશેષ હાઇ-કેપેસિટી મશિનરી ગોઠવાશે.
• લિંબાયત અને ડીંડોલી એરિયા: નવા વિકસતા ટેક્સટાઇલ ક્લસ્ટરોને આવરી લેવા માટે ચોથું મશીન અહીં પબ્લિક-પ્રાઇવેટ પાર્ટનરશિપ (PPP) મોડેલ હેઠળ અથવા પાલિકાના સોલિડ વેસ્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ દ્વારા કાર્યરત કરાશે.

Surat SMC hot fix plastic waste પ્રોજેક્ટ અંગેની મુખ્ય આંકડાકીય માહિતી

સુરતમાં પર્યાવરણીય સુધારણા અને નાગરિકોના સ્વાસ્થ્ય રક્ષણ માટે શરૂ કરવામાં આવેલા આ Surat SMC hot fix plastic waste પ્રોજેક્ટની મુખ્ય વિગતો નીચે મુજબ કોષ્ટકમાં દર્શાવવામાં આવી છે:

પ્રોજેક્ટનું નામ	Surat SMC Hot Fix Plastic Waste Baling Project
દૈનિક કચરા પ્રોસેસિંગ ક્ષમતા	11 મેટ્રિક ટન (11,000 કિલોગ્રામ) દરરોજ
સ્થાપિત થનાર બેલિંગ મશીનોની સંખ્યા	4 મુખ્ય ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં 4 યુનિટ્સ
મુખ્ય લાભાર્થી વિસ્તારો	કતારગામ, વરાછા, સરથાણા, ઉધના, લિંબાયત
નિકાલ પદ્ધતિ	હાઇ-પ્રેશર કોમ્પ્રેસન અને RDF/રિસાઇક્લિંગ એજન્સીને હસ્તાંતરણ
મુખ્ય પર્યાવરણીય ફાયદો	ખુલ્લામાં આગ લાગવાની ઘટનાઓમાં 100% ઘટાડો અને શૂન્ય કેમિકલ ધુમાડો
સંચાલન કરતી સંસ્થા	Surat Municipal Corporation (SMC) સોલિડ વેસ્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ

પર્યાવરણ અને જાહેર આરોગ્ય પર થનારી સકારાત્મક અસરો

સુરત શહેર દેશમાં ‘ક્લીનેસ્ટ સિટી’ ની સ્પર્ધામાં સતત અગ્રણી ક્રમાંકે રહે છે. સુરત મહાનગરપાલિકાના આ નવીનતમ અભિગમથી શહેરના એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) માં નોંધપાત્ર સુધારો જોવા મળશે. અત્યાર સુધી શિયાળા દરમિયાન જ્યારે કચરાના ઢગલાઓ સળગાવવામાં આવતા હતા ત્યારે સુરતના વિવિધ વિસ્તારોમાં AQI નું સ્તર અચાનક ‘પૂઅર’ કે ‘વેરી પૂઅર’ કેટેગરીમાં પહોંચી જતું હતું.

શહેરના જાણીતા પર્યાવરણવિદો અને તબીબોએ પાલિકાના આ નિર્ણયને આવકાર્યો છે. સુરતના અગ્રણી પલ્મોનોલોજિસ્ટના જણાવ્યા અનુસાર, પ્લાસ્ટિક અને કેમિકલ સળગવાથી નીકળતો ધુમાડો નાના બાળકો અને વૃદ્ધોના ફેફસાં પર સીધી વિપરીત અસર કરે છે. બેલિંગ મશીન દ્વારા વૈજ્ઞાનિક નિકાલ થવાથી હવામાં પPM 2.5 અને PM 10 નું પ્રમાણ ઘટશે. આ ઉપરાંત ખુલ્લા પ્લોટોમાં કચરો ન જમા થવાથી વિસ્તારની સ્વચ્છતા જળવાઈ રહેશે અને ચોમાસા દરમિયાન ગટર લાઈનો બ્લોક થવાની સમસ્યામાંથી પણ મુક્તિ મળશે.

ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગકારો અને વેપારી મંડળોનો પ્રતિસાદ

સુરત ટેક્સટાઇલ પ્રોસેસર્સ એસોસિએશન અને સાડી જોબવર્ક ઓનર્સ એસોસિએશન દ્વારા સુરત મનપાના આ નિર્ણયને ભારે આવકાર આપવામાં આવ્યો છે. વેપારી પ્રતિનિધિઓનું કહેવું છે કે અગાઉ નાના કારખાનેદારો પાસે વેસ્ટ કચરાનો નિકાલ કરવાનો કોઈ કાયદેસર માર્ગ ન હતો, જેના કારણે તેમણે ઘણીવાર સ્થાનિક સ્તરે વિરોધ કે દંડનો સામનો કરવો પડતો હતો.

એસોસિએશનના હોદ્દેદારોએ જણાવ્યું કે, “અમે સુરત મહાનગરપાલિકાના કમિશનર અને સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ ટીમનો આભાર માનીએ છીએ. Surat SMC hot fix plastic waste સંચાલન માટે બેલિંગ મશીન મૂકવાથી અમારો ઉદ્યોગ પણ ઈકો-ફ્રેન્ડલી બનશે. અમે તમામ નાના અને મોટા યુનિટ ધારકોને અપીલ કરીશું કે તેઓ પોતાનો હોટ ફિક્સ કચરો ખુલ્લામાં નાખવાને બદલે પાલિકા દ્વારા નિર્ધારિત કરવામાં આવેલા કલેક્શન પોઇન્ટ અને બેલિંગ સેન્ટર સુધી જ પહોંચાડે.”

કાયદાકીય કડકાઈ અને પાલિકાની ભવિષ્યની યોજના

બેલિંગ મશીનો કાર્યરત થવાની સાથે જ સુરત મહાનગરપાલિકા હવે નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનારા કારખાનેદારો સામે કડક કાનૂની પગલાં લેવાની તૈયારી કરી રહી છે. સુરત મનપાના સોલિડ વેસ્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ દ્વારા સ્પષ્ટ ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે જો કોઈ વેપારી, કારખાનેદાર કે લારી-ગલ્લા ધારક હોટ ફિક્સ પ્લાસ્ટિક વેસ્ટને ખુલ્લા પ્લોટ, ખાડી કિનારે કે રસ્તા પર ફેંકતો પકડાશે તો તેની સામે ભારે દંડ અને સીલિંગની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.

પાલિકાની ટીમ દ્વારા તમામ ઔદ્યોગિક ઝોનમાં ફ્લાઇંગ સ્ક્વોડ અને સીસીટીવી સર્વેલન્સ દ્વારા નજર રાખવામાં આવશે. આ સાથે જ ભવિષ્યમાં આ પ્લાસ્ટિક કચરામાંથી પેવર બ્લોક, પ્લાસ્ટિક ફર્નિચર અને અન્ય રિસાઇકલ્ડ પ્રોડક્ટ્સ બનાવવાની શક્યતાઓ ચકાસવા માટે આઇઆઇટી અને નેશનલ ટેકનોલોજી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્સ સાથે પણ વાટાઘાટો ચાલી રહી છે.

એકંદરે, સુરત શહેરને પ્રદૂષણમુક્ત, સુરક્ષિત અને વધુ સ્વચ્છ બનાવવા દિશામાં આ બેલિંગ મશીન પ્રોજેક્ટ એક ગેમચેન્જર સાબિત થશે. સ્માર્ટ સિટી Surat ના નાગરિકો અને કાપડ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા લાખો લોકો માટે આ એક રાહત અને ગૌરવરૂપ સમાચાર છે.

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.