રાજકોટમાં ‘હરિયાળું રાજકોટ, સ્વચ્છ રાજકોટ’ મેગા અભિયાનનો પ્રારંભ: RMCનું પર્યાવરણ લક્ષી બજેટ અને નવા SWM નિયમોનો અમલ

રાજકોટમાં ‘હરિયાળું રાજકોટ, સ્વચ્છ રાજકોટ’ મેગા અભિયાનનો પ્રારંભ

રાજકોટ, 3 એપ્રિલ, 2026: સૌરાષ્ટ્રના પાટનગર રાજકોટને હરિયાળું અને સ્વચ્છ બનાવવા માટે રાજકોટ મહાનગરપાલિકા (RMC) દ્વારા આજે એક બહુઆયામી ‘હરિયાળું રાજકોટ, સ્વચ્છ રાજકોટ’ મેગા અભિયાનનો ઔપચારિક પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો છે. આ અભિયાન RMCના તાજેતરમાં મંજૂર થયેલા ₹3604.90 કરોડના બજેટ 2026-27 અને 1 એપ્રિલ, 2026 થી અમલમાં આવેલા નવા સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ (SWM) નિયમો 2026ના સંદર્ભમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આ પહેલ શહેરના પર્યાવરણીય વિકાસ, નાગરિકોના સ્વાસ્થ્ય અને જીવનની ગુણવત્તા સુધારવા માટે એક નવી દિશા ખોલશે.

RMCનું પર્યાવરણ લક્ષી વિઝન: સ્માર્ટ ગ્રીન સિટી તરફ એક કદમ

રાજકોટ શહેર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ‘સ્માર્ટ સિટી’ તરીકે તેની ઓળખ મજબૂત કરી રહ્યું છે, અને હવે તે ‘ભારતનું પ્રથમ સ્માર્ટ ગ્રીન સિટી’ (India’s First Smart Green City) બનવાના લક્ષ્ય સાથે આગળ વધી રહ્યું છે. RMC કમિશનર શ્રી અમિત અરોરા (IAS) અને તેમની ટીમ દ્વારા શહેરને માત્ર માળખાગત રીતે જ નહીં, પરંતુ પર્યાવરણીય દ્રષ્ટિએ પણ આત્મનિર્ભર અને સુંદર બનાવવાનો સંકલ્પ લેવામાં આવ્યો છે. 2026-27ના બજેટમાં પર્યાવરણ સુરક્ષા અને શહેરી સુધારણા માટે કરવામાં આવેલી નોંધપાત્ર જોગવાઈઓ આ વિઝનને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ બજેટમાં ₹95 કરોડનો કરબોજ ફગાવી દઈને ₹47 કરોડની નવી યોજનાઓનો સમાવેશ કરાયો છે, જેમાં મોટાભાગે પર્યાવરણલક્ષી પ્રોજેક્ટ્સને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવ્યું છે.

‘નમોવન’ – રાજકોટનું નવું ફેફસું: 51,000 વૃક્ષોનો સંકલ્પ

આ મેગા અભિયાનનો એક મુખ્ય હિસ્સો છે ‘નમોવન’નું નિર્માણ. શહેરના પર્યાવરણની જાળવણી માટે 22,742 ચોરસ મીટર વિસ્તારમાં આ ભવ્ય નમોવન આકાર લેશે, જેમાં 51,000થી વધુ વૃક્ષો વાવવામાં આવશે. આ ‘નમોવન’ રાજકોટ માટે ‘શહેરી ફેફસાં’ (Urban Lungs) સમાન સાબિત થશે, જે શહેરની વાયુ ગુણવત્તા સુધારવામાં અને તાપમાન ઘટાડવામાં મદદ કરશે. આ પ્રોજેક્ટ અગાઉ અજી ડેમ નજીક 47 એકર જમીન પર અર્બન ફોરેસ્ટ વિકસાવવાના પ્રયાસોને વધુ વેગ આપશે, જ્યાં 40,000 વૃક્ષો વાવવાની યોજના હતી. ‘નમોવન’ના વિકાસમાં Miyawaki પદ્ધતિનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવશે, જે ઓછા સમયમાં ઘટ્ટ જંગલ વિકસાવવા માટે જાણીતી છે. આનાથી માત્ર ગ્રીન કવર વધશે એટલું જ નહીં, પરંતુ સ્થાનિક જૈવવિવિધતાને પણ પ્રોત્સાહન મળશે.

વ્યાપક વૃક્ષારોપણ અભિયાન અને સામુદાયિક ભાગીદારી

RMC દ્વારા ‘નમોવન’ ઉપરાંત વ્યાપક વૃક્ષારોપણ અભિયાન પણ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે. બજેટમાં ખાસ કરીને સિનિયર સિટીઝનોના નામે વૃક્ષારોપણ કરવા માટે ₹6 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, જે પર્યાવરણ પ્રત્યે જાગૃતિ લાવવા અને વડીલોને સન્માન આપવા માટે એક અનોખો પ્રયાસ છે. રાજકોટ જિલ્લામાં છેલ્લા દાયકામાં 70 લાખથી વધુ વૃક્ષો વાવવામાં આવ્યા છે, જેમાં Miyawaki ફોરેસ્ટ અને ડેમ કિનારે વૃક્ષારોપણનો સમાવેશ થાય છે. સદ્ભાવના ટ્રસ્ટ જેવી સંસ્થાઓના સહયોગથી RMC આ અભિયાનને વધુ સઘન બનાવી રહી છે, જેમાં 500થી વધુ પાણીના ટેન્કર અને 3,000 કર્મચારીઓ રોકાયેલા છે. ‘લાઈફ ગ્રીનફિલ્ડ સેન્ટર’ (Life Greenfield Centre) જેવી સ્થાનિક NGO પણ વૃક્ષો ઉગાડવા અને પર્યાવરણ સંરક્ષણમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી રહી છે. આ પ્રયાસોથી રાજકોટનો ગ્રીન કવર વિસ્તાર નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે અને શહેરના નાગરિકોને શુદ્ધ વાતાવરણનો લાભ મળી રહ્યો છે.

નવા SWM નિયમો 2026નો અમલ: સ્વચ્છતાની નવી વ્યાખ્યા

રાજકોટના ‘સ્વચ્છ રાજકોટ’ વિઝન માટે 1 એપ્રિલ, 2026થી અમલમાં આવેલા સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ (SWM) નિયમો 2026 (Solid Waste Management Rules 2026) એક ગેમ-ચેન્જર સાબિત થશે. આ નવા નિયમો કચરાના વ્યવસ્થાપનને વધુ વૈજ્ઞાનિક અને અસરકારક બનાવશે. સૌથી મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ ચાર-સ્ટ્રીમ સેગ્રેગેશન (Four-Stream Segregation) છે, જે મુજબ હવે નાગરિકોએ ભીનો કચરો (wet waste), સૂકો કચરો (dry waste), સેનિટરી કચરો (sanitary waste), અને વિશેષ કાળજી કચરો (special care waste – જેમ કે પેઇન્ટ, દવાઓ, બલ્બ) એમ ચાર અલગ-અલગ ડબ્બામાં કચરાનું વિભાજન કરવું ફરજિયાત બનશે. RMCની સોલિડ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ શાખા આ નિયમોના અમલ માટે સંપૂર્ણ સજ્જ છે.

ચાર-ડબ્બા સિસ્ટમ અને તેના ફાયદા

અગાઉ માત્ર ભીના અને સૂકા કચરાનું વિભાજન થતું હતું, પરંતુ નવા નિયમો કચરાના વધુ ઝીણવટભર્યા પૃથક્કરણ પર ભાર મૂકે છે. આનાથી રિસાયક્લિંગ પ્રક્રિયા વધુ કાર્યક્ષમ બનશે અને લેન્ડફિલ સાઇટ્સ (landfill sites) પર કચરાનો ભાર ઘટશે. બલ્ક વેસ્ટ જનરેટર્સ (Bulk Waste Generators – BWG), જેમાં 20,000 ચોરસ મીટરથી વધુ ફ્લોર એરિયા ધરાવતી સંસ્થાઓ, દરરોજ 40,000 લિટરથી વધુ પાણીનો વપરાશ કરતી સંસ્થાઓ, અથવા દરરોજ 100 કિલોગ્રામથી વધુ કચરો ઉત્પન્ન કરતી સંસ્થાઓનો સમાવેશ થાય છે, તેમણે ઓન-સાઇટ પ્રોસેસિંગ કરવું પડશે અથવા એક્સટેન્ડેડ બલ્ક વેસ્ટ જનરેટર રિસ્પોન્સિબિલિટી (EBWGR) સર્ટિફિકેટ મેળવવું પડશે. આ નિયમો પાલન ન કરનાર સામે ‘Polluter Pays’ સિદ્ધાંત હેઠળ દંડની પણ જોગવાઈ છે. RMC આ નિયમોનો અમલ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ડોર-ટુ-ડોર ગાર્બેજ કલેક્શન (Door-to-door garbage collection) સિસ્ટમને વધુ સુદ્રઢ બનાવશે અને નાગરિકોમાં જાગૃતિ લાવવા માટે વ્યાપક ઝુંબેશ ચલાવશે.

કચરામાંથી કંચન: આધુનિક કચરા વ્યવસ્થાપન

રાજકોટમાં કચરાના વૈજ્ઞાનિક નિકાલ અને પ્રોસેસિંગ પર પણ વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે. શહેરમાં દરરોજ સરેરાશ 758 મેટ્રિક ટન જેટલા ઘન કચરાનો નિકાલ કરવામાં આવે છે. નવા નિયમો હેઠળ, રિફ્યુઝ ડિરાઇવ્ડ ફ્યુઅલ (RDF)નો ઔદ્યોગિક ઉપયોગ ફરજિયાત બનશે, જેમાં સિમેન્ટ ઉદ્યોગ જેવા એકમો તેમના ઘન બળતણને RDF વડે બદલી શકશે. રાજકોટ પાસે વેસ્ટ-ટુ-એનર્જી પાવર પ્લાન્ટ (Waste-to-Energy Power Plant) સ્થાપવાની યોજના પણ છે, જે 14.9 મેગાવોટ ક્ષમતા ધરાવતો હશે અને દરરોજ 600 ટન કચરાનું વૈજ્ઞાનિક રીતે નિકાલ કરી શકશે. આનાથી કચરાના પહાડો ઘટાડવામાં અને ઊર્જા ઉત્પન્ન કરવામાં મદદ મળશે. મટીરીયલ રિકવરી ફેસિલિટીઝ (Material Recovery Facilities – MRFs) કચરાના સોર્ટીંગ અને પ્રોસેસિંગમાં કેન્દ્રીય ભૂમિકા ભજવશે. આ પ્રયાસો રાજકોટને ‘ઝીરો લેન્ડફિલ’ (Zero Landfill) શહેર બનાવવાની દિશામાં લઈ જશે, જે 2025 સુધીમાં નકરાવાડી ડમ્પિંગ સાઇટને 20 એકરના ગ્રીન અર્બન ફોરેસ્ટમાં રૂપાંતરિત કરવાના સફળ મોડેલને અનુસરે છે.

નાગરિક ભાગીદારી અને ‘સ્માર્ટ સોસાયટી’ યોજના

કોઈપણ શહેરી વિકાસ યોજનાની સફળતા માટે નાગરિકોની ભાગીદારી અનિવાર્ય છે. RMCએ આ માટે ‘સ્માર્ટ સોસાયટી’ યોજના (Smart Society Scheme) શરૂ કરી છે, જે અંતર્ગત સમુદાયોને પર્યાવરણલક્ષી પ્રોજેક્ટ્સના આયોજન અને અમલીકરણમાં જોડાવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. આ યોજના હેઠળ 115 નાગરિક સંસ્થાઓ (civic societies)ને ‘સ્માર્ટ સોસાયટી’ તરીકે પસંદ કરવામાં આવી છે, જેઓ ડિસેન્ટ્રલાઇઝ્ડ વેસ્ટ વોટર ટ્રીટમેન્ટ સિસ્ટમ (DTS), વેસ્ટ-ટુ-કમ્પોસ્ટ પ્લાન્ટ (Waste-to-Compost Plants) અને rainwater harvesting system જેવી પહેલો અપનાવવા માટે RMC તરફથી ભંડોળ સહાય મેળવશે. આ યોજનાઓ દ્વારા સમાજમાં પર્યાવરણ સંરક્ષણ પ્રત્યેની જાગૃતિ વધશે અને નાગરિકો શહેરને સ્વચ્છ અને હરિયાળું બનાવવાની પ્રક્રિયામાં સક્રિયપણે ભાગ લઈ શકશે.

અન્ય પર્યાવરણીય પહેલ અને બજેટ જોગવાઈઓ

RMCના 2026-27ના બજેટમાં ‘હરિયાળું રાજકોટ, સ્વચ્છ રાજકોટ’ અભિયાનને પૂરક બનતી અન્ય ઘણી મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈઓ પણ કરવામાં આવી છે:

• ઇલેક્ટ્રિક બસો અને ચાર્જિંગ સ્ટેશનો (Electric Buses & Charging Stations): પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે 100 નવી ઇલેક્ટ્રિક બસોના ચાર્જિંગ સ્ટેશનો તૈયાર કરવા માટે ₹25 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. આનાથી શહેરમાં કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટશે અને જાહેર પરિવહન વધુ પર્યાવરણને અનુકૂળ બનશે.
• રેસકોર્સ નવીનીકરણ અને બ્યુટીફિકેશન (Race Course Renovation & Beautification): રાજકોટની શાન ગણાતા રેસકોર્સના આધુનિક નવીનીકરણ અને સુંદરતાકરણ માટે ₹10 કરોડની ફાળવણી કરાઈ છે. આનાથી નાગરિકોને મનોરંજન અને આરામ માટે વધુ સારી સુવિધાઓ મળશે.
• વોટર ડિસ્ટ્રીબ્યુશન માટે SCADA સિસ્ટમ (SCADA System for Water Distribution): પાણી પુરવઠાના વિતરણ અને દેખરેખ માટે ₹1 કરોડના ખર્ચે ‘સ્કાડા’ સિસ્ટમ લાગુ કરાશે, જે પાણીનો બગાડ અટકાવવામાં મદદ કરશે.
• પબ્લિક ટોયલેટ્સનું અપગ્રેડેશન (Public Toilets Upgradation): શહેરના તમામ પબ્લિક ટોયલેટ્સને આધુનિક અને સ્વચ્છ બનાવવા માટે ₹4 કરોડની જોગવાઈ કરાઈ છે, જે સ્વચ્છતા અભિયાનનો એક મહત્વનો ભાગ છે.

પડકારો અને ભવિષ્યની યોજનાઓ

આ મહાત્વાકાંક્ષી અભિયાનના અમલીકરણમાં કેટલાક પડકારો પણ આવી શકે છે, જેમ કે નાગરિકોમાં નવા SWM નિયમો વિશે જાગૃતિ લાવવી, કચરાના યોગ્ય પૃથક્કરણની આદત પાડવી, અને મોટા પાયે વૃક્ષારોપણ પ્રોજેક્ટ્સનું સફળતાપૂર્વક સંચાલન કરવું. RMC આ પડકારોનો સામનો કરવા માટે સતત પ્રયાસરત રહેશે. ભવિષ્યમાં, RMC વધુ સોલાર લાઇટિંગ (Solar Lighting), ઇલેક્ટ્રિક વાહન (EV) અપનાવવા અને જળ સંરક્ષણ (Water Conservation)ના પ્રયાસોને વેગ આપશે. ગ્રીન બિલ્ડિંગ પોલિસી (Green Building Policy) જેવી પહેલો દ્વારા શહેરી વિકાસને પર્યાવરણને અનુકૂળ બનાવવામાં આવશે. રાજકોટનો ધ્યેય માત્ર ‘સ્વચ્છ’ અને ‘હરિયાળું’ બનવાનો નથી, પરંતુ સંપૂર્ણપણે ટકાઉ (sustainable) અને જીવન માટે શ્રેષ્ઠ શહેર (best city to live in) બનવાનો છે.

આર્થિક અને સામાજિક અસર

‘હરિયાળું રાજકોટ, સ્વચ્છ રાજકોટ’ અભિયાનની આર્થિક અને સામાજિક અસરો વ્યાપક રહેશે. પર્યાવરણીય સુધારણાથી નાગરિકોના સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો થશે, પ્રદૂષણ સંબંધિત રોગો ઘટશે. શહેરમાં ગ્રીન કવર વધવાથી માઇક્રો-ક્લાઇમેટ સુધરશે અને જીવનની ગુણવત્તા વધશે. કચરા વ્યવસ્થાપનની નવી સિસ્ટમ સ્વચ્છતા જાળવવામાં મદદ કરશે અને શહેરના સૌંદર્યમાં વધારો કરશે, જે પ્રવાસનને પણ પ્રોત્સાહન આપી શકે છે. સ્થાનિક સ્તરે, કચરા વ્યવસ્થાપન, વૃક્ષારોપણ અને શહેરી સુંદરતાકરણ પ્રોજેક્ટ્સ નવા રોજગારીના અવસરો (employment opportunities) પણ ઊભા કરશે, જેમાં સ્થાનિક નાના વ્યવસાયો (local small businesses) અને શ્રમિકોને લાભ મળશે. RMCનું આ અભિયાન રાજકોટને માત્ર ગુજરાતમાં જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર દેશમાં પર્યાવરણીય વિકાસનું એક મોડેલ પૂરું પાડશે.

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.