ગુજરાત બજેટ 2026-27: ગ્રામીણ કાયાકલ્પ, ખેડૂત સમૃદ્ધિ અને કુટિર ઉદ્યોગોને નવો વેગ!

વિકસિત ગુજરાતનું નિર્માણ: ગ્રામીણ ભારતની કરોડરજ્જુને સશક્ત બનાવતું ઐતિહાસિક બજેટ

આજરોજ, 25 ફેબ્રુઆરી, 2026ના રોજ, ગુજરાતના રાજકીય અને આર્થિક વર્તુળોમાં વર્ષ 2026-27ના રાજ્ય બજેટની ચર્ચાઓ તેની ચરમસીમા પર છે. નાણાં મંત્રી કનુભાઈ દેસાઈ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલું ₹4,08,053 કરોડનું આ જંગી બજેટ, ગુજરાતના ઈતિહાસનું અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું બજેટ છે, જે રાજ્યના સર્વગ્રાહી અને સર્વસમાવેશી વિકાસના અભિગમને પ્રતિબિંબિત કરે છે. ‘જ્યાં માનવતા છે, ત્યાં સુવિધાઓ છે’ (Where there is humanity, there are facilities) ના સૂત્ર સાથે રજૂ કરાયેલું આ બજેટ, ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિકાસ (Rural Development), ખેડૂત કલ્યાણ (Farmer Welfare), અને કુટિર ઉદ્યોગો (Cottage Industries)ને અભૂતપૂર્વ પ્રોત્સાહન આપીને વિકસિત ગુજરાત @ 2047ના વિઝનને સાકાર કરવા માટે એક મજબૂત પાયો નાખી રહ્યું છે.

ગ્રામીણ કાયાકલ્પ: ‘મુખ્યમંત્રી ગ્રામોત્થાન યોજના’ અને પંચાયત વિભાગને ₹14,858 કરોડ

ગુજરાત સરકારે પંચાયત, ગ્રામ ગૃહનિર્માણ અને ગ્રામ વિકાસ વિભાગ માટે કુલ ₹14,858 કરોડની માતબર જોગવાઈ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોના સર્વાંગી વિકાસને તેની ટોચની પ્રાથમિકતા બનાવી છે. આ જોગવાઈ અંતર્ગત, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ (Infrastructure), રહેણાંક સુવિધા (Housing Facilities), અને આધારભૂત સેવાઓ (Basic Services)ને મજબૂત કરવા પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. ‘મુખ્યમંત્રી ગ્રામોત્થાન યોજના’ હેઠળ ₹100 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ગામડાઓમાં આધુનિક માળખાકીય સુવિધાઓ જેવી કે રસ્તાઓ (Roads), ડ્રેનેજ સિસ્ટમ (Drainage Systems), પાણી પુરવઠો (Water Supply), સ્વચ્છતા (Sanitation), અને સ્ટ્રીટ લાઈટ (Street Lighting) જેવી આવશ્યક સુવિધાઓને સુધારવાનો છે.

• પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના (ગ્રામીણ): રાજ્યના ગ્રામીણ પરિવારોને પાકાં ઘર પ્રદાન કરવા માટે આગામી વર્ષમાં આશરે 1.60 લાખથી વધુ આવાસોનું નિર્માણ કરવાનું આયોજન છે. છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં 2.52 લાખથી વધુ આવાસોનું નિર્માણ થઈ ચૂક્યું છે.
• મુખ્યમંત્રી નિર્મળ ગ્રામ યોજના: ‘ગુજરાત સ્વચ્છ ગામ’, ‘સ્વસ્થ ગામ યોજના’, ‘મહાત્મા ગાંધી સ્વચ્છતા મિશન’ અને ‘નિર્મળ ગુજરાત 2.0’ને એકીકૃત કરીને આ યોજના હેઠળ ₹650 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ યોજના ગ્રામીણ સ્વચ્છતા અને આરોગ્ય સુધારવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે.
• અટલવાડી યોજના: ગ્રામ્ય કક્ષાએ બહુઉદ્દેશીય સામાજિક માળખું ઊભું કરવા માટે ₹60 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
• સક્ષમ ગ્રામ સમૃદ્ધ ગ્રામ: આ યોજના હેઠળ ₹267 કરોડની જોગવાઈ કરીને ગ્રામીણ સશક્તિકરણને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે.

ખેડૂત સશક્તિકરણ અને કૃષિ ક્રાંતિ: ₹24,022 કરોડનો કૃષિ વિભાગ માટે ફાળવણી

કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગ માટે ₹24,022 કરોડની જંગી ફાળવણી સાથે, ગુજરાત સરકારે ખેડૂતોને આર્થિક સુરક્ષા પૂરી પાડવા અને કૃષિ ક્ષેત્રમાં નવીનતા લાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. આ બજેટ ખેતીવાડીના યાંત્રિકીકરણ (Agricultural Mechanization), જળ સંરક્ષણ (Water Conservation), અને આબોહવા-સ્માર્ટ કૃષિ પદ્ધતિઓ (Climate-Smart Agricultural Practices) અપનાવવા પર ભાર મૂકે છે.

• MSP પર તુવેરની ખરીદી: 23 ફેબ્રુઆરી, 2026થી રાજ્યભરમાં લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (Minimum Support Price – MSP) પર તુવેર (Pigeon Pea)ની ખરીદી શરૂ થઈ છે, જેમાં 1.33 લાખથી વધુ ખેડૂતોએ નોંધણી કરાવી છે. 2025-26 માટે તુવેરનો MSP ₹8,000 પ્રતિ ક્વિન્ટલ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. આ પહેલ ખેડૂતોને તેમના પાક માટે યોગ્ય અને નફાકારક ભાવ મળે તે સુનિશ્ચિત કરશે.
• નવી જમીન કાર્યકાળ નીતિ (New Tenure Land Policy): એપ્રિલ 2025માં, ગુજરાત સરકારે ખેડૂતોને જમીનના ટ્રાન્સફર માટે પ્રીમિયમ ચૂકવવામાંથી મુક્તિ આપવાનો નિર્ણય કર્યો હતો, જેનાથી ઔદ્યોગિક વિકાસ (Industrial Development), વેપાર અને રોજગાર (Trade and Employment)ને વેગ મળશે તેમજ પોષણક્ષમ આવાસ (Affordable Housing)ને પ્રોત્સાહન મળશે. આ નિર્ણય ગ્રામીણ અને નગરપાલિકા વિસ્તારોમાં નવી કાર્યકાળની જમીનને જૂની કાર્યકાળની જમીન તરીકે ગણવામાં આવશે.
• કિસાન સૂર્યોદય યોજના: ખેડૂતોને દિવસે વીજળી પૂરી પાડવા માટે ₹500 કરોડની જોગવાઈ.
• પ્રધાનમંત્રી કૃષિ સિંચાઈ યોજના – વોટરશેડ ડેવલપમેન્ટ કમ્પોનન્ટ 2.0: જળ સંરક્ષણ અને સિંચાઈ સુવિધાઓ માટે ₹122 કરોડની જોગવાઈ.

કુટિર અને ગ્રામીણ ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન: 12 લાખ નવી નોકરીઓનું લક્ષ્ય

ગુજરાત સરકારે કુટિર અને ગ્રામોદ્યોગ પ્રભાગ (Cottage and Rural Industries Sector) માટે ₹979 કરોડની જોગવાઈ કરી છે, જે રાજ્યના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રોજગાર સર્જન (Job Creation) અને આર્થિક વૃદ્ધિ (Economic Growth) માટે મહત્વપૂર્ણ છે. નવેમ્બર 2024માં જાહેર કરાયેલી નવી કુટિર અને ગ્રામીણ ઉદ્યોગ નીતિ 2024 (New Cottage and Rural Industries Policy 2024)નો હેતુ આગામી પાંચ વર્ષમાં લગભગ 12 લાખ નવી નોકરીઓ (New Jobs)નું સર્જન કરવાનો છે. આ નીતિ કારીગરો અને ઉદ્યોગસાહસિકોને ઉચ્ચ લોન અને સબસિડી ઓફર કરે છે, જે તેમને રાજ્યમાં યુનિટ સ્થાપવામાં મદદ કરશે.

• લોન અને સબસિડીમાં વધારો: આ યોજના હેઠળ મહત્તમ લોન (Loan)ની રકમ ₹8 લાખથી વધારીને ₹25 લાખ કરવામાં આવી છે, જ્યારે સબસિડી (Subsidy) ₹1.25 લાખથી વધારીને ₹3.75 લાખ કરવામાં આવી છે. આનાથી આગામી પાંચ વર્ષમાં 3.3 લાખ પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ રોજગારીની તકો ઊભી થશે.
• ‘દત્તોપંત ઠેંગડી કારીગર વ્યાજ સબસિડી યોજના’: હસ્તકલા અને હાથશાળના કારીગરો માટે મહત્તમ લોનની રકમ ₹1 લાખથી વધારીને ₹3 લાખ કરવામાં આવી છે.
• કૌશલ્ય વિકાસ (Skill Development): લગભગ 60,000 સૂક્ષ્મ ઉદ્યોગસાહસિકોને તેમના કૌશલ્યો વધારવા માટે તાલીમ (Training) આપવામાં આવશે.
• માર્કેટ એક્સેસ અને બ્રાન્ડિંગ: નીતિનો ઉદ્દેશ્ય કારીગરોને સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો (International Markets) સાથે જોડવાનો છે. PM એકતા મોલ સુરતમાં ₹280 કરોડના ખર્ચે બનાવવામાં આવશે, અને 5,000 કારીગરોને ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ (E-commerce Platform) પર નોંધણી કરાવવામાં આવશે. ‘વન ડિસ્ટ્રિક્ટ વન પ્રોડક્ટ’ (One District One Product – ODOP) ઉત્પાદનોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ₹25 કરોડની જોગવાઈ પણ છે.

જળ સંચય અને પ્રાકૃતિક ખેતી: ભવિષ્ય માટે ટકાઉ વિકાસ

જળ સંરક્ષણ એ ગુજરાત માટે હંમેશા એક મહત્વપૂર્ણ વિષય રહ્યો છે. ‘જળ સંચય જન ભાગીદારી’ (Jal Sanchay Jan Bhagidari) પહેલ, જેનો પ્રારંભ સપ્ટેમ્બર 2024માં પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા સુરતમાં કરવામાં આવ્યો હતો, તે જળ શક્તિ અભિયાનને મજબૂત બનાવવા અને સામુદાયિક ભાગીદારી દ્વારા જળ સંરક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવા પર કેન્દ્રિત છે. ગુજરાતના રાજ્યપાલ શ્રી આચાર્ય દેવવ્રતજી દ્વારા માર્ચ 2025માં ‘જળ સંરક્ષણ અને પ્રાકૃતિક ખેતી (Natural Farming)’ વિષય પર માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું, જે આ ક્ષેત્રના મહત્વને રેખાંકિત કરે છે.

• આબોહવા-સ્માર્ટ કૃષિ (Climate-Smart Agriculture): ગુજરાત સરકાર ખેડૂતોને બદલાતી આબોહવાની પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવા માટે આબોહવા-સ્માર્ટ કૃષિ પદ્ધતિઓ અપનાવવા અપીલ કરી રહી છે. જેમાં biotic અને abiotic પાકની જાતોનું વાવેતર, સંકલિત ખેતી પદ્ધતિઓ, અને આંતરપાકનો સમાવેશ થાય છે.
• વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ (Rainwater Harvesting): ખેત તલાવડીઓ અને અન્ય જળ સંગ્રહ માળખાઓ દ્વારા વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ એ જળ સંરક્ષણ માટેનો શ્રેષ્ઠ ઉપાય છે, જે ખેડૂતોને પાકની કટોકટીની સ્થિતિમાં જીવન બચાવવા માટે પિયત (Irrigation) પૂરું પાડી શકે છે.

મહિલા સશક્તિકરણ: ‘ન્યુ સ્વર્ણિમા યોજના’ અને ‘લખપતિ દીદી’ પહેલ

બજેટમાં મહિલા સશક્તિકરણ (Women Empowerment) અને તેમની આર્થિક સ્વતંત્રતા (Financial Independence) પર પણ ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે. ‘ન્યુ સ્વર્ણિમા યોજના’ (New Swarnima Yojana) અંતર્ગત મહિલાઓને સ્વરોજગાર શરૂ કરવા માટે ₹1.50 લાખથી ₹7.50 લાખ સુધીની લોન સહાય આપવામાં આવે છે, જેમાં દરજીકામ, બ્યુટી પાર્લર, ઈમિટેશન જ્વેલરી જેવા વ્યવસાયોનો સમાવેશ થાય છે. આ યોજના સામાજિક અને શૈક્ષણિક રીતે પછાત વર્ગની મહિલાઓને આત્મનિર્ભર બનાવવામાં મદદરૂપ થાય છે. મિશન મંગલમ યોજના હેઠળ ‘લખપતિ દીદી’ (Lakhpati Didi)ને વ્યાજ સહાય અને પ્રોત્સાહન પૂરું પાડવા માટે ₹47 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, જે સ્વ-સહાય જૂથની મહિલાઓની આજીવિકામાં વધારો કરશે. આ ઉપરાંત, તેમના ઉત્પાદનોના વેચાણ માટે કાયમી સ્થળ મળી રહે તે માટે ‘ગ્રામ હાટ’ (Gram Haat) સ્થાપવા માટે ₹20 કરોડની જોગવાઈ પણ છે.

સર્વસમાવેશી વિકાસ: શિક્ષણ, આરોગ્ય અને માળખાકીય સુવિધાઓ

બજેટમાં શિક્ષણ (Education), આરોગ્ય (Health) અને અન્ય માળખાકીય સુવિધાઓના વિકાસ માટે પણ નોંધપાત્ર ફાળવણી કરવામાં આવી છે. મિશન સ્કૂલ્સ ઓફ એક્સલન્સ અંતર્ગત પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળાઓના માળખાગત સુધારણા માટે ₹3055 કરોડની જોગવાઈ, નમો લક્ષ્મી યોજના માટે ₹1250 કરોડ, અને મુખ્યમંત્રી પૌષ્ટિક અલ્પાહાર યોજના માટે ₹598 કરોડની જોગવાઈ શિક્ષણ અને સ્વાસ્થ્યના ક્ષેત્રે સરકારની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે. માર્ગ અને મકાન વિભાગ માટે કુલ ₹29709 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે, જે રાજ્યના રોડ નેટવર્કને વધુ મજબૂત બનાવશે.

નિષ્કર્ષ: એક ઉજ્જવળ ભવિષ્ય તરફ ગુજરાત

વર્ષ 2026-27નું ગુજરાત બજેટ રાજ્યના સર્વસમાવેશી વિકાસ માટે એક રોડમેપ પૂરો પાડે છે, જેમાં ગ્રામીણ વિસ્તારો, ખેડૂતો અને નાના ઉદ્યોગોને સશક્ત બનાવવા પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. આ બજેટ દ્વારા ગુજરાત સરકાર આર્થિક પ્રવૃત્તિઓનો વિકાસ (Economic Activities Development), માનવ સંસાધન વિકાસ (Human Resource Development), સામાજિક સુરક્ષા (Social Security) અને ગ્રીન ગ્રોથ (Green Growth) જેવા પાંચ મુખ્ય સ્તંભો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને આત્મનિર્ભર ગુજરાત (Self-Reliant Gujarat) અને વિકસિત ભારત (Developed India)ના નિર્માણ તરફ આગળ વધી રહી છે. આ નીતિઓ અને યોજનાઓનો અસરકારક અમલ ગુજરાતના દરેક નાગરિકના જીવનધોરણને સુધારવામાં અને રાજ્યને વિકાસની નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જવામાં નિર્ણાયક સાબિત થશે.

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.