સમાજના સાચા હીરો: “લોકો ઊંઘે છે, અમે વૃક્ષો વાવીએ છીએ” — સુરતની Green Army, જેણે 9 વર્ષમાં દોઢ લાખ વૃક્ષો વાવ્યાં

“લોકો ઊંઘે છે… અને અમે વૃક્ષો વાવીએ છીએ”

સવારના 5 વાગ્યા છે. સુરત શહેર હજી પથારીમાં છે.

પણ વેસુમાં, પાલમાં, અડાજણમાં, વેલંજામાં અને પર્વત પાટિયામાં — પાંચ અલગ અલગ ટીમો પહેલેથી કામે લાગી ચૂકી છે. કોઈ ખાડો ખોદે છે, કોઈ છોડ મૂકે છે, કોઈ બાઇક પાછળ પાણીના કેરબા બાંધીને ગયા અઠવાડિયે વાવેલા છોડને પાણી પીવડાવવા નીકળી પડ્યું છે.

આ છે ગ્રીન આર્મી ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટ, સુરત — અને તેમનું પોતાનું સૂત્ર જ તેમની ઓળખ છે:

“લોકો ઊંઘે છે. અને આપણે વૃક્ષો વાવીએ છીએ.”

2016માં માત્ર ત્રણ મિત્રોએ શરૂ કરેલી આ પ્રવૃત્તિ આજે 365 સભ્યોની ‘આર્મી’ બની ચૂકી છે — અને આ સંસ્થાએ વર્ષના 365 દિવસ, એક પણ દિવસ રજા રાખ્યા વગર, રોજ સવારે 5 થી 7 વાગ્યા દરમિયાન વૃક્ષારોપણ કરવાનો વિક્રમ સર્જ્યો છે.

gujjunews24 ની “સમાજના સાચા હીરો” શ્રેણીમાં આજે વાત એ લોકોની, જેમના માટે વૃક્ષ એ છોડ નહીં — સંતાન છે.

---

શરૂઆત: પર્યાવરણ પરની એક ચર્ચા, અને ત્રણ મિત્રો

એક દિવસ ત્રણ મિત્રો પર્યાવરણ વિશે ચર્ચા કરી રહ્યા હતા. વાત સાદી હતી — માણસ 24 કલાક ઓક્સિજન વાપરે છે, પણ ઓક્સિજન આપતાં વૃક્ષો વાવનારા કેટલા? શહેર સિમેન્ટ-કોંક્રીટના જંગલમાં ફેરવાઈ રહ્યું છે, અને એ સાથે જ આપણે આપણો વિનાશ નજીક લાવી રહ્યા છીએ.

ચર્ચા ત્યાં જ ના અટકી. તુલસીભાઈ માંગુકિયા, હીરાભાઈ કાકડિયા અને વિપુલભાઈ સાવલિયા — આ ત્રણ મિત્રોએ 2016માં ‘ગ્રીન આર્મી’ નામની સંસ્થા શરૂ કરી.

સંસ્થાના પ્રમુખ હિતેશભાઈ નારોલા જણાવે છે કે આ ત્રણ મિત્રોથી શરૂ થયેલી સેવા આજે સેંકડો સૈનિકોની આર્મી બની ગઈ છે.

આજે 365 સભ્યોમાંથી દરરોજ 70 થી 80 સભ્યો હાજર રહે છે. કોઈ હીરાના કારખાનેથી આવે છે, કોઈ દુકાનેથી, કોઈ નિવૃત્ત જીવન જીવે છે — પણ સવારે 5 વાગ્યે બધા એક જ જગ્યાએ, એક જ કામ માટે.

---

તુલસીકાકા: છઠ્ઠા ધોરણના ‘પર્યાવરણમંત્રી’ થી ગ્રીન આર્મી સુધી

ગ્રીન આર્મીની વાત તુલસી માંગુકિયા વગર અધૂરી છે.

67 વર્ષના, માત્ર સાત ચોપડી ભણેલા તુલસીકાકા મૂળ ભાવનગર જિલ્લાના શિહોર તાલુકાના તાણા ગામના. તેઓ યાદ કરે છે કે ગામની પ્રાથમિક શાળામાં છઠ્ઠા ધોરણમાં ભણતા હતા ત્યારે તેમને શાળામાં ‘પર્યાવરણમંત્રી’ બનાવવામાં આવ્યા હતા.

બાળપણમાં તેઓ પોતાના બાપા સાથે વાડીએ જતા. ત્યાં નવો કૂવો ખોદાય ત્યારે વડલા કે પીપળાની ડાળી કાપીને રોપવામાં આવતી. આ દૃશ્ય નાનકડા તુલસીના મનમાં કોતરાઈ ગયું — અને ત્યારે જ તેમણે નક્કી કરી લીધું હતું કે એક દિવસ પોતે પણ વૃક્ષો વાવશે, વૃક્ષો માટે સમર્પિત થશે.

આજે તેમનું એક જ સપનું છે — મરતે દમ તક વૃક્ષો વાવવા.

તેમના શબ્દોમાં એક વાત ખાસ ધ્યાન ખેંચે છે:

“નામ તો નાશવંત છે, પણ વૃક્ષો વાવેલાં હશે તો કાયમ ઊભાં રહેશે.”

કોરોનાએ શીખવેલો પાઠ

તુલસીકાકા લોકોને એક સીધો સવાલ પૂછે છે — કોરોનાકાળમાં ઓક્સિજનની કિંમત આપણને સમજાઈ ગઈ ને? ઓક્સિજનના બાટલા માટે લોકોએ કેટલા પૈસા ચૂકવ્યા?

તેમનું ગણિત સાદું પણ ધારદાર છે: આખા જીવનમાં આપણે કરોડો રૂપિયાનો શ્વાસ મફતમાં લઈ લઈએ છીએ, પણ કુદરતે ક્યારેય બિલ માગ્યું છે? તો પછી બદલામાં થોડાં વૃક્ષો વાવવામાં અને એમનું જતન કરવામાં આપણને શું વાંધો હોઈ શકે?

આ સવાલમાંથી જ 2016માં ગ્રીન આર્મીની શરૂઆત થઈ.

---

11 વૃક્ષો કપાયાં — અને એક 67 વર્ષના માણસનાં આંસુ

થોડા સમય પહેલાં સુરતમાં એકસાથે 11 વૃક્ષો કોઈએ કાપી નાખ્યાં.

કપાયેલાં એ વૃક્ષો જોઈને તુલસી માંગુકિયા નાના બાળકની જેમ રડી પડ્યા. એ વિડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાઇરલ થયો.

કેટલાકને એ આંસુ દેખાડો લાગ્યા હશે. પણ જે લોકો ગ્રીન આર્મીને ઓળખે છે તેમને ખબર છે — એ આંસુ સાચાં હતાં. કારણ કે એ વૃક્ષો તુલસીકાકા માટે છોડ નહોતાં, દીકરા જેવાં હતાં. તેમણે અને ગ્રીન આર્મીના સભ્યોએ એ વૃક્ષોને બાળકની જેમ ઉછેર્યાં હતાં — ખાડો ખોદવાથી માંડીને પાણી પીવડાવવા, ટ્રી ગાર્ડ લગાવવા અને વર્ષો સુધી માવજત કરવા સુધી.

અને પછી ગ્રીન આર્મીના સભ્યોએ જે કર્યું, તે કદાચ ગુજરાતમાં પહેલી વાર બન્યું હશે —

તેમણે કપાયેલાં વૃક્ષોની ‘શોકસભા’ યોજી.

માણસના મૃત્યુ પર શોકસભા થાય, પણ અહીં વૃક્ષો માટે શોકસભા યોજાઈ, જેમાં અનેક પર્યાવરણપ્રેમીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા. આ એક ઘટના ગ્રીન આર્મીની આખી ફિલસૂફી કહી દે છે — તેમના બેનર પર લખેલી પંક્તિ મુજબ:

“એક વૃક્ષનો ઉછેર બરાબર એક બાળકનો ઉછેર.”

---

માત્ર વાવવું નહીં — ચાર વર્ષ સુધી ઉછેરવું

ગ્રીન આર્મી અને બીજી અનેક વૃક્ષારોપણ પ્રવૃત્તિઓ વચ્ચેનો સૌથી મોટો તફાવત આ છે.

મોટાભાગે વૃક્ષારોપણ એટલે ફોટો પડાવીને છોડ મૂકી દેવો. પણ ગ્રીન આર્મી છોડ વાવ્યા પછી ચાર વર્ષ સુધી તેની માવજત કરે છે:

• પાણી: એક દાતાએ ટ્રેક્ટર વાપરવા આપ્યું છે, જેમાં પાણીની ટાંકી મૂકીને વૃક્ષોને પાણી પીવડાવવામાં આવે છે. કેટલાક સભ્યો બાઇક પાછળ પાણીના કેરબા બાંધીને પણ નીકળે છે.
• ટ્રી ગાર્ડ: જ્યાં જરૂર હોય ત્યાં ટ્રી ગાર્ડ લગાવવામાં આવે છે, જેથી ઢોર કે વાહનથી છોડને નુકસાન ના થાય.
• કટીંગ અને ટેકા: સમયાંતરે ટ્રિમિંગ, અને છોડને સીધો ઊભો રાખવા ટેકા બાંધવાનું કામ.
• સફાઈ: છોડ વાવ્યા પછી આસપાસની સફાઈ પણ ટીમ જ કરે છે.

વાવવાની પદ્ધતિ — ચાર પગલાં

ગ્રીન આર્મીની વૃક્ષારોપણ પ્રક્રિયા નક્કી છે:

1. ખાડાની તૈયારી — રોજ સવારે 5 વાગ્યે ટીમ સ્થળ પર પહોંચીને ખાડો તૈયાર કરે છે.
2. છોડનું રોપણ — છોડને કાળજીપૂર્વક ખાડામાં ગોઠવવામાં આવે છે.
3. પ્રાર્થના — વૃક્ષારોપણ સમયે ગાયત્રી મંત્રનું ઉચ્ચારણ: ॐ भूर्भुवः स्वः तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयात् ॥
4. દેખરેખ અને ઉછેર — વર્ષો સુધી નિયમિત માવજત.

કયાં વૃક્ષો, અને શા માટે?

ગ્રીન આર્મી મુખ્યત્વે વડલો, પીપળો, લીમડો અને ઉમરો વાવે છે — એવાં વૃક્ષો જે સેંકડો વર્ષ જીવે છે, પુષ્કળ ઓક્સિજન આપે છે અને પક્ષીઓને ખોરાક તથા આશરો પૂરો પાડે છે.

તુલસીકાકા કહે છે કે તેમણે કોઈ કથામાં સાંભળ્યું હતું કે ઉમરાનું વૃક્ષ વાવવાથી એક ભાગવત કથા જેટલું પુણ્ય મળે છે. અને તેમનું માનવું છે કે વૃક્ષ વાવીને ઉછેરો તો માણસનો કાયાકલ્પ થઈ જાય.

---

અસર — આંકડા જે બોલે છે

વિગત	આંકડો
શરૂઆત	2016 (3 મિત્રોથી)
કુલ સભ્યો	565
રોજની હાજરી	70 થી 80 સભ્યો
કાર્યરત દિવસો	વર્ષના 365 દિવસ
રોજનો સમય	સવારે 5 થી 7
કુલ વાવેલાં વૃક્ષો	દોઢ લાખથી વધુ
ઘટાટોપ બનેલાં વૃક્ષો	આશરે 70,000
સુરતમાં કાર્યરત ટીમો	5 (વેસુ, પાલ, અડાજણ, વેલંજા, પર્વત પાટિયા)
સૌરાષ્ટ્રમાં કામગીરી	13 ગામ, 11,000 વૃક્ષો
માવજતનો સમયગાળો	દરેક વૃક્ષ માટે 4 વર્ષ
વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ	2.5 કિ.મી.માં 301 વડનું રોપણ
સમર્થકો	10,000+

સુરતના વરાછા, કતારગામ, પુણા, કડોદરા, મગોબ, વેસુ, પાલ, અમરોલી, સરથાણા, પર્વત પાટિયા સહિતના વિસ્તારોમાં આજે રોડની બંને બાજુ અને ડિવાઈડરોમાં જે હરિયાળી દેખાય છે — તેની પાછળ મોટા ભાગે આ જ ‘આર્મી’નો પરસેવો છે.

---

શહેરથી ગામડાં સુધી, અને પ્રસંગોથી શ્રદ્ધાંજલિ સુધી

સૌરાષ્ટ્રનાં 13 ગામોમાં 11,000 વૃક્ષો

ગ્રીન આર્મીની કામગીરી માત્ર સુરત પૂરતી સીમિત નથી. ટીમ સૌરાષ્ટ્રનાં 13 ગામોમાં જઈને 11,000 વૃક્ષો રોપી ચૂકી છે — શહેરની હરિયાળી સાથે ગામડાંની હરિયાળી પણ એટલી જ જરૂરી છે એ ભાવ સાથે.

વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસે 301 વડ

વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ નિમિત્તે ગ્રીન આર્મી ગ્રુપ દ્વારા અઢી કિલોમીટરના વિસ્તારમાં 301 વડનાં વૃક્ષોનું રોપણ કરવામાં આવ્યું — વડ, જે એકલું જ આખા પરિસર માટે જીવનતંત્ર બની જાય છે.

રતન ટાટાને વૃક્ષોની શ્રદ્ધાંજલિ

દેશના મહાન ઉદ્યોગપતિ અને દાનવીર સ્વર્ગસ્થ રતન ટાટાને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા ગ્રીન આર્મીએ ફૂલ કે બેનર નહીં, પણ વૃક્ષો પસંદ કર્યાં. સંસ્થાએ સંકલ્પ કર્યો કે 86 એવાં વૃક્ષો — વડ, પીપળો, ઉમરો જેવાં સેંકડો વર્ષ આયુષ્ય ધરાવતાં વૃક્ષો — વાવવામાં આવશે, જે હજારો વર્ષ સુધી જીવીને લાખો જીવોનું કલ્યાણ કરશે. કાયમી યાદગીરી માટે આનાથી સુંદર રીત કઈ હોઈ શકે?

જન્મદિવસ અને પ્રસંગોએ વૃક્ષારોપણ

ગ્રીન આર્મીએ સુરતમાં એક નવી પરંપરા ઊભી કરી છે — જન્મદિવસ કે કોઈ ખાસ પ્રસંગની ઉજવણી વૃક્ષારોપણથી. 28 જુલાઈ 2024ના રોજ કેન્સર હોસ્પિટલ ચોક, વેડ રોડ ખાતે ભીખાભાઈ નાવડીયાના ભાણેજ ચિ. હર્ષ તથા જીશાનના જન્મદિવસ નિમિત્તે 25 વૃક્ષોનું રોપણ કરવામાં આવ્યું હતું. કેક કાપવાને બદલે ખાડો ખોદવો — ઉજવણીની આ રીત ધીરે ધીરે સુરતમાં ફેલાઈ રહી છે.

દાનની ધારા

સંસ્થા પૈસા ભેગા કરવાનું કામ કરતી નથી — દાતાઓ તરફથી જે દાન મળે તેમાંથી છોડ, ટ્રી ગાર્ડ અને અન્ય ખર્ચ કાઢવામાં આવે છે. આજે સંસ્થાને 10,000થી વધુ સમર્થકોનો વિશ્વાસ પ્રાપ્ત છે.

---

શાળાનાં બાળકોના ત્રણ સંકલ્પ

ગ્રીન આર્મીનું સૌથી દૂરગામી કામ કદાચ આ છે — આવતી પેઢીને તૈયાર કરવી.

વરાછા ચીકુવાડી ગંગા જમનામાં આવેલી નગર પ્રાથમિક શાળા નં. 272 (મહારાણા પ્રતાપ પ્રાથમિક શાળા)માં ગ્રીન આર્મી ગ્રુપે વૃક્ષારોપણ કાર્યક્રમ યોજ્યો, જેમાં મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકો હાજર રહ્યા. અહીં બાળકોને ત્રણ સંકલ્પ લેવડાવવામાં આવ્યા:

1. દરેક વિદ્યાર્થી પોતાના દર જન્મદિવસે એક વૃક્ષ વાવશે અને તેનો ઉછેર કરશે.
2. દરેક વિદ્યાર્થી પોતાની પાણીની બોટલમાં વધેલું પાણી રોડ પરના વૃક્ષને પીવડાવશે.
3. દરેક વિદ્યાર્થી પરીક્ષામાં પાસ થાય ત્યારે પણ એક વૃક્ષ રોપશે.

સાથે ટીમે બાળકોને એક વિચાર પણ આપ્યો — આપણે સામાન્ય રીતે ઝડપથી વધતાં સપ્તપર્ણી, લીમડો, કરંજ, ગુલમહોર, આસોપાલવ જેવાં વૃક્ષો વાવીએ છીએ. પણ જ્યારે વૃક્ષો હતાં ત્યારે જે વિવિધ રંગબેરંગી પક્ષીઓ, પતંગિયાં અને ખિસકોલીઓ દેખાતાં હતાં, તે આજે કેમ દેખાતાં નથી? આંગણે લીમડો હોવા છતાં પોપટ, ખેરખડો, કંસારો, લક્કડખોદ, સુગરી, કોયલ, બુલબુલ, ચીબરી, ઘુવડ ક્યાં ગયાં?

જવાબ સાદો છે — જે વૃક્ષો પક્ષીઓને ફળ, ફૂલ અને જીવજંતુ પૂરાં પાડે છે તે વૃક્ષો આપણે જાણતાં-અજાણતાં નાશ કરી દીધાં છે. એટલે જ ગ્રીન આર્મી વડ, પીપળો, ઉમરો જેવાં દેશી વૃક્ષો પર ભાર મૂકે છે — જેથી પ્રકૃતિ ફરી પહેલાં જેવી જીવંત બને.

---

સંસ્થાનું વિઝન અને મિશન

વિઝન: “સ્વચ્છ અને હરિયાળી ધરતીના સપનાને સાકાર કરવા, વૃક્ષારોપણ દ્વારા પર્યાવરણની રક્ષા કરી સ્વસ્થ જીવન માટે શ્રેષ્ઠ યોગદાન આપવું.”

મિશન: “દરેક વ્યક્તિને વૃક્ષારોપણ અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટે પ્રેરિત કરી, હરિયાળા અને તંદુરસ્ત ગુજરાતનું સ્વપ્ન સાકાર કરવું.”

રજિસ્ટ્રેશન નં.: E/9393/Surat

છોડમાં રણછોડ છે, એમાં વાસુદેવનો વાસ છે. વૃક્ષ એ જીવ માત્રનો શ્વાસ છે.

---

તમે કેવી રીતે જોડાઈ શકો?

સેવામાં જોડાવા માટે

રોજ સવારે 5 થી 7 વાગ્યા દરમિયાન વૃક્ષારોપણ થાય છે — વેસુ, પાલ, અડાજણ, વેલંજા અને પર્વત પાટિયા વિસ્તારમાં ટીમો કાર્યરત છે. તમે તમારા નજીકના વિસ્તારની ટીમ સાથે જોડાઈ શકો છો.

સંપર્ક

• ઓફિસ: +91 63535 37092 | +91 88669 37092
• ઓફિસ સરનામું: ચોથો માળ, 434, સ્કાઈવ્યુ બિલ્ડિંગ, સ્વામિનારાયણ બસ સ્ટોપની બાજુમાં, શ્યામધામ મંદિર (કામરેજ તરફ), સુરત
• અન્ય સરનામું: દુ.નં. 43, ગલાણી પાર્ક, CNG પંપની પાછળ, ચીકુવાડી, વરાછા રોડ, સુરત

સોશિયલ મીડિયા પર ગ્રીન આર્મી સાથે જોડાઓ:

• Facebook પર ફોલો કરો
• Instagram પર ફોલો કરો

દાન આપવા માટે

દાન આપ્યા બાદ નીચેની વિગતો સંસ્થાના વોટ્સએપ નંબર +91 93777 65666 પર મોકલવાની રહેશે:

• તમારું નામ તથા ટીમ મેમ્બરનું નામ
• પાન કાર્ડ નંબર
• ફોન નંબર અને ઈમેલ આઈડી
• પેમેન્ટનો સ્ક્રીનશોટ
• દાનનો હેતુ
• (વૃક્ષ વાવ્યા બાદ) વાવેલા વૃક્ષનો ફોટો

બીજી રીતે મદદ

• જન્મદિવસ કે પ્રસંગે વૃક્ષારોપણ કરાવો — સંસ્થાનો સંપર્ક કરો.
• સ્વજનની યાદમાં સેંકડો વર્ષ જીવતાં વૃક્ષો વાવીને કાયમી સ્મૃતિ ઊભી કરો.
• એક વૃક્ષ દત્તક લો — તુલસીકાકાની અપીલ છે કે દરેક વ્યક્તિએ ઓછામાં ઓછું એક વૃક્ષ દત્તક લઈને તેનો ઉછેર કરવો જોઈએ.
• તમારી પાણીની બોટલમાં વધેલું પાણી રોડ પરના કોઈ છોડને પીવડાવો — આ પણ સેવા જ છે, અને એમાં એક રૂપિયો પણ ખર્ચ નથી.

---

અંતે…

9 વર્ષ. 365 દિવસ. સવારના 5 વાગ્યા. દોઢ લાખ વૃક્ષો.

અને એક 67 વર્ષના માણસનાં આંસુ, જે 11 વૃક્ષો કપાયાં ત્યારે વહ્યાં હતાં.

આ સંસ્થા આપણને એક સાદી વાત શીખવે છે — સમાજ બદલવા માટે મોટા ભાષણોની જરૂર નથી, સવારે 5 વાગ્યે ઊઠવાની જરૂર છે.

gujjunews24 સલામ કરે છે ગ્રીન આર્મીના દરેક સૈનિકને.

આ સ્ટોરી અમારી “સમાજના સાચા હીરો” શ્રેણીનો ભાગ છે. તમારા વિસ્તારમાં પણ કોઈ વ્યક્તિ કે સંસ્થા સમાજ માટે ઉત્તમ કાર્ય કરી રહી હોય, તો અમને જણાવો — અમે તેમની કહાની ગુજરાત સુધી પહોંચાડીશું.