અમરેલી: શેત્રુંજી નદી બચાવવા સરંભડા ગામના યુવાનો સુરત-અમદાવાદથી દોડી આવ્યા, રેતી માફિયા સામે ગ્રામજનોનો મહાસંગ્રામ!

અમરેલીના સરંભડા ગામમાં ‘શેત્રુંજી બચાવો’ અભિયાન: રેતી માફિયા સામે ગ્રામજનોનો ઐતિહાસિક સંઘર્ષ

અમરેલી જિલ્લાના સરંભડા ગામમાં (Sarambhda village, Amreli) સ્થાનિક શેત્રુંજી નદીના (Shetrunji River) પટમાં ચાલી રહેલા બેફામ ગેરકાયદેસર રેતી ખનન સામે હવે ગ્રામજનોનો રોષ ચરમસીમાએ પહોંચી ગયો છે. નદીના અસ્તિત્વ અને ગામના ભાવિને બચાવવા માટે સમગ્ર ગામ એકજૂથ થઈને ‘શેત્રુંજી બચાવો’ અભિયાન હેઠળ ખનીજ માફિયાઓ સામે મહાસંગ્રામ છેડ્યો છે. આ લડતમાં માત્ર સ્થાનિકો જ નહીં, પરંતુ સુરત, અમદાવાદ અને રાજકોટ જેવા શહેરોમાં સ્થાયી થયેલા ગામના યુવાનો પણ પોતાના માદરે વતન પાછા ફરી, આ લડાઈને વધુ વેગ આપી રહ્યા છે.

પર્યાવરણીય વિનાશ અને પાણીનું સંકટ: ૧૦ ફૂટ ઊંડી થઈ નદી

વર્ષોથી શેત્રુંજી નદી અમરેલી અને આસપાસના વિસ્તારો માટે જીવાદોરી સમાન રહી છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક સમયથી ખનીજ માફિયાઓએ નદીના પટમાં બેફામ રેતી ચોરી કરીને તેનું અસ્તિત્વ જોખમમાં મૂક્યું છે. ગ્રામજનોના કહેવા મુજબ, અગાઉ નદીમાં રેતીનું સ્તર લગભગ ૧૦ ફૂટ જેટલું ઊંચું હતું, જે હવે ગેરકાયદેસર ખનનને કારણે ૧૦ ફૂટ જેટલું નીચે ઊતરી ગયું છે. આ ભયાવહ પરિસ્થિતિના કારણે સરંભડા ગામમાં (Amreli’s Sarambhda) પાણી પીવાનો ગંભીર પ્રશ્ન ઊભો થયો છે. ભૂગર્ભ જળસ્તર (groundwater level) સતત નીચું જઈ રહ્યું છે, જેના કારણે ખેતી અને દૈનિક જરૂરિયાતો માટે પાણી મેળવવું મુશ્કેલ બની ગયું છે. નદીના ઇકોસિસ્ટમ પર પણ તેની ગંભીર અસરો જોવા મળી રહી છે, જે પર્યાવરણવિદો માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.

તંત્રની ઉદાસીનતા સામે ગ્રામજનો મેદાને

આ ગંભીર સમસ્યા અંગે ગ્રામજનોએ અગાઉ અનેકવાર જિલ્લા કલેક્ટર (District Collector), પોલીસ અધિક્ષક (Superintendent of Police – SP) અને ખાણ-ખનીજ વિભાગને (Mining and Minerals Department) લેખિત રજૂઆતો કરી હતી. પરંતુ તંત્ર દ્વારા કોઈ નક્કર કાર્યવાહી કરવામાં ન આવતાં ખનીજ માફિયાઓ વધુ બેફામ બન્યા હતા. તંત્રની આ ઉદાસીનતા જોઈને ગ્રામજનો નિરાશ થયા હતા, પરંતુ તેમણે હાર માનવાને બદલે સ્વયં આ લડત ઉપાડવાનો નિર્ણય કર્યો. આખું ગામ હવે એકજૂટ થઈને નદીને બચાવવા અને ખનીજ માફિયાઓને પાઠ ભણાવવા માટે કમર કસી રહ્યું છે. આ લડાઈને કારણે સ્થાનિક રાજકારણમાં પણ ગરમાવો આવ્યો છે અને આ મુદ્દો હવે અમરેલી જિલ્લામાં ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યો છે.

શહેરથી યુવાનો ગામડે આવ્યા: પ્રકૃતિ સંરક્ષણનો પ્રેરક કિસ્સો

સરંભડા ગામના (Sarambhda village) વતનીઓ જેઓ સુરત (Surat), અમદાવાદ (Ahmedabad), રાજકોટ (Rajkot) જેવા મોટા શહેરોમાં વ્યવસાય કે નોકરી માટે સ્થાયી થયા છે, તેઓ પણ પોતાના ગામની નદી પર આવેલી આ આફત અંગે ગંભીર બન્યા છે. પ્રકૃતિ અને પોતાના વતનના રક્ષણ માટે તેઓ ખાસ ગામડે પાછા ફર્યા છે અને આ અભિયાનમાં સક્રિયપણે જોડાઈ રહ્યા છે. આ ઘટના એક પ્રેરણાદાયી ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે કે જ્યારે પોતાના મૂળિયા અને પર્યાવરણની વાત આવે છે, ત્યારે લોકો કોઈ પણ ભોગે તેને બચાવવા માટે એક થઈ જાય છે. યુવાનોની આ ભાગીદારીએ આંદોલનને નવો જોમ અને જુસ્સો આપ્યો છે.

વડીલો અને યુવાનોનો સંકલ્પ

ગામના વડીલ આગેવાન દલસુખભાઈ દુધાતે જણાવ્યું હતું કે, “આજે સરંભડા મુકામે સુરત, અમદાવાદ, રાજકોટ વગેરે શહેરોમાં વસતા ગામના તમામ યુવાનોએ અહીં આવીને અમને સહકાર આપ્યો છે. શેત્રુંજી નદીમાં રેતીનું ખનન થાય અને પર્યાવરણ અને પાણી બંનેને નુકસાન કરનારું છે. આવા સંજોગોમાં જે ઝુંબેશ ઉઠાવી છે તેને યોગ્ય અને જવાબદારી સાથે નિભાવવા તેમણે અપીલ કરી હતી.” તેમણે ગામના યુવાનોને ભેગા મળીને આ કાર્યને આગળ ધપાવવા તેમજ આગામી દિવસોમાં કોઈ પણ જગ્યાએ ખનીજ માફિયાઓ રેતી ચોરે નહીં તેવી પ્રતિજ્ઞા લેવા હાકલ કરી હતી.

એક યુવાને પોતાની લાગણી વ્યક્ત કરતા કહ્યું, “અમે સુરત અને અન્ય બહારથી આવેલા લોકો ભેગા થઈને નદીમાં ખનીજ માફિયાઓને ડામવા માટે આવ્યા છીએ. પહેલા અમારા ગામની નદીમાં રેતીનું સ્તર ૧૦ ફૂટ જેટલું હતું અને અત્યારે નદી ૧૦ ફૂટ જેટલી નીચી થઈ ગઈ છે, જેના લીધે અમારા ગામમાં પાણી પીવાનો પ્રશ્ન ઊભો થયો છે. એટલે અમે ખનીજ માફિયાઓને ડામવા માટે સુરતથી બધા ગ્રામજનો અત્યારે ભેગા થયેલા છીએ. અમે આ ખનીજ માફિયાને ડામવા માટે ગામમાં સીસીટીવી કેમેરા (CCTV cameras) અને ડ્રોન કેમેરા (drone cameras) સહિતની તમામ સુવિધાઓ ઊભી કરી છે. આગામી દિવસમાં એક પણ ખનીજ માફિયાને અમે સાંખી લેશું નહીં અને એક પણ તગારું અહીંથી રેતી ભરવા દેવામાં નહીં આવે.” આ સંકલ્પ ગામની એકતા અને પર્યાવરણ પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે.

નદીના પટમાં રામધૂન અને પર્યાવરણ રક્ષણના નારા

પોતાના વિરોધ પ્રદર્શનના ભાગરૂપે, સરંભડાના ગ્રામજનોએ શેત્રુંજી નદીના પટમાં જ એકત્રિત થઈને રામધૂન બોલાવી હતી. આ આધ્યાત્મિક વિરોધ દ્વારા તેમણે ખનીજ માફિયાઓને અને તંત્રને એક મજબૂત સંદેશો આપવાનો પ્રયાસ કર્યો. ‘શેત્રુંજી બચાવો’, ‘પર્યાવરણ અમારું જીવન છે’, ‘રેતી ચોરી બંધ કરો’ જેવા નારા લગાવીને તેમણે પોતાના મક્કમ નિર્ધારને વ્યક્ત કર્યો. આ શાંતિપૂર્ણ છતાં શક્તિશાળી વિરોધે આસપાસના અન્ય ગામડાઓમાં પણ જાગૃતિ ફેલાવી છે અને તેમને પણ આવા દૂષણ સામે લડવા પ્રેરિત કર્યા છે.

આગળની રણનીતિ: ટેકનોલોજી અને જનભાગીદારી

સરંભડા ગામના લોકો હવે માત્ર વિરોધ પૂરતું સીમિત નથી રહ્યા, પરંતુ તેમણે ભવિષ્યમાં આવા ગેરકાયદેસર ખનનને રોકવા માટે એક સુઆયોજિત રણનીતિ પણ બનાવી છે. ગામમાં વિવિધ સ્થળોએ સીસીટીવી કેમેરા (CCTV cameras) સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે અને નદીના પટ પર નજર રાખવા માટે ડ્રોન કેમેરા (drone cameras) નો પણ ઉપયોગ કરવાનું આયોજન છે. આ પગલાં દ્વારા ખનીજ માફિયાઓની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખી શકાશે અને તેમને પકડવામાં મદદ મળશે. આ ઉપરાંત, ગામની યુવા ટીમ રાત-દિવસ નદીના પટ પર પેટ્રોલિંગ પણ કરી રહી છે, જેથી કોઈ પણ અસામાજિક તત્વ રેતી ચોરી કરવાનો પ્રયાસ ન કરી શકે. આ જનભાગીદારી મોડેલ (Public Participation Model) અન્ય ગામો માટે પણ પ્રેરણાદાયક બની રહ્યું છે.

આ અભિયાન માત્ર રેતી ખનન અટકાવવા પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ તેનો વ્યાપક હેતુ નદીના પુનરુત્થાન અને ભૂગર્ભ જળ સંવર્ધનનો પણ છે. જો નદીમાં રેતીનું સ્તર ફરી ઊંચું આવશે તો આસપાસના કૂવા અને બોર રિચાર્જ થશે, જેનાથી ખેડૂતોને સિંચાઈ માટે અને ગ્રામજનોને પીવાના પાણી માટે ફાયદો થશે.

વહીવટી તંત્રને અલ્ટીમેટમ અને ભાવિ આશા

સરંભડાના ગ્રામજનોએ વહીવટી તંત્રને સ્પષ્ટ અલ્ટીમેટમ આપ્યું છે કે જો ઝડપથી કોઈ નક્કર કાર્યવાહી કરવામાં નહીં આવે તો તેઓ આંદોલનને વધુ ઉગ્ર બનાવશે. આ ગામડાની લડાઈ હવે માત્ર સ્થાનિક મુદ્દો નથી રહ્યો, પરંતુ તે સમગ્ર અમરેલી જિલ્લામાં (Amreli district) પર્યાવરણીય સંરક્ષણ અને સુશાસનના પ્રતીક તરીકે ઊભરી રહી છે. સરકાર અને વહીવટી તંત્ર માટે આ એક અવસર છે કે તેઓ ગ્રામજનોની માંગણીઓને ધ્યાનમાં લઈને ઝડપથી પગલાં ભરે અને શેત્રુંજી નદીને બચાવે. આનાથી ન માત્ર પર્યાવરણનું રક્ષણ થશે, પરંતુ પ્રજાનો તંત્ર પરનો વિશ્વાસ પણ મજબૂત બનશે.

આશા રાખીએ કે સરંભડાના ગ્રામજનોનો આ સંઘર્ષ રંગ લાવશે અને શેત્રુંજી નદી ફરીથી પોતાના મૂળ સ્વરૂપમાં આવીને લાખો લોકોની તરસ છીપાવશે અને ખેડૂતોના ખેતરોને હરિયાળા બનાવશે. આ ઘટના ગુજરાતના અન્ય ગામો માટે પણ એક મોડેલ તરીકે ઉભરી શકે છે, જ્યાં કુદરતી સંસાધનો પર ખનીજ માફિયાઓનો કબ્જો વધી રહ્યો છે.

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.