અમરેલી-ગીરના સાવજો પર ‘બેબેસિયા’નો ખતરો: સિંહબાળોના શંકાસ્પદ મોત, સરકારી આંકડા પર સવાલ અને અધિકારીઓ પર દબાણનો આક્ષેપ

અમરેલી-ગીરના સાવજો પર ‘બેબેસિયા’નો ખતરો: સિંહબાળોના શંકાસ્પદ મોત, સરકારી આંકડા પર સવાલ અને અધિકારીઓ પર દબાણનો આક્ષેપ

અમરેલી અને ગીર પંથકમાં એશિયાટિક સિંહોના (Asiatic Lions) અકાળે મૃત્યુનો સિલસિલો ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગયો છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ગીરના જંગલ (Gir Forest) અને તેની આસપાસના વિસ્તારો, ખાસ કરીને ગીરગઢડા અને અમરેલી જિલ્લાના (Amreli District) કેટલાક તાલુકાઓમાં સિંહબાળોના શંકાસ્પદ મોત નોંધાતા વન્યજીવ પ્રેમીઓ અને સ્થાનિકોમાં ભારે દહેશત વ્યાપી ગઈ છે. સરકારી ચોપડે આઠ સિંહબાળોના મોત થયા હોવાનું દર્શાવાઈ રહ્યું છે, પરંતુ સૂત્રો દ્વારા બહાર આવી રહેલી માહિતી અનુસાર મૃત્યુઆંક વધુ હોવાની આશંકા સેવાઈ રહી છે, જેના કારણે વન વિભાગની કામગીરી અને પારદર્શિતા પર ગંભીર સવાલો ઉભા થયા છે.

વનમંત્રી અર્જુનભાઈ મોઢવાડિયાએ ગઈકાલે, એટલે કે 30 મે, 2026ના રોજ, જણાવ્યું હતું કે ગીર ગઢડા અને અમરેલી વિસ્તારમાં કેટલાક સિંહબાળોના મૃત્યુ થયા છે. પ્રાથમિક અનુમાન મુજબ, આ મોત ‘બેબેસિયા’ વાયરસને કારણે થયા હોવાનું જણાય છે. જોકે, તેમણે આશ્વાસન આપ્યું હતું કે છેલ્લા બે દિવસથી કોઈ નવું મોત નોંધાયું નથી અને પરિસ્થિતિ હાલ નિયંત્રણમાં છે. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે અત્યાર સુધીમાં કુલ 8 સિંહબાળોના શંકાસ્પદ વાયરસથી મોત થયા છે, જ્યારે અન્ય મોત ઇનફાઇટ (Infight) અથવા કુદરતી કારણોસર થયા હોવાનું મંત્રીએ જણાવ્યું હતું.

બેબેસિયા વાયરસ: સિંહો માટે નવો પડકાર?

વર્ષ 2018માં ગીરમાં CDV (Canine Distemper Virus) ના કારણે અનેક સિંહોના મોત થયા હતા, ત્યારે સમગ્ર રાજ્ય અને દેશમાં હાહાકાર મચી ગયો હતો. હવે ‘બેબેસિયા’ વાયરસનો (Babesia Virus) ભય સિંહોના અસ્તિત્વ માટે નવો પડકાર બની રહ્યો છે. બેબેસિયા એ એક પરોપજીવી છે જે પ્રાણીઓના લાલ રક્તકણો પર હુમલો કરે છે, જેના કારણે એનિમિયા, તાવ, કમળો અને અંગ નિષ્ફળતા જેવી ગંભીર સમસ્યાઓ થાય છે. આ વાયરસ સામાન્ય રીતે ટિક (Ticks) દ્વારા ફેલાય છે અને જો સમયસર સારવાર ન મળે તો જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.

વન વિભાગ દ્વારા મૃત સિંહોના સેમ્પલ (Samples) લેવામાં આવ્યા છે અને તેની તપાસ ચાલી રહી છે. PCCF (પ્રિન્સિપલ ચીફ કન્ઝર્વેટર ઓફ ફોરેસ્ટ) ડો. જયપાલસિંહે જણાવ્યું હતું કે મૃત સિંહોમાં ભેદી વાયરસના લક્ષણો સામે આવ્યા છે અને હાલ CDV અંગે ચોક્કસ કહેવું મુશ્કેલ છે. તેના માટે સેમ્પલ લેવામાં આવ્યા છે અને અંદાજે એક સપ્તાહ બાદ રિપોર્ટ (Report) આવશે. આ રિપોર્ટ સિંહોના મૃત્યુનું ચોક્કસ કારણ સ્પષ્ટ કરશે.

આંકડા છુપાવવાના આક્ષેપો અને વન અધિકારીઓ પર દબાણ

આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે સિંહોના મૃત્યુના સાચા આંકડા છુપાવવામાં આવી રહ્યા હોવાના ગંભીર આક્ષેપો થઈ રહ્યા છે. સૂત્રોના મતે, સરકારી ચોપડે 8 સિંહોના મોત દર્શાવાયા છે, પરંતુ વાસ્તવિકતામાં 12થી વધુ સિંહોના મોત થયા હોવાનું મનાય છે.

• અધિકારીઓ પર આંકડા છુપાવ્યાનો આક્ષેપ.
• સરકારે PCCFને ગીરમાં રહેવા આદેશ આપ્યો હોવા છતાં સિંહના મોતનો રિપોર્ટ 3 દિવસથી અદ્ધરતાલ છે.
• સેમ્પલ લીધા હોવા છતાં રિપોર્ટ જાહેર ન કરાયો.
• અધિકારીઓને મીડિયાને માહિતી ન આપવા સૂચના આપવામાં આવી હોવાના અહેવાલો છે.
• RFO થી લઈને CF સુધીના અધિકારીઓ પર પ્રેશર હોવાનું કહેવાય છે.
• માહિતી લીક ન કરવા માટે ફોરેસ્ટરોના મોબાઈલ (Mobile) ચેક કરાયા હોવાના ખાનગી આદેશ પણ આપવામાં આવ્યા હતા.

આ આક્ષેપો વન વિભાગની પારદર્શિતા પર મોટો સવાલ ઉભો કરે છે અને ભૂતકાળમાં પણ આવા બનાવો બન્યા છે જ્યારે સિંહોના મૃત્યુના સાચા આંકડા જાહેર કરવામાં વિલંબ થયો હોય અથવા વિવાદ સર્જાયો હોય. આવા સમયે, સ્થાનિકો અને વન્યજીવ પ્રેમીઓમાં રોષ અને અવિશ્વાસની લાગણી ઉભી થાય તે સ્વાભાવિક છે. અમરેલીના લોકો પોતાના સાવજોની સુરક્ષા અને તેમના ભવિષ્યને લઈને ચિંતિત છે.

વન વિભાગની તાત્કાલિક કાર્યવાહી અને પડકારો

આ પરિસ્થિતિને નિયંત્રણમાં લેવા માટે વન વિભાગ દ્વારા તાત્કાલિક પગલાં ભરવામાં આવ્યા છે.

1. અસરગ્રસ્ત 10 કિલોમીટરના વિસ્તારને આઇસોલેટ (Isolate) કરવામાં આવ્યો છે.
2. શંકાસ્પદ લક્ષણો ધરાવતા સિંહો સહિત કુલ 17 સિંહોને ક્વોરન્ટાઈન (Quarantine) કરવામાં આવ્યા છે, જેમાંથી 8 સિંહોમાં ભેદી વાયરસના લક્ષણો જોવા મળ્યા હોવાનું જણાવાયું છે.
3. 12 ડોક્ટરોની વિશેષ ટીમ સતત સંક્રમિત સિંહોની સારવાર અને મોનીટરીંગ (Monitoring) કરી રહી છે.
4. PCCF ડો. જયપાલસિંહ ખુદ ગીર પૂર્વથી લઈ પીપાવાવ દરિયા કાંઠા સુધી મોડી રાતે અને વહેલી સવારે જાતે ચકાસણી કરી રહ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે પરિસ્થિતિ ગંભીર છે અને ઉચ્ચ અધિકારીઓ દ્વારા તેને ગંભીરતાથી લેવામાં આવી રહી છે.
5. જસાધાર એનિમલ રેસ્ક્યુ સેન્ટર (Jasadhara Animal Rescue Center) પણ સક્રિય ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.

જોકે, આવા પગલાં છતાં, વાયરસના ફેલાવાને રોકવો એ એક મોટો પડકાર છે. ગીરનું જંગલ વિશાળ છે અને સિંહોનો વસવાટ મોટા વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. અમરેલી જિલ્લામાં સિંહોની સંખ્યા 339 જેટલી છે, જે કુલ સિંહ વસ્તીનો મોટો હિસ્સો છે. આ સંજોગોમાં, વાયરસનો ફેલાવો ઝડપથી થઈ શકે છે, અને તેને નિયંત્રિત કરવો ખૂબ મુશ્ કેલ બની શકે છે.

ગુજરાત અને સિંહોનું ભાવિ

એશિયાટિક સિંહ એ ગુજરાતની શાન છે. ગુજરાતના પ્રતીક સમાન આ ભવ્ય પ્રાણીઓ રાજ્યની ઓળખનો અભિન્ન અંગ છે. દર પાંચ વર્ષે થતી સિંહ ગણતરી (Lion Census) માં તેમની વસ્તીમાં વધારો નોંધાઈ રહ્યો છે, જે વન વિભાગ અને સ્થાનિક સમુદાયોના સંરક્ષણ પ્રયાસોની સફળતા દર્શાવે છે. 2025માં થયેલી 16મી સિંહોની વસ્તી ગણતરી મુજબ, રાજ્યમાં સિંહોની સંખ્યા વધીને 891 થઈ છે.

વર્ષ 2025ની સિંહ ગણતરીના આંકડા:

આ આંકડા દર્શાવે છે કે અમરેલી જિલ્લા સિંહોની સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા પ્રદેશોમાંથી એક છે. આથી, અમરેલીમાં સિંહો પર આવતું કોઈપણ સંકટ સમગ્ર સિંહ સંરક્ષણ પ્રયાસો માટે જોખમી બની શકે છે. 10મી ઓગસ્ટે વિશ્વ સિંહ દિવસ (World Lion Day) ઉજવવામાં આવે છે, ત્યારે સિંહોના સંરક્ષણ માટે જાગૃતિ અભિયાન ચલાવવામાં આવે છે. આવા સમયે, સિંહોના શંકાસ્પદ મોત અને વાયરસનો ખતરો ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.

સ્થાનિક સમુદાયની ભૂમિકા અને ભવિષ્યની રણનીતિ

ગીર અને અમરેલીની આસપાસના ગામડાઓના લોકો સિંહો સાથે સહજીવન જીવે છે. તેમના સહયોગ વિના સિંહ સંરક્ષણ અશક્ય છે. આવા વાયરસના ભય વચ્ચે, સ્થાનિક સમુદાયોને વિશ્વાસમાં લેવા અને તેમને સચોટ માહિતી પૂરી પાડવી અત્યંત આવશ્યક છે. વન વિભાગે વધુ પારદર્શિતા દાખવીને લોકોનો વિશ્વાસ જીતવો પડશે.

ભવિષ્યમાં આવા રોગચાળાને રોકવા માટે નીચે મુજબના પગલાં સૂચવી શકાય:

• વધુ સઘન મોનીટરીંગ: સિંહોના સ્વાસ્થ્યનું નિયમિત અને સઘન મોનીટરીંગ કરવું.
• ઝડપી લેબોરેટરી રિપોર્ટ્સ: સેમ્પલના રિપોર્ટ્સ ઝડપથી મળે તે સુનિશ્ચિત કરવું.
• પ્રભાવી રસીકરણ કાર્યક્રમ: જો શક્ય હોય તો, રસીકરણ (Vaccination) કાર્યક્રમ હાથ ધરવો.
• જાગૃતિ અભિયાન: સ્થાનિક માલધારીઓ અને ગ્રામજનોમાં સિંહોના રોગો અને તેના નિવારણ અંગે જાગૃતિ લાવવી.
• આંતર-વિભાગીય સંકલન: પશુપાલન વિભાગ અને આરોગ્ય વિભાગ સાથે સંકલન સાધીને કાર્ય કરવું.

આશા રાખીએ કે વન વિભાગ આ પડકારનો સામનો સફળતાપૂર્વક કરશે અને અમરેલી-ગીરના સાવજોનું ભવિષ્ય સુરક્ષિત રહેશે. આ ઘટના સિંહ સંરક્ષણ પ્રત્યે વધુ ગંભીરતા અને સતર્કતા રાખવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે. સ્થાનિક નાગરિકો તરીકે, આપણા સાવજોના આરોગ્ય અને સુરક્ષા માટે આપણે પણ જાગૃત રહેવું અનિવાર્ય છે.

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.