ભારતમાં રમતગમત ક્ષેત્રે મોટો ધમાકો: કેન્દ્ર સરકારે ₹1,856 કરોડની Khelo India sports scheme ને આપી મંજૂરી, ઉત્પાદન અને રોજગારીમાં આવશે ક્રાંતિ

ભારત સરકાર દ્વારા દેશના રમતગમત ક્ષેત્ર અને ઉત્પાદન ઉદ્યોગને નવી આંતરરાષ્ટ્રીય ઊંચાઈઓ પર લઈ જવા માટે એક ઐતિહાસિક અને વિઝનરી નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી કેન્દ્રીય કેબિનેટની મહત્વપૂર્ણ બેઠકમાં ₹1,856.67 કરોડના ભવ્ય બજેટ સાથે Khelo India sports scheme (ખેલો ઇન્ડિયા સ્પોર્ટ્સ ગુડ્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ) ને લીલી ઝંડી આપી દેવામાં આવી છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લેવાયેલો આ નિર્ણય વર્ષ 2026-27 થી લઈને વર્ષ 2033-34 સુધીના આગામી 8 વર્ષના લાંબા સમયગાળા માટે અમલમાં મૂકવામાં આવશે. કેન્દ્ર સરકારના આ નિર્ણયથી ભારતમાં વિશ્વકક્ષાના સ્પોર્ટ્સ ઇક્વિપમેન્ટ્સ, ફિટનેસ ગિયર્સ અને તમામ પ્રકારના રમતગમતના સાધનોનું ઉત્પાદન અત્યંત ઝડપી અને ગુણવત્તાસભર બનશે. આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતને રમતગમતના સાધનોના ઉત્પાદનમાં વૈશ્વિક હબ બનાવવાનો, વિદેશી આયાત પરની નિર્ભરતા શૂન્ય કરવાનો, સ્થાનિક MSME ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને દેશના લાખો યુવાનો માટે સ્વરોજગાર તથા સીધી રોજગારીની વિશાળ તકો ઉભી કરવાનો છે. Khelo India sports scheme ની જાહેરાત થતાંની સાથે જ દેશભરના રમતગમત ઉદ્યોગ સાહસિકો, ઉત્પાદકો, સ્પોર્ટ્સ એકેડેમીઓ અને યુવા ખેલાડીઓમાં ઉત્સાહની અભૂતપૂર્વ લહેર જોવા મળી રહી છે.

Khelo India sports scheme: રમતગમતના સાધનોના નિર્માણમાં ભારત બનશે ગ્લોબલ હબ

ભારતમાં અત્યાર સુધી ઘણા ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા સ્પર્ધાત્મક રમતગમતના સાધનો, જેમ કે પ્રોફેશનલ બેડમિન્ટન રેકેટ્સ, આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાના ફૂટબોલ, સિન્થેટિક ટ્રેક ઇક્વિપમેન્ટ્સ અને શૂટિંગ ગિયર્સ વિદેશથી આયાત કરવા પડતા હતા. આના કારણે ભારતીય ખેલાડીઓ, સ્પોર્ટ્સ એકેડેમીઓ અને સામાન્ય રમતપ્રેમીઓને ભારે આર્થિક ખર્ચ વેઠવો પડતો હતો. પરંતુ હવે Khelo India sports scheme ના માધ્યમથી દેશમાં જ ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અભિયાનને એક નવી ઊર્જા મળશે. કેન્દ્રીય રમતગમત મંત્રી મનસુખ માંડવિયા અને કેન્દ્રીય મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે કેબિનેટ નિર્ણયો અંગે પત્રકારોને વિગતવાર માહિતી આપતાં જણાવ્યું હતું કે, આ યોજના ‘ખેલો ભારત નીતિ 2025’ અને દેશના સ્પોર્ટ્સ ઈકોસિસ્ટમને વૈશ્વિક સ્તરે પહોંચાડવા માટેનું એક ક્રાંતિકારી કદમ છે. આ સ્કીમ હેઠળ દેશભરમાં વિશેષ ‘સ્પોર્ટ્સ ગુડ્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઝોન’ (SGMZs) સ્થાપવામાં આવશે, જ્યાં ઉત્પાદકો, રોકાણકારો, સપ્લાયર્સ, ટેસ્ટિંગ લેબોરેટરીઝ, ડીઝાઇન અને પ્રોટોટાઇપિંગ સેન્ટર્સ એક જ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ પાર્કમાં ઉપલબ્ધ બનશે.

ભારતમાં રમતગમતના સાધનોના ઉત્પાદનમાં પંજાબનું જાલંધર, ઉત્તર પ્રદેશનું મેરઠ, જમ્મુ-કાશ્મીરનું વિલો બેટ ઉદ્યોગ, તમિલનાડુ અને ગુજરાતના અમદાવાદ તથા સુરત ખાતે આવેલા ટેક્સટાઇલ અને એમએસએમઈ (MSME) ક્લસ્ટરો પહેલેથી જ અગ્રણી ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. આ યોજના હેઠળ આ તમામ જૂના અને નવા ઉત્પાદન ક્લસ્ટરોને નવીનતમ ઓટોમેશન ટેકનોલોજી, રોબોટિક્સ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની સુવિધાઓથી સજ્જ કરવામાં આવશે. Khelo India sports scheme ના અમલીકરણથી ભારત માત્ર પોતાની સ્થાનિક રમતગમતની જરૂરિયાતો જ પૂરી નહીં કરે, પરંતુ યુરોપ, અમેરિકા, એશિયા અને આફ્રિકન દેશોમાં ભારતીય સાધનોની નિકાસ કરીને અબજો ડોલરનું વિદેશી હૂંડિયામણ પણ કમાશે.

યોજનાના મુખ્ય સ્તંભો અને વિશેષતાઓ

ખેલો ઇન્ડિયા સ્પોર્ટ્સ ગુડ્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ હેઠળ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા મુખ્યત્વે પાંચ મહત્વપૂર્ણ સ્તંભો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે, જે ભારતીય સાહસિકોને વૈશ્વિક બજારમાં સ્પર્ધાત્મક બનાવશે:

• એન્કર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ અને ટર્નઓવર સપોર્ટ: સરકાર દ્વારા યોજના હેઠળ કુલ ₹1,130 કરોડની વિશાળ રકમ એન્કર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ અને ટર્નઓવર લીન્ક્ડ સપોર્ટ માટે ફાળવવામાં આવી છે. આ નાણાકીય પ્રોત્સાહન મોટા સ્થાનિક ઉત્પાદકો અને આંતરરાષ્ટ્રીય બ્રાન્ડ્સને ભારતમાં નવા મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ્સ સ્થાપવા માટે આકર્ષિત કરશે.
• આંતરરાષ્ટ્રીય સર્ટિફિકેશન સહાય: ભારતીય સાધનોને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પોર્ટ્સ ફેડરેશન્સ (જેમ કે FIFA, ICC, BWF, FIH, World Athletics, Olympic Standards) ની સત્તાવાર માન્યતા મેળવવામાં મદદ કરવા માટે ₹105 કરોડનું બજેટ ફાળવાયું છે. આ સહાયથી ભારતીય ફેક્ટરીઓમાં બનેલી પ્રોડક્ટ્સને વૈશ્વિક ક્વોલિટી સર્ટિફિકેટ સહેલાઈથી મળી રહેશે.
• સ્પોર્ટ્સ ગુડ્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઝોન (SGMZs): દેશના વિવિધ ઔદ્યોગિક કોરિડોર અને NICDC ઇન્ડસ્ટ્રિયલ પાર્ક્સ સાથે સાંકળીને ખાસ સ્પોર્ટ્સ ક્લસ્ટર વિકસાવવામાં આવશે. આ ઝોન્સમાં પ્લગ-એન્ડ-પ્લે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સસ્તી વીજળી, લોજિસ્ટિક્સ અને કસ્ટમ ક્લિયરન્સ જેવી સુવિધાઓ પૂરી પડાશે.
• સંશોધન, સસ્ટેનેબિલિટી અને R&D: આધુનિક કાર્બન-ફાઇબર, કમ્પોઝિટ મટીરિયલ, ઇકો-ફ્રેન્ડલી અને રિસાઇકલેબલ રમત સાધનો બનાવવા માટે દેશભરમાં R&D અને ડીઝાઇન સેન્ટરો સ્થાપવામાં આવશે.
• કૌશલ્ય વિકાસ (Skill Development): રમતગમતના સાધનો બનાવવાના ક્ષેત્રે જોડાયેલા કારીગરો, એન્જિનિયરો અને યુવાનોને અદ્યતન 3D પ્રિન્ટિંગ, કમ્પ્યુટર-એિડેડ ડિઝાઇનિગ (CAD) અને ક્વોલિટી ચેકિંગની વિશેષ તાલીમ આપવામાં આવશે.

નાણાકીય ફાળવણી અને યોજનાનું આંકડાકીય માળખું

યોજનાના પારદર્શી અમલીકરણ અને આર્થિક લક્ષ્યોને હાંસલ કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે સંપૂર્ણ બજેટનું આંકડાકીય વિભાજન જાહેર કર્યું છે. નીચે આપેલા ડેટા કોષ્ટકમાં યોજના સંબંધિત તમામ વિગતો સ્પષ્ટ જોઈ શકાય છે:

યોજનાનું સત્તાવાર નામ	ખેલો ઇન્ડિયા સ્પોર્ટ્સ ગુડ્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ (Khelo India sports scheme)
કુલ સરકારી બજેટ	₹1,856.67 કરોડ
યોજનાનો સમયગાળો	8 વર્ષ (નાણાકીય વર્ષ 2026-27 થી 2033-34)
ઇન્વેસ્ટમેન્ટ અને ટર્નઓવર સપોર્ટ	₹1,130 કરોડ (એન્કર અને પ્રોડક્શન આધારિત પ્રોત્સાહન)
ગ્લોબલ સર્ટિફિકેશન ફંડ	₹105 કરોડ (આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા મેળવવા માટે)
મુખ્ય અમલીકરણ મંત્રાલય	યુવા બાબતો અને રમતગમત મંત્રાલય, ભારત સરકાર
લાક્ષણિક ઉદ્દેશ્ય	ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવી, આયાત ઘટાડવી અને નવી રોજગારી સર્જવી

ભારતીય MSME, સ્થાનિક ઉદ્યોગો અને રાજ્યો પર વ્યાપક અસર

ભારતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ક્રિકેટ, ફૂટબોલ, પ્રો કબડ્ડી, હોકી, બેડમિન્ટન અને એથ્લેટિક્સ જેવા ખેલકૂદ પ્રત્યે યુવાનોમાં ભારે ક્રેઝ વધ્યો છે. ‘ખેલો ઇન્ડિયા યુથ ગેમ્સ’, ‘ખેલો ઇન્ડિયા યુનિવર્સિટી ગેમ્સ’ અને ગ્રામીણ ઓલિમ્પિક્સ જેવા આયોજનોથી ગાસરૂટ સ્તરે કરોડો યુવાનો રમતગમતમાં ભાગ લઈ રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિમાં ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા સાધનોની માંગમાં મલ્ટિફોલ્ડ વધારો થયો છે. Khelo India sports scheme હેઠળ પંજાબ, ઉત્તર પ્રદેશ, ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક અને તમિલનાડુ જેવા રાજ્યોમાં સ્થપાયેલા નાના અને મધ્યમ કક્ષાના (MSME) સાહસિકોને સીધો ફાયદો થશે.

દાખલા તરીકે, ગુજરાતના ટેક્સટાઇલ અને સ્પોર્ટ્સ અપેરેલ ઉત્પાદકો માટે સ્પોર્ટ્સ વેર, જર્સી અને પ્રોટેક્ટિવ ગિયર્સ બનાવવાની મોટી તકો ઊભી થશે. આ ઉપરાંત, પંજાબ અને ઉત્તર પ્રદેશના લેધર અને વૂડ વર્ક ઉદ્યોગોને પણ આધુનિક ટેકનોલોજી માટે સબસિડી અને સસ્તા લોન વ્યાજદર મળશે. આ યોજનાથી માત્ર મોટા કોર્પોરેટ ગૃહો જ નહીં, પરંતુ ગામડાઓમાં અને નાના શહેરોમાં કુટીર ઉદ્યોગ ચલાવતા કારીગરોની આવકમાં પણ બમણો વધારો થશે.

આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો, ગુણવત્તા સર્ટિફિકેશન અને 2036 ઓલિમ્પિક વિઝન

વિશ્વના અગ્રણી દેશો જેવા કે જર્મની, જાપાન, અમેરિકા અને ચીનમાં વાપરવામાં આવતા ખેલકૂદના સાધનો અત્યંત કડક ક્વોલિટી કંટ્રોલમાંથી પસાર થાય છે. ભારતીય પ્રોડક્ટ્સ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સ્પર્ધા કરી શકે તે માટે Khelo India sports scheme હેઠળ ઉચ્ચ સ્તરની ટેસ્ટિંગ લેબોરેટરીઝની સ્થાપના કરવામાં આવશે. આ પ્રયોગશાળાઓમાં સાધનોનું ઈમ્પેક્ટ ટેસ્ટિંગ, ડ્યુરાબિલિટી, ફ્લેક્સિબિલિટી અને એર્ગોનોમિક પર્ફોર્મન્સ ચકાસવામાં આવશે.

સરકારનું આ વિઝન માત્ર વેપાર પૂરતું સીમિત નથી પરંતુ તે ભારતના વર્ષ 2036 ઓલિમ્પિક રમતોના દાવેદારી વિઝન સાથે પણ સીધું જોડાયેલું છે. ભારત જ્યારે 2036 ના ઓલિમ્પિક્સનું યજમાન બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, ત્યારે ઓલિમ્પિક ગેમ્સમાં ઉપયોગમાં લેવાતા મોટાભાગના સાધનો ‘મેડ ઇન ઇન્ડિયા’ હોય તેવો લક્ષ્યાંક નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યો છે. જ્યારે વિદેશી ખેલાડીઓ ભારતની ધરતી પર ભારતમાં બનેલા સાધનો વડે રમશે, ત્યારે ભારતનું નામ વિશ્વના રમતગમતના ઇતિહાસમાં સુવર્ણ અક્ષરે લખાશે.

રોજગારીનું નિર્માણ અને યુવા શક્તિનું સશક્તિકરણ

આ યોજનાનું સૌથી મહત્વનું પાસું દેશના યુવાનો માટે રોજગારીની નવી તકોનું નિર્માણ કરવાનું છે. આર્થિક વિશ્લેષકોના જણાવ્યા મુજબ, આગામી 8 વર્ષ દરમિયાન સ્પોર્ટ્સ ગુડ્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રમાં અંદાજે 1.5 લાખથી વધુ પ્રત્યક્ષ અને અપ્રત્યક્ષ રોજગારીની તકો ઊભી થવાનો અંદાજ છે. આમાં ટેકનિકલ એન્જિનિયરો, પ્રોડક્ટ ડિઝાઈનરો, મટીરિયલ સાયન્ટિસ્ટ્સ, ક્વોલિટી ઈન્સ્પેક્ટરોથી લઈને મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્લાન્ટ્સમાં કામ કરતા સ્કિલ્ડ અને સેમી-સ્કિલ્ડ વર્કર્સનો સમાવેશ થાય છે.

ઉપરાંત, યુવા સ્પોર્ટ્સ સ્ટાર્ટઅપ્સને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ‘ખેલો ઇન્ડિયા ઇનોવેશન ફંડ’ ની પણ કલ્પના કરવામાં આવી છે, જ્યાં યુવાન સાહસિકો સ્માર્ટ સ્પોર્ટ્સ ગિયર (જેમ કે ફિટનેસ ટ્રેકિંગ સેન્સર્સ, એઆઈ-આધારિત પર્ફોર્મન્સ ટ્રેકર્સ અને સ્પેશિયલ ગાર્મેન્ટ્સ) વિકસાવવા માટે સરકારી અનુદાન મેળવી શકશે. આનાથી ભારતના ડિજિટલ અને ટેક-ડ્રાઇવન સ્પોર્ટ્સ સેક્ટરને મોટું બળ મળશે.

કેબિનેટના અન્ય ઐતિહાસિક નિર્ણયો: દિવાળીની મોટી ભેટ

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી આ કેબિનેટ બેઠકમાં Khelo India sports scheme ની સાથે સાથે દેશના નાગરિકો, સરકારી કર્મચારીઓ અને ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર માટે અન્ય ત્રણ ક્રાંતિકારી નિર્ણયો પણ લેવામાં આવ્યા હતા. કેન્દ્ર સરકારે દેશના અંદાજે 48.54 લાખ મધ્યસ્થ સરકારી કર્મચારીઓ અને 68.71 લાખ પેન્શનરો માટે મોંઘવારી ભથ્થા (DA Hike) અને મોંઘવારી રાહત (DR) માં 3% નો વધારો મંજૂર કર્યો છે. દિવાળીના તહેવારો પૂર્વે લેવાયેલા આ નિર્ણયથી કર્મચારીઓ અને પેન્શનરોના ખિસ્સામાં વધારાના નાણાં આવશે અને દેશમાં વપરાશ તથા આર્થિક ગતિવિધિઓ ઝડપી બનશે.

આ ઉપરાંત, દેશના દરિયાઈ વેપાર અને લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રને મજબૂત કરવા માટે ₹10,000 કરોડના માતબર બજેટ સાથે ‘કન્ટેનર મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્રમોશન સ્કીમ’ (CMPS) ને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. જેનાથી ભારતમાં શિપિંગ કન્ટેનરોનું ઉત્પાદન વધશે અને ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટશે. સાથોસાથ, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સ્થાનિક સ્વરાજ્ય અને ક્ષમતા નિર્માણ માટે ₹7,395.55 કરોડની ‘પ્રધાનમંત્રી વિકસિત ગ્રામ સ્વરાજ યોજના’ ને પણ લીલી ઝંડી આપી દેવામાં આવી છે. કેન્દ્ર સરકારના આ નિર્ણય દર્શાવે છે કે ભારત ઉત્પાદન, લોજિસ્ટિક્સ, ગ્રામીણ વિકાસ અને રમતગમત દરેક ક્ષેત્રે ‘વિકસિત ભારત 2047’ ના લક્ષ્ય તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે.

ઉદ્યોગપતિઓ, ખેલાડીઓનો ઉત્સાહ અને ભવિષ્યનો રોડમેપ

કેન્દ્ર સરકારના આ ઐતિહાસિક નિર્ણયનું સ્વાગત કરતા દેશના અગ્રણી રમતગમત ઉદ્યોગપતિઓ, સ્પોર્ટ્સ બ્રાન્ડ્સના સંચાલકો અને રાષ્ટ્રીય ખેલાડીઓએ આનંદ વ્યક્ત કર્યો છે. સ્પોર્ટ્સ ઈન્ડસ્ટ્રીના અગ્રણીઓએ જણાવ્યું હતું કે, “અત્યાર સુધી યોગ્ય નાણાકીય સહાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સર્ટિફિકેશન સુવિધાઓના અભાવે ભારતીય ઉત્પાદકો વૈશ્વિક બજારમાં પાછળ રહી જતા હતા. પરંતુ Khelo India sports scheme હેઠળ ₹1,856 કરોડથી વધુની ફાળવણી થવાથી હવે ભારતીય ઉદ્યોગો વિશ્વ બજારમાં અગ્રેસર બનશે.”

આગામી રોડમેપ મુજબ, યુવા બાબતો અને રમતગમત મંત્રાલય દ્વારા ટૂંક સમયમાં યોજનાની વિગતવાર માર્ગદર્શિકા (Guidelines) અને સત્તાવાર ઓનલાઇન અરજી પોર્ટલ શરૂ કરવામાં આવશે. પ્રથમ તબક્કામાં સ્પોર્ટ્સ ગુડ્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઝોન માટે જમીનની ફાળવણી અને એન્કર ઇન્વેસ્ટર્સની પસંદગી પ્રક્રિયા હાથ ધરાશે. ભારત સરકારનો આ દૂરંદેશી અને મહત્વકાંક્ષી નિર્ણય ભારતને ‘રમતગમતમાં વિજેતા’ બનાવવાની સાથે સાથે ‘ઉત્પાદન ક્ષેત્રે વિશ્વગુરુ’ બનાવવાની દિશામાં એક ઐતિહાસિક અને સીમાચિહ્નરૂપ પગલું સાબિત થશે.

સંબંધિત સમાચાર

• અમદાવાદમાં યોજાશે સિનિયર વર્લ્ડ વેઇટલિફ્ટિંગ ચેમ્પિયનશિપ 2029: IWF ની ઐતિહાસિક જાહેરાત બાદ રમતોત્સવનું નવું સરનામું બન્યું ગુજરાત
• અમદાવાદમાં આજથી ઐતિહાસિક રમતોત્સવ: પ્રથમ Ahmedabad Commonwealth Kabaddi Championship 2026 નો ધમાકેદાર પ્રારંભ, 23 દેશી-વિદેશી ટીમો અને 400થી વધુ ખેલાડીઓ સામસામે

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.