રાજકોટ માટે ગૌરવની ક્ષણ: કેન્દ્ર સરકારના ‘પ્રગતિ-૫૦’ સ્વચ્છતા અભિયાનમાં સ્થાન, RMC હાથ ધરશે રૂ. ૧૫૦ કરોડનો માસ્ટર પ્લાન

કેન્દ્ર સરકારનો મોટો નિર્ણય: રાજકોટ બનશે દેશનું મોડેલ ક્લીન સિટી

રાજકોટ શહેર અને સૌરાષ્ટ્રના નાગરિકો માટે અત્યંત ગૌરવપૂર્ણ સમાચાર સામે આવ્યા છે. કેન્દ્રીય આવાસ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલય દ્વારા દેશભરમાં શરૂ કરવામાં આવેલા મહત્વકાંક્ષી ‘પ્રગતિ-૫૦’ (PRAGATI-50) શિખર કાર્યક્રમ હેઠળ ગુજરાતના રંગીલા રાજકોટ શહેરની પસંદગી કરવામાં આવી છે. આ મહત્વકાંક્ષી Rajkot PRAGATI 50 cleanliness initiative હેઠળ રાજકોટ મહાનગરપાલિકા (RMC) શહેરને આધુનિક સ્વચ્છતા, વૈજ્ઞાનિક કચરા વ્યવસ્થાપન અને સર્ક્યુલર ઈકોનોમીના ક્ષેત્રે સમગ્ર દેશ માટે એક ઉદાહરણરૂપ મોડેલ શહેર તરીકે વિકસાવશે. નવી દિલ્હી ખાતે આયોજિત એક ઉચ્ચ સ્તરીય કાર્યક્રમમાં કેન્દ્રીય શહેરી વિકાસ મંત્રી મનોહર લાલ ખટ્ટર દ્વારા આ યોજનાનું વિધિવત ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં ૨૪ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના માત્ર ૫૦ અત્યાધુનિક ક્ષમતા ધરાવતા શહેરોને સ્થાન મળ્યું છે. રાજકોટ શહેર માટે આ માત્ર એક એવોર્ડ કે ઓળખ નથી પરંતુ આવનારા દિવસોમાં સ્થાનિક નાગરિકોના આરોગ્ય, પર્યાવરણ અને સુંદરતામાં પાયાનો સુધારો લાવનારી એક ક્રાંતિકારી પહેલ પુરવાર થશે.

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સીધા માર્ગદર્શન હેઠળ હાથ ધરવામાં આવનારી આ વિશેષ ઝુંબેશનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શહેરી વિસ્તારમાં સ્વચ્છતાની ગુણવત્તાને વૈશ્વિક ધોરણો સુધી પહોંચાડવાનો છે. રાજકોટ મહાનગરપાલિકાના કમિશનર તુષાર સુમેરાના જણાવ્યા અનુસાર, Rajkot PRAGATI 50 cleanliness initiative અંતર્ગત રાજકોટમાં કચરાના સંગ્રહથી લઈને તેના આખરી બાયો-પ્રોસેસિંગ સુધીની તમામ પ્રક્રિયાઓને ૧૦૦ ટકા ટેકનોલોજી આધારિત બનાવવામાં આવશે. આ અંતર્ગત શહેરમાં ડોર-ટુ-ડોર ગાર્બેજ કલેક્શનની પ્રક્રિયા વધુ મજબૂત બનાવાશે અને સોર્સ સેગ્રિગેશન એટલે કે ઘરો અને વેપારી મથકોએથી જ ભીનો અને સૂકો કચરો અલગ કરવાની ઝુંબેશને વેગ અપાશે. આ ઉપરાંત શહેરના પ્રમુખ રાજમાર્ગો, ૧૫૦ ફૂટ રિંગ રોડ, કાલાવડ રોડ, યાજ્ઞિક રોડ અને રેસકોર્સ વિસ્તારમાં સતત સ્વચ્છતા જાળવવા ખાસ મોનિટરિંગ સ્ક્વોર્ડ તૈનાત કરવામાં આવશે.

Rajkot PRAGATI 50 cleanliness initiative હેઠળ RMC નો ૧૫ માસનો એક્શન પ્લાન

રાજકોટ મહાનગરપાલિકાએ આ યોજનાને જમીની સ્તરે અમલી બનાવવા માટે આગામી ૧૫ મહિનાનો એક વિશેષ રોડમેપ તૈયાર કર્યો છે. આ રોડમેપ અંતર્ગત શહેરના દરેક વોર્ડ અને સર્કલોમાં કચરાના નિકાલની પદ્ધતિનું ઓડિટ કરવામાં આવશે. કેન્દ્ર સરકાર તરફથી રાજકોટને ટેકનિકલ માર્ગદર્શન, સુપરવિઝન અને રીયલ-ટાઇમ સર્વેલન્સ મોડ્યુલ્સ પૂરા પાડવામાં આવશે. Rajkot PRAGATI 50 cleanliness initiative ના માધ્યમથી શહેરના મુખ્ય શોપિંગ સેન્ટરો, માર્કેટિંગ યાર્ડ, શાકભાજી માર્કેટો અને હોકર્સ ઝોનમાં ‘ઝીરો ગાર્બેજ ઝોન’ વિભાવના અમલી બનાવવામાં આવશે. મહાનગરપાલિકા દ્વારા કચરાના પરિવહન માટે વપરાતા તમામ ટીપર વાહનોમાં જીપીએસ ટ્રેકિંગ અને સેન્સર્સ લગાવવામાં આવશે જેથી કોઈપણ વિસ્તારમાં કચરો ઉપાડવામાં વિલંબ થાય તો કંટ્રોલ રૂમને તુરંત એલર્ટ મળી રહે.

રાજકોટ શહેરની વસ્તી અને ભૌગોલિક કદને ધ્યાનમાં રાખીને RMC દ્વારા તમામ ૧૮ વોર્ડમાં ખાસ સફાઈ ટાસ્ક ફોર્સની રચના કરવામાં આવી છે. આ ટાસ્ક ફોર્સ દિવસ અને રાત એમ બે શિફ્ટમાં કામ કરશે. વિશેષ કરીને તહેવારોની મોસમ નજીક આવી રહી છે ત્યારે શહેરના તમામ ગરબી ચોકો, વ્યાપારી મથકો અને ધાર્મિક સ્થળો ખાતે સતત ૨૪ કલાક સ્વચ્છતા જાળવી રાખવા માટે વધારાનો સેનિટેશન સ્ટાફ તૈનાત કરવાનો નિર્ણય લેવાયો છે. Rajkot PRAGATI 50 cleanliness initiative માત્ર કચરો સાફ કરવા પૂરતું સીમિત નથી પરંતુ કચરામાંથી કમાણી (Waste to Wealth) કરવાનો મજબૂત પાયો પણ નાખશે.

રાત્રિ ફીલ્ડ ચેકિંગ અને મ્યુનિસિપલ કમિશનરનું ગ્રાઉન્ડ ઝીરો ઓપરેશન

આ યોજનાના સફળ અમલીકરણ માટે રાજકોટ મહાનગરપાલિકાના મ્યુનિસિપલ કમિશનર તુષાર સુમેરા પોતે મેદાનમાં ઉતર્યા છે. તાજેતરમાં તેમણે મોડી રાત્રે ભક્તિનગર સર્કલથી લઈને સોરઠીયાવાડી સર્કલ સુધીના સમગ્ર વિસ્તારમાં ઓચિંતું ફીલ્ડ ચેકિંગ હાથ ધર્યું હતું. રાત્રિના સમયે રોડ-રસ્તા, હોકર્સ ઝોન અને ખાનગી કચરાના પોઈન્ટ્સની સ્થિતિ તપાસવા કમિશનરે જાતે ટુ-વ્હીલર અને પગપાળા મુલાકાત લીધી હતી. આ દરમિયાન જાહેરમાં ગંદકી ફેલાવતા લારી-ગલ્લા ધારકો સામે સ્થળ પર જ દંડાત્મક કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી, જ્યારે યોગ્ય કચરાપેટી રાખનારા વેપારીઓની પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી.

તપાસ દરમિયાન મ્યુનિસિપલ કમિશનરે સ્થાનિક નાગરિકો અને વેપારીઓ સાથે સીધો સંવાદ કર્યો હતો. તેમણે લોકોને અપીલ કરી હતી કે રાત્રિના સમયે દુકાનો બંધ કરતી વખતે કચરો રસ્તા પર ફેંકવાને બદલે નિયત કરેલી કચરાપેટીમાં જ નાખવો. સ્થળ પર જ અનેક નાગરિકો પાસે ‘સ્વચ્છતા સંકલ્પ પત્ર’ ભરાવવામાં આવ્યા હતા, જેમાં નાગરિકોએ રાજકોટને દેશનું સૌથી સ્વચ્છ શહેર બનાવવા માટે પોતે સક્રિય યોગદાન આપવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી. RMC નું આ ગ્રાઉન્ડ-લેવલ ઓપરેશન દર્શાવે છે કે Rajkot PRAGATI 50 cleanliness initiative ને કાગળ પર રાખવાને બદલે પ્રત્યક્ષ રીતે પરિણામલક્ષી બનાવવા માટે તંત્ર સંપૂર્ણ કટિબદ્ધ છે.

કચરા મુક્ત શહેર માટે ૬ મુખ્ય સ્તંભો અને લક્ષ્યાંકો

રાજકોટ શહેરને ‘પ્રગતિ-૫૦’ હેઠળ દેશનું શ્રેષ્ઠ શહેર બનાવવા માટે મહાનગરપાલિકાએ ૬ મુખ્ય સ્તંભો નક્કી કર્યા છે. આ સ્તંભો અંતર્ગત શહેરની સ્વચ્છતા પ્રણાલીમાં મૂળભૂત ફેરફારો કરવામાં આવશે. નીચે આપેલા કોષ્ટકમાં RMC ના મુખ્ય લક્ષ્યાંકો અને તેની અમલીકરણ યોજનાની વિગતો દર્શાવવામાં આવી છે:

આ કોષ્ટક સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે રાજકોટ મહાનગરપાલિકા માત્ર ટૂંકા ગાળાના ઉપાયો કરવાને બદલે લાંબા ગાળાની ટકાઉ સફાઈ પ્રણાલી ઉભી કરવા માંગે છે. Rajkot PRAGATI 50 cleanliness initiative ના માધ્યમથી શહેરના કચરાના ડમ્પિંગ સાઇટ્સ પરથી તમામ જૂના કચરા (Legacy Waste) નો બાયો-માઇનિંગ પદ્ધતિથી સંપૂર્ણ નિકાલ કરવામાં આવશે, જેથી આસપાસના રહેણાંક વિસ્તારોને દુર્ગંધ અને પ્રદૂષણમાંથી મુક્તિ મળશે.

વેસ્ટ-ટુ-વેલ્થ અને સર્ક્યુલર ઈકોનોમી પર વિશેષ ભાર

પર્યાવરણ સુરક્ષા અને આર્થિક બચત માટે સર્ક્યુલર ઈકોનોમી (Circular Economy) હાલના સમયની મોટી જરૂરિયાત છે. રાજકોટમાં પ્રતિદિન ઉત્પન્ન થતા આશરે ૬૫૦ થી ૭૦૦ મેટ્રિક ટન કચરાનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવા માટે નવા પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કરવામાં આવશે. ભીના કચરામાંથી જૈવિક ખાતર અને કમ્પ્રેસ્ડ બાયો-ગેસ (CBG) બનાવવાના પ્લાન્ટની ક્ષમતામાં વધારો કરવામાં આવશે. આ ખાતરનો ઉપયોગ રાજકોટના જાહેર બગીચાઓ, રેસકોર્સ ગ્રાઉન્ડ અને ડિવાઇડરો પરની હરિયાળી વધારવા માટે કરવામાં આવશે, જેનાથી મહાનગરપાલિકાને ખાતર ખરીદીના ખર્ચમાં વાર્ષિક કરોડો રૂપિયાની બચત થશે.

બીજી તરફ, સૂકા કચરામાંથી પ્લાસ્ટિક, કાગળ અને ધાતુઓનું રિસાયક્લિંગ કરવા માટે માન્યતા પ્રાપ્ત એજન્સીઓ સાથે ટાઈ-અપ કરવામાં આવશે. Rajkot PRAGATI 50 cleanliness initiative હેઠળ રાજકોટના બાંધકામ અને ડિમોલિશન (C&D) કચરાને પ્રોસેસ કરીને તેમાંથી પેવર બ્લોક, ઈંટો અને કન્સ્ટ્રક્શન એગ્રીગેટ બનાવવામાં આવશે. આ પ્રોડક્ટ્સનો ઉપયોગ RMC ના પોતાના રોડ અને ફૂટપાથ નિર્માણ કામોમાં થશે. આ રીતે કચરો જ સંપત્તિ બની રહેશે અને રાજકોટ ‘ઝીરો લેન્ડફિલ’ શહેર બનવા તરફ ઝડપથી આગળ વધશે.

ડિજિટલ ટેકનોલોજી અને રીયલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ કંટ્રોલ રૂમ

આજના આધુનિક યુગમાં સફળ વહીવટ માટે ટેકનોલોજી અનિવાર્ય છે. રાજકોટ મહાનગરપાલિકા આ યોજના અંતર્ગત ‘સ્માર્ટ સેનિટેશન કંટ્રોલ સેન્ટર’ ની સ્થાપના કરશે. આ કંટ્રોલ સેન્ટર દ્વારા સમગ્ર શહેરની સફાઈ કામગીરી પર ૨૪x૭ નજર રાખવામાં આવશે. શહેરમાં મૂકવામાં આવેલી મોટી કચરાપેટીઓ (Dustbins) માં સ્માર્ટ અલ્ટ્રાસોનિક સેન્સર્સ લગાવવામાં આવશે. જ્યારે કચરાપેટી ૮૦ ટકા ભરાઈ જશે ત્યારે કંટ્રોલ રૂમને સ્વચાલિત સંદેશો મળી જશે, જેના આધારે નજીકના સફાઈ વાહનને તુરંત મોકલીને કચરાપેટી ખાલી કરાવવામાં આવશે.

આ ઉપરાંત, નાગરિકો માટે એક વિશેષ મોબાઈલ એપ્લિકેશન પણ અપડેટ કરવામાં આવી રહી છે. જો કોઈ નાગરિક પોતાના વિસ્તારમાં કચરાના ઢગલા અથવા ગંદકી જુએ તો તે એપ્લિકેશન મારફતે ફોટો અપલોડ કરી શકશે. જીઓ-ટેગિંગ સિસ્ટમ ધરાવતી આ ફરિયાદ પર સંબંધિત વોર્ડ સેનિટેશન ઇન્સ્પેક્ટરે બે કલાકની અંદર કાર્યવાહી કરવાની રહેશે અને સાફ કરાયેલા સ્થળનો નવો ફોટો એપ પર અપલોડ કરવો પડશે. Rajkot PRAGATI 50 cleanliness initiative ના આ ડિજિટલ અભિગમથી તંત્રની જવાબદેહી વધશે અને નાગરિકોની ફરિયાદોનો ત્વરિત ઉકેલ આવશે.

નાગરિકોની ભાગીદારી અને સ્વચ્છતા સંકલ્પ પત્ર ઝુંબેશ

કોઈપણ સરકારી યોજના ત્યાં સુધી સફળ થતી નથી જ્યાં સુધી તેમાં સામાન્ય જનતાનો સહયોગ ન મળે. રાજકોટના નાગરિકો હંમેશા ઉત્સવ અને સામાજિક કાર્યોમાં આગળ રહેતા આવ્યા છે. આથી RMC દ્વારા ‘હું પણ સ્વચ્છતા સૈનિક’ નામના વિશેષ જાગૃતિ કાર્યક્રમનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો છે. શહેરની તમામ શાળાઓ, કોલેજો, એનજીઓ, વેપારી મંડળો અને સોસાયટી ઓનર્સ એસોસિએશનને આ ઝુંબેશમાં સાંકળવામાં આવી રહ્યા છે.

શાળા અને કોલેજના વિદ્યાર્થીઓ માટે સ્વચ્છતા વિષય પર ચિત્ર સ્પર્ધા, વક્તૃત્વ સ્પર્ધા અને સ્ટ્રીટ નાટકોનું આયોજન કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, શહેરમાં શ્રેષ્ઠ સ્વચ્છ સોસાયટી અને શ્રેષ્ઠ સ્વચ્છ શાળાને દર મહિને મહાનગરપાલિકા દ્વારા રૂ. ૫૧,૦૦૦ સુધીના રોકડ પુરસ્કારો અને ટ્રોફી આપીને સન્માનિત કરવામાં આવશે. Rajkot PRAGATI 50 cleanliness initiative ની સફળતા રાજકોટના દરેક નાગરિકના નાના-નાના પ્રયાસો પર નિર્ભર છે. ઘરમાંથી જ કચરો અલગ કરવો, પ્લાસ્ટિકની થેલીઓનો વપરાશ બંધ કરવો અને જાહેર જગ્યાઓ પર થૂંકવાનું ટાળવું એ આ અભિયાનનું મુખ્ય હૃદય છે.

રાજકોટના રિયલ એસ્ટેટ, વેપાર અને પર્યાવરણ પર સકારાત્મક અસર

જ્યારે કોઈ શહેર સ્વચ્છતા અને સુઘડતાના વૈશ્વિક ધોરણો હાંસલ કરે છે ત્યારે તેની સીધી સકારાત્મક અસર સ્થાનિક અર્થતંત્ર અને વેપાર પર પડે છે. રાજકોટ એ સૌરાષ્ટ્રનું વ્યાપારી અને ઔદ્યોગિક કેન્દ્ર છે. અહીં ઓટોમોબાઈલ, એન્જિનિયરિંગ, કાસ્ટિંગ અને જ્વેલરી ઉદ્યોગ ખૂબ વિકસેલો છે. સ્વચ્છ અને સુંદર શહેર બનવાથી બહારના રોકાણકારો અને ઉદ્યોગપતિઓ માટે રાજકોટ વધુ આકર્ષક બનશે. આ ઉપરાંત, સ્વચ્છ વાતાવરણને કારણે ડેંગ્યુ, મલેરિયા અને ચિકનગુનિયા જેવા રોગોના પ્રમાણમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે, જેનાથી સામાન્ય પરિવારોનો તબીબી ખર્ચ ઘટશે.

રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, પ્રગતિ-૫૦ હેઠળ શહેરના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં થનારા સુધારાથી રાજકોટના રિંગ રોડ અને નવા વિકસતા વિસ્તારોમાં મિલકતોના મૂલ્યમાં પણ સકારાત્મક વૃદ્ધિ જોવા મળશે. સ્વચ્છ પર્યાવરણથી શહેરની હવાની ગુણવત્તા (AQI) સુધરશે અને નાગરિકોનું આયુષ્ય અને જીવનધોરણ ઊંચું આવશે. Rajkot PRAGATI 50 cleanliness initiative માત્ર રાજકોટ માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર സൗરાષ્ટ્રના અન્ય શહેરો જેવા કે જામનગર, જૂનાગઢ અને ભાવનગર માટે પણ પ્રેરણારૂપ બનશે.

ભવિષ્યની દિશા: રાજકોટ બનશે દેશનું નંબર-૧ સ્વચ્છ શહેર

કેન્દ્ર સરકારના ‘પ્રગતિ-૫૦’ અભિયાનમાં પસંદગી પામવું એ રાજકોટ માટે એક અદ્ભુત તક છે. સ્વચ્છ સર્વેક્ષણમાં દેશના ટોચના શહેરો જેવા કે ઈન્દોર અને સુરતની હરોળમાં સ્થાન મેળવવા માટે રાજકોટ પાસે હવે તમામ સાધનો અને કેન્દ્રીય માર્ગદર્શન ઉપલબ્ધ છે. રાજકોટ મહાનગરપાલિકાના તમામ અધિકારીઓ, સફાઈ કર્મચારીઓ અને ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓએ આ સ્વપ્નને સાકાર કરવા માટે એકજૂથ થઈને કામ કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે. જો તંત્રનો ચુસ્ત અમલ અને નાગરિકોની શિસ્તબદ્ધ ભાગીદારી જળવાઈ રહેશે તો રાજકોટ ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં ભારતના સૌથી સ્વચ્છ અને સુંદર શહેરોની યાદીમાં પ્રથમે સ્થાને બિરાજમાન થશે.

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.