ભાવનગરમાં જર્જરિત Housing Board મકાનોના ડિમોલિશન સામે રોષ: વૈકલ્પિક આવાસની માંગ સાથે સ્થાનિકોનો ઉગ્ર વિરોધ

ભાવનગરમાં જર્જરિત Housing Board મકાનોના ડિમોલિશન સામે રોષ: વૈકલ્પિક આવાસની માંગ સાથે સ્થાનિકોનો ઉગ્ર વિરોધ

ભાવનગર શહેરના ભારતનગર, મારુતિનગર અને કૈલાસનગર જેવા વિસ્તારોમાં ગુજરાત હાઉસિંગ બોર્ડના (Gujarat Housing Board) જર્જરિત મકાનો તોડી પાડવાની કાર્યવાહી તંત્ર દ્વારા શરૂ કરાતા સ્થાનિક રહીશોમાં ભારે આક્રોશ અને ચિંતા વ્યાપી ગઈ છે. ચોમાસાની ઋતુના પ્રારંભે જ ઘરવિહોણા થવાના ડરથી સેંકડો પરિવારોએ હાઉસિંગ બોર્ડના અધિકારીઓનો ઘેરાવ કર્યો હતો અને જ્યાં સુધી વૈકલ્પિક આવાસની વ્યવસ્થા ન થાય ત્યાં સુધી મકાનો ખાલી કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. આ ઘટનાએ ભાવનગરમાં (Bhavnagar) એક મોટો સામાજિક અને વહીવટી સંઘર્ષ ઉભો કર્યો છે.

ગુરુવારે સવારથી જ ભાવનગરના ભરતનગર વિસ્તારમાં (Bharatnagar area of Bhavnagar) ગુજરાત હાઉસિંગ બોર્ડની ટીમો ભારે પોલીસ બંદોબસ્ત સાથે પહોંચી હતી અને જર્જરિત મકાનો તોડવાની કામગીરી શરૂ કરી હતી. મારુતિનગર અને કૈલાસનગરના કુલ ત્રણ બ્લોકના 40 જેટલા મકાનો પર બુલડોઝર ફેરવી દેવામાં આવ્યા હતા, જેણે સ્થાનિકોમાં ગભરાટ અને રોષની લાગણી ફેલાવી હતી. કાર્યવાહી શરૂ થતા જ મોટી સંખ્યામાં રહીશો એકઠા થઈ ગયા હતા અને ‘અમારે ક્યાં જવું?’ તેવા હૃદયદ્રાવક પ્રશ્નો સાથે સૂત્રોચ્ચાર શરૂ કર્યા હતા. ભારતનગરના રહીશોએ કામગીરી અટકાવી હતી અને હાઉસિંગ બોર્ડના અધિકારીઓને ઘેરી લીધા હતા, સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે જ્યાં સુધી તેમને યોગ્ય વૈકલ્પિક આવાસ નહીં મળે, ત્યાં સુધી તેઓ પોતાના ઘર ખાલી નહીં કરે.

વર્ષો જૂના જર્જરિત મકાનો અને તંત્રની લાપરવાહી

ભાવનગર શહેરમાં ગુજરાત હાઉસિંગ બોર્ડના 3,700 થી પણ વધુ જર્જરિત મકાનો (dilapidated housing board homes) ઝળુંબતા મોત સમાન ઊભા છે. ભરતનગરના કૈલાસનગર, મારુતિનગર સહિતના વિસ્તારોમાં આવા 1300 જર્જરિત મકાનો આવેલા છે, જેમાં બે માળીયા અને ત્રણ માળીયાનો સમાવેશ થાય છે. આ મકાનો દાયકાઓ જૂના છે અને સમય જતાં તેમની મજબૂતાઈ ગુમાવી ચૂક્યા છે. હાઉસિંગ બોર્ડના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા 6 વર્ષથી, એટલે કે 2021 થી, આ મકાનોના સમારકામ (repair) માટે રહીશોને નોટિસ (notices) આપવામાં આવી રહી હતી. જોકે, મોટાભાગના રહીશો દ્વારા સમારકામ ન કરાતા, મકાનો વધુ જર્જરિત બન્યા છે અને કોઈ પણ સમયે ધરાશાયી થવાની સંભાવના છે, જેના કારણે મોટી જાનહાનિ (loss of life) થઈ શકે છે.

તંત્ર દ્વારા વારંવાર ચેતવણીઓ આપવા છતાં, રહીશોએ મકાનોનું સમારકામ કરાવ્યું નહોતું. હાઉસિંગ બોર્ડના અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જાનહાનિ ટાળવા માટે આ મકાનો તોડી પાડવા (demolition) અનિવાર્ય છે. આ કાર્યવાહીના ભાગરૂપે, અતિશય જોખમી મકાનોના નળ, ગટર અને વીજ જોડાણો પણ કાપી નાખવામાં આવ્યા હતા, જેથી રહીશો મકાનો ખાલી કરવા મજબૂર બને.

રહીશોનો સંઘર્ષ: ક્યાં જવું અને કેવી રીતે જીવવું?

આ જર્જરિત મકાનોમાં મુખ્યત્વે નાના અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારો (small and middle-class families) વસવાટ કરે છે. તેમની આર્થિક પરિસ્થિતિ નબળી હોવાથી, તેઓ મોંઘા ભાડા (rent) પર અન્ય જગ્યાએ રહેવા જઈ શકે તેમ નથી. ચોમાસાની ઋતુ (monsoon season) માથે હોય ત્યારે પોતાના માથા પરથી છત છીનવાઈ જવાનો ડર તેમને સતાવી રહ્યો છે. કૈલાસનગરના રહીશોએ કલેક્ટર કચેરી ખાતે દોડી જઈને તંત્ર સમક્ષ ઉગ્ર રજૂઆત કરી હતી અને ચોમાસામાં ઘરવિહોણા થવાને બદલે રહેવા માટે વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા (alternative housing) કરી આપવાની માંગ કરી હતી. રહીશોનો આક્રોશ એ વાતનો પણ છે કે તંત્ર દ્વારા મકાન ખાલી કરાવવા માટે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે, પરંતુ તેમના પુનર્વસન (rehabilitation) માટે કોઈ નક્કર યોજના રજૂ કરવામાં આવી નથી. ઘણા પરિવારો દાયકાઓથી આ મકાનોમાં રહે છે અને આ જ તેમનું એકમાત્ર આશ્રયસ્થાન છે. બાળકોના શિક્ષણ (children’s education), પરિવારની સુરક્ષા અને રોજીરોટી પર આ કાર્યવાહીની સીધી અસર પડશે તેવી ભીતિ પણ સેવાઈ રહી છે.

વહીવટી તંત્રનું મૌન અને ભાવિ યોજનાઓ

ભાવનગર મહાનગરપાલિકા (Bhavnagar Municipal Corporation) અને ગુજરાત હાઉસિંગ બોર્ડ વચ્ચે જર્જરિત મકાનોની જવાબદારી અંગે લાંબા સમયથી ખેંચતાણ અને સંકલનનો અભાવ જોવા મળ્યો છે. જોકે, આ વખતે હાઉસિંગ બોર્ડ દ્વારા ચોમાસા પહેલાં જ કડક કાર્યવાહીનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. તંત્રના સૂત્રો પાસેથી મળતી માહિતી મુજબ, ડિમોલિશનની આ કાર્યવાહી આગામી દિવસોમાં પણ ચાલુ રહેશે. ભરતનગર વિસ્તારમાં આવેલા મારુતિનગર, શિવનગર અને કૈલાસનગરના કુલ 7 જેટલા બ્લોકના વધુ 85 જેટલા મકાનો પર બુલડોઝર ફેરવવામાં આવનાર હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.

હાઉસિંગ બોર્ડના અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે, આ જર્જરિત મકાનોને રી-ડેવલપ (re-development) કરવાની કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી છે. જોકે, કોન્ટ્રાક્ટરો (contractors) મળ્યા બાદ જ કામગીરી શરૂ થશે અને ફ્લેટ (flats) બનાવવામાં આશરે ત્રણ વર્ષનો સમય લાગી શકે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, હાલના રહીશોને ક્યાં રહેવું તે અંગે કોઈ સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી નથી, જેના કારણે તેમની મુશ્કેલીઓ વધી છે. રહીશોની મુખ્ય માંગણી એ છે કે તેમને વચગાળાના સમયગાળા માટે પોસાય તેવું વૈકલ્પિક આવાસ (affordable alternative housing) પૂરું પાડવામાં આવે અથવા ભાડા સહાય (rent assistance) આપવામાં આવે, જેથી તેઓ અચાનક બેઘર ન બને. આ એક સંવેદનશીલ મુદ્દો છે જેને માનવીય અભિગમથી ઉકેલવાની જરૂર છે.

સામાજિક કાર્યકરો અને નિષ્ણાતોનો અવાજ

શહેરના સામાજિક કાર્યકરો અને શહેરી વિકાસ નિષ્ણાતોએ આ મુદ્દે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેઓ માને છે કે, ભલે જર્જરિત મકાનો તોડી પાડવા જરૂરી હોય, પરંતુ રહીશોના પુનર્વસન માટે એક સ્પષ્ટ અને પારદર્શક નીતિ હોવી જોઈએ. ‘અભ્યાસ દર્શાવે છે કે અચાનક વિસ્થાપન (displacement) પરિવારો પર ગંભીર માનસિક અને આર્થિક બોજ નાખે છે,’ તેમ એક સ્થાનિક સામાજિક કાર્યકરે જણાવ્યું હતું. ‘સરકારે માત્ર કાયદાનું પાલન કરાવવાને બદલે, સમાજના સૌથી નબળા વર્ગ પ્રત્યે તેની નૈતિક જવાબદારી (moral responsibility) પણ નિભાવવી જોઈએ.’ કેટલાક નિષ્ણાતોએ સૂચવ્યું છે કે, હાઉસિંગ બોર્ડે એક કટોકટી ભંડોળ (emergency fund) સ્થાપિત કરવું જોઈએ અથવા ટૂંકા ગાળાના ભાડા માટે સહાય યોજના (short-term rent assistance scheme) શરૂ કરવી જોઈએ, જેથી અસરગ્રસ્ત પરિવારોને તાત્કાલિક રાહત મળી શકે. આ ઉપરાંત, રી-ડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટમાં હાલના રહીશોને જ પ્રાથમિકતાના ધોરણે આવાસ ફાળવવાની ખાતરી પણ આપવી જોઈએ.

ભવિષ્યની અનિશ્ચિતતા અને નગરજનોની અપેક્ષા

ભાવનગરના આ પરિવારો માટે આગામી દિવસો અનિશ્ચિતતા અને સંઘર્ષથી ભરેલા રહેશે. ચોમાસામાં વરસાદ અને ભેજ વધતા, ઘરવિહોણા થવાનો ભય વધુ તીવ્ર બનશે. સરકાર અને સ્થાનિક વહીવટી તંત્ર માટે આ એક પરીક્ષાની ઘડી છે. શું તેઓ માત્ર કાયદાનું કડક પાલન કરાવશે, કે પછી માનવીય સંવેદનશીલતા દાખવીને આ પરિવારોને ન્યાય આપશે? ભાવનગરના નગરજનો (citizens of Bhavnagar) આશા રાખી રહ્યા છે કે, સરકાર આ પરિસ્થિતિનો સર્વગ્રાહી ઉકેલ લાવશે, જેથી કોઈ પણ પરિવાર બેઘર ન બને અને ભવિષ્યમાં આવા સંઘર્ષો ટાળી શકાય. આશા રાખીએ કે, તંત્ર અને રહીશો વચ્ચે સુખદ સમાધાન થાય અને આ પરિવારોને નવું આશ્રયસ્થાન મળે, જ્યાં તેઓ સુરક્ષિત અને ગૌરવપૂર્ણ જીવન જીવી શકે.

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.