ECB પર Rate Hikeનું દબાણ વધ્યું: યુરોઝોનમાં વધતી Inflation અને Middle East યુદ્ધની અસર

ECB પર Rate Hikeનું દબાણ વધ્યું: યુરોઝોનમાં વધતી Inflation અને Middle East યુદ્ધની અસર

યુરોપિયન સેન્ટ્રલ બેંક (ECB) પર વ્યાજ દરો (interest rates) વધારવાનું દબાણ સતત વધી રહ્યું છે. તાજેતરમાં જાહેર થયેલા આંકડા અને ECBના અધિકારીઓના નિવેદનો દર્શાવે છે કે જૂન 2026માં વ્યાજ દરોમાં વધારો લગભગ નિશ્ચિત છે, જે યુરોઝોનની અર્થવ્યવસ્થા અને વૈશ્વિક બજારો માટે મહત્વપૂર્ણ સંકેત છે. મોંઘવારી (inflation) પર અંકુશ મેળવવા માટે ECB કઠોર પગલાં ભરવા મજબૂર બની રહી છે, અને તેનું મુખ્ય કારણ Middle Eastમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે ક્રૂડ ઓઇલ (crude oil)ના ભાવમાં થયેલો ઉછાળો છે.

મોંઘવારીનો ચિંતાજનક ઉછાળો: ECBના 2% લક્ષ્ય સામે મોટો પડકાર

યુરોઝોનમાં મોંઘવારી ફરી એકવાર માથું ઊંચકી રહી છે. એપ્રિલ 2026 માટે Eurostat દ્વારા જાહેર કરાયેલા ફ્લેશ એસ્ટીમેટ મુજબ, યુરો વિસ્તારમાં વાર્ષિક ફુગાવો માર્ચમાં 2.6% થી વધીને 3.0% પર પહોંચી ગયો છે. આ આંકડો ECBના 2%ના લક્ષ્ય કરતાં ઘણો વધારે છે અને સપ્ટેમ્બર 2023 પછીનો સૌથી ઊંચો ફુગાવો છે. મોંઘવારીના મુખ્ય ઘટકો પર નજર કરીએ તો, ઊર્જા (energy)ની કિંમતોમાં સૌથી વધુ વધારો જોવા મળ્યો છે. એપ્રિલમાં ઊર્જાનો વાર્ષિક દર 10.9% રહ્યો, જે માર્ચમાં 5.1% હતો.

આ ઉપરાંત, કોર ઇન્ફ્લેશન (core inflation), જે અસ્થિર ઊર્જા અને ખાદ્યપદાર્થોના ભાવને બાદ કરે છે, તે પણ 3.1% ના ઊંચા સ્તરે યથાવત છે, જે દર્શાવે છે કે ભાવનું દબાણ વ્યાપક બની રહ્યું છે. ECBના સર્વે ઓફ પ્રોફેશનલ ફોરકાસ્ટર્સ (SPF) દ્વારા 2026 માટે હેડલાઇન ઇન્ફ્લેશનની અપેક્ષાઓ 2.1% થી વધારીને 2.7% કરવામાં આવી છે, જે દર્શાવે છે કે બજારના નિષ્ણાતો પણ મોંઘવારી લાંબા સમય સુધી ઊંચી રહેવાની શક્યતા જોઈ રહ્યા છે.

ECBના ગવર્નિંગ કાઉન્સિલના સભ્ય માર્ટિન્સ કાઝાક્સ (Martins Kazaks) (લાતવિયાના સેન્ટ્રલ બેંકના ગવર્નર)એ ગુરુવારે જણાવ્યું હતું કે, જો ક્રૂડ ઓઇલના ઊંચા ભાવ મોંઘવારીની અપેક્ષાઓને નબળી પાડવાનું શરૂ કરશે, તો ECB વ્યાજ દરો વધારવા માટે મજબૂર થશે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, સ્થિર મોંઘવારીની અપેક્ષાઓ જાળવી રાખવી એ ECBની નીતિની પ્રાથમિકતા છે, અને અર્થતંત્રમાં ફુગાવાના દબાણને રોકવું અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

Middle East સંઘર્ષ અને તેલના ભાવ: મોંઘવારીનું મૂળ કારણ

યુરોઝોનમાં વધતી મોંઘવારી પાછળનું મુખ્ય કારણ Middle Eastમાં ચાલી રહેલો ભૌગોલિક-રાજકીય (geopolitical) સંઘર્ષ છે, ખાસ કરીને ઈરાન યુદ્ધ (Iran war) અને Strait of Hormuz માં અવરોધો. આ સંઘર્ષે વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલ પુરવઠા શૃંખલા (global crude oil supply chain) પર ગંભીર અસર કરી છે, જેના કારણે તેલના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઉછાળો આવ્યો છે. Brent ક્રૂડના ભાવ $100 પ્રતિ બેરલથી ઉપર ટ્રેડ થઈ રહ્યા છે, અને કેટલાક અંદાજો સૂચવે છે કે તે $120 અથવા $150 પ્રતિ બેરલ સુધી પણ પહોંચી શકે છે.

જર્મન સેન્ટ્રલ બેંકના વડા અને ECB ગવર્નિંગ કાઉન્સિલના સભ્ય જોઆચિમ નાગેલ (Joachim Nagel) એ ચેતવણી આપી હતી કે ઊર્જા ઉત્પાદનો માટેના ભાવ વધારા અન્ય તમામ ચીજવસ્તુઓની શ્રેણીમાં ફેલાઈ જશે. આ “આયાતી મોંઘવારી” (imported inflation) ફ્રેન્કફર્ટમાં નાણાકીય નીતિ નિર્માતાઓને યુરોનું રક્ષણ કરવા અને EU નાગરિકોની ખરીદ શક્તિના ધોવાણને રોકવા માટે પગલાં લેવા દબાણ કરી રહી છે.

ECBના ચીફ ઇકોનોમિસ્ટ (Chief Economist) ફિલિપ લેન (Philip Lane) એ પણ જણાવ્યું હતું કે સપ્લાય-ડ્રિવન એનર્જી શોક્સ (supply-driven energy shocks) યુરો વિસ્તારના GDP વૃદ્ધિને નુકસાન પહોંચાડે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે જો આ આંચકા લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો તેના બીજા-રાઉન્ડની અસરો (second-round effects) એટલે કે વેતન વૃદ્ધિ (wage growth) અને કોર્પોરેટ પ્રાઈસિંગ (corporate pricing) પર અસર થવાનું જોખમ વધશે, જે મોંઘવારીને વધુ કાયમી બનાવી શકે છે.

ECB અધિકારીઓના નિવેદનો અને જૂનની બેઠકનું મહત્વ

છેલ્લા 24-48 કલાકમાં ECBના ઘણા અધિકારીઓએ વ્યાજ દરોમાં વધારાના સંકેતો આપ્યા છે, જેનાથી જૂનની બેઠકનું મહત્વ ઘણું વધી ગયું છે. સાયપ્રસ સેન્ટ્રલ બેંકના ગવર્નર અને ECB ગવર્નિંગ કાઉન્સિલના સભ્ય ક્રિસ્ટોડોલોસ પેટસલાઈડ્સ (Christodoulos Patsalides) એ જૂન 2026માં વ્યાજ દરમાં સંભવિત વધારાનો સંકેત આપ્યો હતો. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કોઈપણ દરનો ફેરફાર એક-વખતનો ગોઠવણ હશે, જે કડક ચક્રની શરૂઆત નહીં હોય, અને અંતિમ નિર્ણય અપડેટ કરાયેલા આર્થિક અનુમાનો પર આધારિત રહેશે.

માલ્ટાના સેન્ટ્રલ બેંકના ગવર્નર એલેક્ઝાન્ડર ડીમાર્કો (Alexander Demarco), જેમને સામાન્ય રીતે “ડોવિશ” (dovish) નીતિ નિર્માતા તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે (જેઓ આર્થિક વૃદ્ધિને ટેકો આપવા માટે નીચા વ્યાજ દરોની તરફેણ કરે છે), તેમણે પણ ચેતવણી આપી હતી કે ECB હવે બજારની નવી ઉથલપાથલને કારણે થતી મોંઘવારીને અવગણી શકશે નહીં. ફ્રાન્સની બેંકના ગવર્નર અને ECB ગવર્નિંગ કાઉન્સિલના સભ્ય ફ્રાંકોઈસ વિલરોય ડી ગલ્હો (François Villeroy de Galhau) એ જણાવ્યું હતું કે સેન્ટ્રલ બેંક બીજા-રાઉન્ડની અસરો સામે કાર્યવાહી કરવા તૈયાર હોવી જોઈએ.

ઑસ્ટ્રિયાના માર્ટિન કોચર (Martin Kocher), જેઓ ECBના ગવર્નિંગ કાઉન્સિલના સભ્ય છે, તેમણે જૂનમાં વ્યાજ દરો વધારવા અથવા વર્તમાન સ્તર જાળવી રાખવાના વિકલ્પો પર વિચારણા કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે આગામી ડેટા મધ્યમ ગાળાની મોંઘવારીની અપેક્ષાઓ માટે શું સૂચવે છે તે સ્પષ્ટ કરશે. જોકે, તેમણે અકાળ Rate Hikes સામે સાવચેતી પણ આપી હતી, સિવાય કે તે જરૂરી હોય.

એકંદરે, એપ્રિલમાં વ્યાજ દરો યથાવત રાખવાનો નિર્ણય એ “કામચલાઉ આત્મસંતોષ” (temporary complacency) નો અભિગમ અપનાવવાનો નથી, પરંતુ ડેટા-આધારિત (data-dependent) અને મીટિંગ-દર-મીટિંગ (meeting-by-meeting) અભિગમને અનુસરવાનો છે. ECBનું માર્ચ 2026નું બેઝલાઇન દૃશ્ય (baseline scenario) હવે બદલાઈ રહ્યું છે, જે કઠોર નીતિગત પગલાં લેવાની જરૂરિયાતને મજબૂત બનાવે છે.

બજારની અપેક્ષાઓ અને સંભવિત Rate Hikeનું કદ

વૈશ્વિક બજારો અને અર્થશાસ્ત્રીઓ હવે જૂન 2026માં ECB દ્વારા 25 બેસિસ પોઈન્ટ (basis points)ના વ્યાજ દરમાં વધારાની અપેક્ષા રાખી રહ્યા છે. બ્લૂમબર્ગ (Bloomberg) ના સર્વે મુજબ, અર્થશાસ્ત્રીઓ જૂન અને સપ્ટેમ્બર બંનેમાં ક્વાર્ટર-પોઇન્ટ (quarter-point) વધારાની આગાહી કરી રહ્યા છે, જે આ વર્ષે ઓછામાં ઓછા બે વધારાની બજારની અપેક્ષાઓ સાથે સુસંગત છે. કેટલાક નિષ્ણાતો 2026માં બે થી ત્રણ વધારાની પણ અપેક્ષા રાખે છે.

હાલમાં, ECBનો ડિપોઝિટ રેટ (deposit rate) 2% છે. વ્યાજ દરોમાં વધારો Eurozone બોન્ડ માર્કેટ્સ (bond markets) પર અસર કરી રહ્યો છે, કારણ કે ઊંચા દરોની અપેક્ષા સામાન્ય રીતે નીચા બોન્ડ ભાવ તરફ દોરી જાય છે. ક્રિપ્ટોકરન્સી (cryptocurrency) બજાર માટે પણ, યુરો વિસ્તારમાં ઊંચા વ્યાજ દરો બિટકોઈન (Bitcoin) જેવી નોન-યીલ્ડિંગ ડિજિટલ કરન્સી (non-yielding digital currencies) ની તુલનામાં પરંપરાગત યીલ્ડ-બેરિંગ અસ્કયામતોને વધુ આકર્ષક બનાવી શકે છે.

તાજેતરના ડેટા દર્શાવે છે કે જૂનની બેઠકમાં દર ઘટાડવાની સંભાવના 20% થી પણ નીચે ઘટી ગઈ છે, જે બે મહિના પહેલાની અપેક્ષાઓથી તદ્દન વિપરીત છે. આ “લાંબા સમય સુધી ઊંચા” (higher for longer) ની નીતિ ECB તરફથી આવવાની શક્યતા છે.

આર્થિક વૃદ્ધિ પર દ્વિધાપૂર્ણ અસર: મોંઘવારી vs. વૃદ્ધિ

ECB માટે મોંઘવારી પર અંકુશ મેળવવો એ પ્રાથમિકતા છે, પરંતુ આર્થિક વૃદ્ધિ પર તેની સંભવિત નકારાત્મક અસર પણ એક મોટી ચિંતાનો વિષય છે. યુરોઝોન અર્થતંત્ર, ખાસ કરીને જર્મની જેવા ઔદ્યોગિક powerhouse, પહેલાથી જ સંઘર્ષ કરી રહ્યું છે. જર્મની 2025માં 0.3% સંકોચાયું હતું, જે અગાઉના વર્ષે 0.2% ના ઘટાડા પછી હતું, કારણ કે ઉત્પાદકો ઊંચા ઊર્જા ખર્ચ, નબળી વૈશ્વિક માંગ અને ઘટતી સ્પર્ધાત્મકતા (competitiveness) સામે ઝઝૂમી રહ્યા છે.

વ્યાજ દરોમાં વધારો ગ્રાહકોના ખર્ચ (consumer spending) અને વ્યવસાયિક રોકાણ (business investment) પર વધુ દબાણ લાવી શકે છે, જે આર્થિક વૃદ્ધિને વધુ ધીમી પાડી શકે છે. ECBના ગવર્નિંગ કાઉન્સિલના સભ્ય માર્ટિન કોચર (Martin Kocher) એ પણ સ્વીકાર્યું હતું કે 25 બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો મર્યાદિત આર્થિક અસર કરી શકે છે, પરંતુ તે એક સ્પષ્ટ સંકેત મોકલશે. ECB “stagflation” ના જોખમને હાલમાં તેના બેઝલાઇન દૃશ્યનો ભાગ માનતું નથી, પરંતુ તે સ્વીકારે છે કે મોંઘવારી લાંબા સમય સુધી ઊંચી રહી શકે છે, ભલે Middle East સંઘર્ષ ઝડપથી ઉકેલાઈ જાય.

વર્તમાન સંજોગો 2022 કરતા અલગ છે, જ્યાં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ (Russia-Ukraine war) નો આંચકો વધુ સ્થાનિક હતો. વર્તમાન Middle East સંઘર્ષ વધુ વૈશ્વિક પ્રકૃતિનો છે અને તેના વ્યાપક મોંઘવારી ફેલાવવાનું જોખમ વધારે છે. ECB માટે હવે મોંઘવારી નિયંત્રણ અને આર્થિક વૃદ્ધિને સંતુલિત કરવાનો એક મોટો પડકાર છે.

આગળનો માર્ગ: ડેટા-આધારિત નીતિ અને વૈશ્વિક અસરો

ECBએ વારંવાર ભાર મૂક્યો છે કે તેની નાણાકીય નીતિના નિર્ણયો “ડેટા-આધારિત” (data-dependent) અને “મીટિંગ-દર-મીટિંગ” (meeting-by-meeting) ધોરણે લેવામાં આવશે. આનો અર્થ એ છે કે આગામી સમયમાં જાહેર થનારા મોંઘવારીના આંકડા, વેતન વૃદ્ધિ, GDP વૃદ્ધિના ડેટા અને નાણાકીય બજારોના સંકેતો ECBના નિર્ણયોમાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે.

ECB એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે તેની નાણાકીય નીતિ વ્યૂહરચનાના માળખામાં મોંઘવારીમાં નોંધપાત્ર અને સતત વિચલનોને સહન કરશે નહીં. નાણાકીય બજારોએ ભંડોળની સ્થિતિને કડક બનાવી છે, જે નાણાકીય નીતિની અસરને ટેકો આપે છે, પરંતુ લાંબા ગાળાની અસર માટે આને નાણાકીય નીતિ દ્વારા જ મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે.

વૈશ્વિક સ્તરે, યુરોમાં નબળાઈ જોવા મળી હતી, પરંતુ ECBના આ સંભવિત હોકિશ (hawkish) વલણને કારણે Euro વધુ આકર્ષક બની શકે છે. યુરો/USD (EUR/USD) વિનિમય દર પર પણ આની અસર જોવા મળશે. બોન્ડ બજારોમાં પણ અપેક્ષાઓ બદલાઈ રહી છે. વૈશ્વિક સેન્ટ્રલ બેંકો, જેમ કે બેંક ઓફ ઇંગ્લેન્ડ (Bank of England), પણ સમાન મોંઘવારીના પડકારોનો સામનો કરી રહી છે અને વ્યાજ દરો વધારવાની તૈયારીમાં છે.

આ પરિસ્થિતિમાં, ECBનું આગામી પગલું યુરોઝોનની અર્થવ્યવસ્થા અને વૈશ્વિક ફાઇનાન્સિયલ માર્કેટ (global financial market) માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. મોંઘવારીને કાબૂમાં લેવા અને આર્થિક સ્થિરતા જાળવી રાખવા વચ્ચેનો સંતુલન સાધવો એ ECB માટે એક મોટી કસોટી હશે.

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.