અમદાવાદ: ન્યાયતંત્રમાં કહેવાય છે કે ‘Justice delayed is justice denied’ (મોડો મળેલો ન્યાય એ અન્યાય સમાન છે). આ ઉક્તિ ગુજરાતના એક પૂર્વ પોલીસ કોન્સ્ટેબલ બાબુભાઈ પ્રજાપતિના કિસ્સામાં અક્ષરશઃ સાચી અને અત્યંત કરુણ સાબિત થઈ છે. માત્ર 20 રૂપિયાની લાંચ લેવાના આરોપમાં 30 વર્ષ સુધી કાયદાકીય લડત લડનાર અને જેલની હવા ખાનાર બાબુભાઈને જ્યારે કોર્ટે નિર્દોષ જાહેર કર્યા, ત્યારે તેમના ચહેરા પર સંતોષ તો હતો, પણ કદાચ તેમનું શરીર આ લાંબી લડતથી થાકી ગયું હતું. નિર્દોષ છૂટ્યાના માત્ર 24 કલાકમાં જ તેમનું હૃદય બંધ પડી ગયું.
1994નો એ દિવસ અને 20 રૂપિયાનો આરોપ
આ ઘટનાની શરૂઆત 1994માં થઈ હતી જ્યારે બાબુભાઈ પ્રજાપતિ ગુજરાત પોલીસમાં કોન્સ્ટેબલ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા. એક ટ્રક ડ્રાઈવરે તેમના પર આરોપ લગાવ્યો હતો કે બાબુભાઈએ તેની પાસેથી માત્ર 20 રૂપિયાની લાંચ માંગી અને સ્વીકારી હતી. Anti-Corruption Bureau (ACB) દ્વારા છટકું ગોઠવવામાં આવ્યું અને ભ્રષ્ટાચાર નિરોધક કાયદા હેઠળ ગુનો દાખલ કરવામાં આવ્યો. બાબુભાઈ માટે આ માત્ર એક કેસ નહોતો, પરંતુ તેમના આત્મસન્માન અને કારકિર્દી પર લાગેલો મોટો ડાઘ હતો.
ત્રણ દાયકા સુધી ચાલેલી કાયદાકીય લડાઈ (Legal Battle)
1996માં Sessions Court માં તેમની સામે આરોપનામું દાખલ કરવામાં આવ્યું. 2004માં નીચલી અદાલતે તેમને દોષિત ઠેરવી જેલની સજા ફટકારી હતી. બાબુભાઈએ હિંમત ન હારી અને આ ચુકાદાને ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યો.
- 22 વર્ષનો અપીલ સમયગાળો: તેમની અપીલ હાઈકોર્ટમાં 22 વર્ષ સુધી લંબાઈ.
- સાક્ષીઓની વિસંગતતા: હાઈકોર્ટમાં સુનાવણી દરમિયાન સામે આવ્યું કે જે ડ્રાઈવરે આરોપ લગાવ્યો હતો, તેના નિવેદનોમાં ઘણી વિસંગતતાઓ હતી.
- પુરાવાનો અભાવ: Prosecution એ સાબિત કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું કે બાબુભાઈએ ખરેખર લાંચ માંગી હતી.
‘હવે હું શાંતિથી મરી શકીશ’ – બાબુભાઈના છેલ્લા શબ્દો
ગયા બુધવારે જ્યારે ગુજરાત હાઈકોર્ટે બાબુભાઈને તમામ આરોપોમાંથી મુક્ત કર્યા (Acquittal), ત્યારે તેઓ અત્યંત ભાવુક થઈ ગયા હતા. તેમના વકીલના જણાવ્યા અનુસાર, બાબુભાઈ તેમની ઓફિસે મીઠાઈ લઈને આવ્યા હતા. તેમણે હસતા મુખે કહ્યું હતું કે, “સાહેબ, આજે મારા માથેથી કલંક ભૂંસાઈ ગયું છે. હવે જો ઈશ્વર મને લઈ લે તો પણ મને કોઈ અફસોસ નથી.”
કમનસીબે, તેમના આ શબ્દો ભવિષ્યવાણી સાબિત થયા. ગુરુવારે સવારે તેમને તીવ્ર Cardiac Arrest (હાર્ટ એટેક) આવ્યો અને તેમનું નિધન થયું.
Systemic Failure: ભારતીય ન્યાયતંત્ર સામે સવાલો
આ કિસ્સો ફરી એકવાર ભારતના Legal System પર સવાલો ઉભા કરે છે.
- Trial Delay: 20 રૂપિયાના સામાન્ય કેસમાં ચુકાદો આવતા 30 વર્ષ કેમ લાગ્યા?
- Mental Health: ત્રણ દાયકા સુધી ગુનેગાર હોવાનો સિક્કો મારીને જીવનાર વ્યક્તિની માનસિક હાલત કેવી હશે?
- Human Rights: શું નિર્દોષ સાબિત થયા પછી જે વર્ષો વેડફાયા તેની વળતરની કોઈ જોગવાઈ છે?
બાબુભાઈના પરિવારજનો અત્યારે આઘાતમાં છે. એક તરફ તેમને ન્યાય મળ્યાની ખુશી હતી, તો બીજી તરફ આ ખુશી માણવા માટે બાબુભાઈ પોતે જ ન રહ્યા.
સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિક્રિયા
આ સમાચાર NDTV અને અન્ય માધ્યમોમાં પ્રસિદ્ધ થતા જ સોશિયલ મીડિયા પર રોષ જોવા મળ્યો હતો. લોકોએ તેને ‘Judicial Murder’ તરીકે ઓળખાવ્યું છે. ઘણા લોકોએ એવી પણ માંગ કરી છે કે આવા વિલંબિત કેસો માટે જવાબદાર અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી થવી જોઈએ.
બાબુભાઈ પ્રજાપતિ નિર્દોષ તો સાબિત થયા, પણ ન્યાયની આ રમત તેમના આખા જીવનને ભરખી ગઈ. આ ઘટના આપણને યાદ અપાવે છે કે કાયદાના પુસ્તકોમાં લખાયેલો ન્યાય જો સમયસર ન મળે, તો તે માત્ર કાગળનો ટુકડો બનીને રહી જાય છે.
