વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષા માટે ઐતિહાસિક ‘વન હેલ્થ’ શિખર સંમેલન: વૈશ્વિક આરોગ્ય સંકટો સામે લડવા નવી પ્રતિબદ્ધતાઓ જાહેર | Global Health Security

વૈશ્વિક સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષા: ફ્રાન્સમાં ઐતિહાસિક ‘વન હેલ્થ’ શિખર સંમેલન

આજરોજ, 9 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ, ફ્રાન્સના લિયોન (Lyon) શહેરમાં આયોજિત ‘વન હેલ્થ’ (One Health) શિખર સંમેલન (Summit) વિશ્વભરના આરોગ્ય નિષ્ણાતો, રાજકીય નેતાઓ અને પર્યાવરણવિદો માટે એક ઐતિહાસિક સીમાચિહ્નરૂપ બન્યું છે. આ બે દિવસીય સંમેલન, જે 8 એપ્રિલથી શરૂ થયું હતું, તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભવિષ્યના વૈશ્વિક આરોગ્ય સંકટોને અટકાવવા માટે માનવ, પશુ, છોડ અને ઇકોસિસ્ટમના સ્વાસ્થ્ય માટે સંકલિત સિસ્ટમ્સ (integrated systems) વિકસાવવાનો છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (World Health Organization – WHO) અને ફ્રાન્સ (France) દ્વારા સંયુક્ત રીતે આયોજિત આ કાર્યક્રમમાં, યુરોપિયન કમિશન (European Commission) સહિત અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓએ સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષા માટે કરોડો યુરોની નવી પ્રતિબદ્ધતાઓ જાહેર કરી છે.

‘વન હેલ્થ’ અભિગમનું મહત્વ: પરસ્પર જોડાયેલા સ્વાસ્થ્ય પડકારો

‘વન હેલ્થ’ અભિગમ એ માન્યતા પર આધારિત છે કે માનવ સ્વાસ્થ્ય (human health), પશુ સ્વાસ્થ્ય (animal health) અને પર્યાવરણનું સ્વાસ્થ્ય (environmental health) ઊંડાણપૂર્વક એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે. આ અભિગમ દર્શાવે છે કે આ ત્રણેય પાસાઓને અલગ-અલગ જોઈને કોઈ પણ ગંભીર સ્વાસ્થ્ય પડકારનો સંપૂર્ણ ઉકેલ લાવી શકાતો નથી. તાજેતરના વર્ષોમાં જોવા મળેલ કોવિડ-19 (COVID-19) જેવી વૈશ્વિક મહામારીઓ (global pandemics) એ આ વાતને વધુ સ્પષ્ટ કરી છે. મોટાભાગના જાણીતા માનવ ચેપી રોગો (infectious diseases) પશુઓમાંથી ઉદ્ભવે છે, અને લગભગ 75% ઉભરતા ચેપી રોગો ઝૂનોટિક (zoonotic) છે, એટલે કે તે પશુઓમાંથી મનુષ્યમાં ફેલાય છે.

વિશ્વભરમાં આબોહવા પરિવર્તન (climate change), પર્યાવરણીય અધોગતિ (environmental degradation), અસુરક્ષિત ખોરાક (unsafe food), જળ પ્રદૂષણ (water contamination), જૈવવિવિધતાનો ઘટાડો (biodiversity loss) અને આરોગ્ય સંભાળ (healthcare) સુધી અસમાન પહોંચ જેવા પડકારો દિવસેને દિવસે વધી રહ્યા છે. આ બધા પરિબળો એકબીજા સાથે સંકળાયેલા છે અને ભવિષ્યના સ્વાસ્થ્ય સંકટોનું જોખમ વધારે છે. આથી, ‘વન હેલ્થ’ અભિગમ એ વૈશ્વિક સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષા માટે એક અનિવાર્ય સાધન બની ગયો છે, જે વિવિધ ક્ષેત્રોના નિષ્ણાતોને એકસાથે લાવીને જોખમોને વહેલા ઓળખવા અને ઝડપથી પ્રતિભાવ આપવા સક્ષમ બનાવે છે.

વૈશ્વિક ભંડોળ અને નવી પ્રતિબદ્ધતાઓ: યુરોપિયન કમિશનનો સહયોગ

લિયોનમાં યોજાયેલા ‘વન હેલ્થ’ શિખર સંમેલનમાં યુરોપિયન કમિશને (European Commission) વૈશ્વિક આરોગ્ય સુરક્ષા (global health security) માટે નોંધપાત્ર પ્રતિબદ્ધતાઓ જાહેર કરી છે. કમિશને HIV (એચઆઇવી), ટ્યુબરક્યુલોસિસ (Tuberculosis – TB) અને મેલેરિયા (Malaria) સામે લડવા માટે ગ્લોબલ ફંડ (Global Fund) ના 8મા રિપ્લેનિશમેન્ટ (replenishment) માટે કુલ €700 મિલિયન યુરો (Euros) આપવાનો ઈરાદો વ્યક્ત કર્યો છે, જેમાંથી €185 મિલિયન તાત્કાલિક ઉપલબ્ધ કરાશે. આ ભંડોળ 2027 થી 2029 દરમિયાન દેશ-સ્તરના અનુદાન (country-level grants) માટે ઉપયોગમાં લેવાશે.

આ ઉપરાંત, કમિશને આફ્રિકા (Africa) અને યુરોપમાં (Europe) આરોગ્ય સુરક્ષાને મજબૂત કરવા માટે €46.5 મિલિયન યુરોનું રોકાણ કરવાની પણ જાહેરાત કરી છે, જેમાં મુખ્ય ધ્યાન એન્ટિમાઇક્રોબાયલ રેઝિસ્ટન્સ (Antimicrobial Resistance – AMR) સામે લડવા પર રહેશે. AMR સંશોધન અને વિકાસ માટે પણ €50 મિલિયન યુરોનું વધારાનું ભંડોળ ફાળવવામાં આવશે. આ ભંડોળ AMR સર્વેલન્સ (surveillance), નિવારણ (prevention) અને નિયંત્રણ (control) માં સુધારા, પ્રયોગશાળાની ક્ષમતા (laboratory capacity) મજબૂત કરવા અને યુરોપિયન તથા આફ્રિકન આરોગ્ય એજન્સીઓ (health agencies) વચ્ચે સહકાર વધારવા માટે મદદ કરશે.

WHO ના ડાયરેક્ટર-જનરલ, ડો. ટેડ્રોસ અધાનમ ઘેબ્રેયેસસ (Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus) એ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, “મનુષ્ય, પશુઓ અને આપણે જે પર્યાવરણને શેર કરીએ છીએ તેનું સ્વાસ્થ્ય અવિભાજ્ય રીતે ગૂંથાયેલું છે, અને આપણે ત્રણેયનું રક્ષણ કર્યા વિના એકનું રક્ષણ કરી શકતા નથી.” તેમણે ‘વન હેલ્થ’ અભિગમને વૈશ્વિક આરોગ્ય માટે એક જટિલ ક્ષણ ગણાવી, જ્યાં વધતા અને એકબીજા સાથે જોડાયેલા પડકારોનો સામનો કરવા માટે બહુ-ક્ષેત્રીય સહયોગ અનિવાર્ય છે.

નોવાર્ટીસની વિસ્તરતી પહોંચ: હૃદય રોગ અને કેન્સરની સંભાળ

આ વૈશ્વિક પ્રયાસોમાં ફાર્માસ્યુટિકલ જાયન્ટ નોવાર્ટીસ (Novartis) પણ મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી રહ્યું છે. 9 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ, નોવાર્ટીસે વિશ્વભરના હાર્ડ-ટુ-રીચ (hard-to-reach) સમુદાયોમાં હૃદય રોગ (heart disease) અને કેન્સર (cancer) ના દર્દીઓને શોધવા અને સારવાર આપવા માટેના તેના કાર્યક્રમોના વિસ્તરણની જાહેરાત કરી. કંપનીનો લક્ષ્ય 2030 સુધીમાં તેના કાર્યક્રમોને 11 થી વધારીને 30 થી વધુ દેશોમાં પહોંચાડવાનો છે, જેમાં યુએસ (US) ના પાંચ શહેરો પણ શામેલ છે.

નોવાર્ટીસના આ વિસ્તરણમાં ત્રણ વિશિષ્ટ સમુદાય આરોગ્ય અભિગમોનો સમાવેશ થાય છે:

• ઇન્ક્લુઝિવ હેલ્થ એક્સિલરેટર્સ (Inclusive Health Accelerators – IHAs): યુએસના પાંચ શહેરોમાં શરૂ થતી આ નવી સમુદાય-આધારિત પહેલ, સ્તન અને પ્રોસ્ટેટ કેન્સર (breast and prostate cancer) ની સંભાળ સુધી પહોંચવામાં રહેલા અંતરને દૂર કરવાનો હેતુ ધરાવે છે. આમાં રોગ જાગૃતિ, સ્ક્રીનીંગ (screening) સુધી સારી પહોંચ અને ફોલો-અપ સંભાળ માટે રેફરલ્સ (referrals) નો સમાવેશ થાય છે.
• કોમ્યુનિટી હેલ્થ ઇનિશિયેટિવ્સ (Community Health Initiatives – CHIs): ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થા ધરાવતા ઓછા અને મધ્યમ-આવક ધરાવતા દેશોમાં હૃદય રોગ અને કેન્સરના નિદાન (diagnosis) અને સારવાર (treatment) ને ઝડપી બનાવવાના કાર્યક્રમો ઓછામાં ઓછા 10 દેશોમાં વિસ્તૃત કરવામાં આવશે.
• કાર્ડિયો4સિટીઝ (CARDIO4Cities): નોવાર્ટીસ ફાઉન્ડેશન (Novartis Foundation) દ્વારા વિકસિત આ અભિગમ રીઅલ-ટાઇમ ડેટા (real-time data) નો ઉપયોગ કરીને શહેરોને હૃદય સ્વાસ્થ્ય સુધારવામાં અને સ્વાસ્થ્ય અસમાનતા (health disparities) ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. આ કાર્યક્રમ 23 દેશોના શહેરોમાં શરૂ કરવાની યોજના છે.

નોવાર્ટીસના ચીફ કોર્પોરેટ અફેર્સ ઓફિસર (Chief Corporate Affairs Officer), મિશેલ વીઝ (Michelle Weese) એ જણાવ્યું હતું કે, “ઘણા દેશોમાં ક્રોનિક રોગો (chronic diseases) સામે પ્રગતિ ધીમી પડી રહી છે, અને લાખો લોકો સંભવિત સારવારથી વંચિત રહી રહ્યા છે, ત્યારે સંભાળ સુધી પહોંચ સુધારવા માટે નવા, ટકાઉ ઉકેલોની તાત્કાલિક જરૂર છે.”

એન્ટિમાઇક્રોબાયલ રેઝિસ્ટન્સ (AMR) – એક વૈશ્વિક ભય

એન્ટિમાઇક્રોબાયલ રેઝિસ્ટન્સ (AMR) એ વિશ્વના સૌથી ગંભીર સ્વાસ્થ્ય પડકારોમાંથી એક છે. જો કોઈ પગલાં લેવામાં નહીં આવે તો, 2050 સુધીમાં AMR દર વર્ષે 10 મિલિયન (million) જેટલા મૃત્યુનું કારણ બની શકે છે, જેમાંથી 4.5 મિલિયન આફ્રિકામાં હશે. યુરોપમાં પણ AMR દર વર્ષે 35,000 થી વધુ મૃત્યુ સાથે સંકળાયેલું છે અને યુરોપિયન આરોગ્ય પ્રણાલીઓને દર વર્ષે આશરે €11 બિલિયન યુરો (Euros) નો ખર્ચ થાય છે.

‘વન હેલ્થ’ અભિગમ AMR સામે લડવા માટે નિર્ણાયક છે, કારણ કે રેઝિસ્ટન્સ (resistance) મનુષ્ય, પશુઓ અને પર્યાવરણમાં ફેલાઈ શકે છે. આ સંમેલનમાં AMR ને રોકવા, શોધી કાઢવા અને તેનો પ્રતિભાવ આપવા માટેના સંકલિત પ્રયાસો પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. યુરોપિયન કમિશનના ભંડોળ અને વૈશ્વિક ભાગીદારી આ ભયાવહ ખતરા સામે લડવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.

વૈશ્વિક સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષા અને અર્થતંત્ર પર અસર

વૈશ્વિક સ્વાસ્થ્ય સંકટો માત્ર જીવનનો ભોગ નથી લેતા, પરંતુ અર્થતંત્ર (economy) પર પણ વિનાશક અસર કરે છે. કોવિડ-19 મહામારીએ 2020-2021 માં વૈશ્વિક સ્તરે અંદાજિત 15 મિલિયન મૃત્યુ અને ટ્રિલિયન્સ (trillions) ઓફ ડોલરના આર્થિક નુકસાનનું કારણ બન્યું હતું. આવા સંકટો પરિવહન બોટલનેક (transport bottlenecks) અને તેલ (oil), ગેસ (gas) અને ખાતર (fertilizer) ના ભાવમાં વધારો કરીને વૈશ્વિક ખાદ્ય સુરક્ષા (food security) ને પણ જોખમમાં મૂકે છે.

IMF (આઈએમએફ), વર્લ્ડ બેંક (World Bank) અને UN ફૂડ એજન્સી (UN Food Agency) એ પણ વધતા ખાદ્ય ભાવ અને ખાદ્ય અસુરક્ષા અંગે ચેતવણી આપી છે, જેમાં મધ્ય પૂર્વના સંઘર્ષ જેવા વૈશ્વિક ઘટનાઓનું યોગદાન છે. ‘વન હેલ્થ’ જેવા સંકલિત અભિગમો ભવિષ્યના આવા સંકટોને અટકાવવામાં મદદ કરીને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને સમુદાયોને સુરક્ષિત કરી શકે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગનું ભવિષ્ય

‘વન હેલ્થ’ શિખર સંમેલન એ દર્શાવે છે કે આધુનિક વિશ્વમાં કોઈ પણ દેશ કે પ્રદેશ એકલા હાથે સ્વાસ્થ્ય પડકારોનો સામનો કરી શકતો નથી. WHO, યુનાઇટેડ નેશન્સ એન્વાયર્નમેન્ટ પ્રોગ્રામ (United Nations Environment Programme – UNEP), ફૂડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઇઝેશન (Food and Agriculture Organization of the United Nations – FAO) અને વર્લ્ડ ઓર્ગેનાઇઝેશન ફોર એનિમલ હેલ્થ (World Organisation for Animal Health – WOAH) જેવા ચતુર્ભુજ ભાગીદારો (Quadripartite partners) દ્વારા સંકલિત કાર્યવાહી એ ટકાઉ અને સુરક્ષિત ભવિષ્ય માટે અનિવાર્ય છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નીતિઓ (policies), વિજ્ઞાન (science) અને ભંડોળ (financing) માં સંકલન દ્વારા જ આપણે ઉભરતા ચેપી રોગો, AMR, પર્યાવરણીય અધોગતિ અને આબોહવા પરિવર્તન જેવા જટિલ પડકારોનો સામનો કરી શકીશું. લિયોનમાં થયેલી પ્રતિબદ્ધતાઓ વૈશ્વિક સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષાના માર્ગે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે, જે વિશ્વભરના લોકોને વધુ સ્વસ્થ અને સુરક્ષિત ભવિષ્યની આશા આપે છે.

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.