ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સરકારનો મોટો યુ-ટર્ન: અમેરિકાએ ભારતનો નકશો ડિલીટ કર્યો અને ટ્રેડ ડીલના દસ્તાવેજોમાં ધરખમ ફેરફાર કર્યા

તાજેતરમાં United States of America (USA) દ્વારા ભારત સાથેના સંબંધો અને diplomatic documents માં એક ખૂબ જ વિચિત્ર અને આશ્ચર્યજનક “U-Turn” જોવા મળ્યો છે. આ ઘટનાક્રમમાં બે મુખ્ય બાબતોનો સમાવેશ થાય છે: એક તો ભારતના નકશા (Map) ને લગતો વિવાદ અને બીજો ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેની Historic Trade Deal ને લગતી “Fact Sheet” માં કરવામાં આવેલા અચાનક ફેરફારો. આ બંને ઘટનાઓ એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોવાનું જિયોપોલિટિકલ એક્સપર્ટ્સ માની રહ્યા છે.

The Map Controversy: ભારતના નકશાનો વિવાદ અને અમેરિકાની પીછેહઠ

શરૂઆતમાં, અમેરિકાએ એક નકશો સોશિયલ મીડિયા પર પબ્લિશ કર્યો હતો જે ભારતીયો માટે ખૂબ જ ગર્વ અને ઉત્સાહનો વિષય બન્યો હતો. આ નકશામાં પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર (Pakistan Occupied Kashmir – PoK) અને અક્સાઈ ચીન (Aksai Chin) ને ભારતના અભિન્ન અંગ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા હતા.

આ ઘટના એટલા માટે મહત્વની હતી કારણ કે તાજેતરમાં European Union (EU) એ પણ ભારતનો સાચો નકશો (Correct Map) પોતાના ઇન્ફોગ્રાફિક્સ અને ઇમેજિસમાં ઉપયોગ કરવાનું શરૂ કર્યું છે. EU ની પોસ્ટ હજુ પણ બરકરાર છે અને તેમણે તેને ડિલીટ કરી નથી, જે દર્શાવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતનો સાચો નકશો સ્વીકાર્ય બની રહ્યો છે. જ્યારે અમેરિકાના સત્તાવાર હેન્ડલ પરથી પણ આવો જ નકશો મૂકવામાં આવ્યો, ત્યારે એવું લાગ્યું કે International Narrative બદલાઈ રહ્યો છે.

પરંતુ, થોડા જ સમયમાં અમેરિકાએ આ પોસ્ટ ડિલીટ કરી દીધી. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, પાકિસ્તાન અને ચીન (China) ના વાંધા અને ઓબ્જેક્શન બાદ અમેરિકાએ આ નકશો હટાવી દીધો છે. જો કે, વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ માત્ર બાહ્ય દબાણ નથી, પરંતુ ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલી Trade Deal ની વાટાઘાટો અને તેમાં ઉભી થયેલી નારાજગીનું પરિણામ પણ હોઈ શકે છે.

The Fact Sheet Revision: વ્હાઇટ હાઉસના દસ્તાવેજોમાં મોટા ફેરફાર

આ સમગ્ર ઘટનાક્રમનું સૌથી મહત્વનું પાસું White House દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી “Fact Sheet” છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ (Donald Trump) જ્યારે કોઈ દેશ સાથે મોટી ડીલ કરે છે અથવા સેન્ક્શન લગાવે છે, ત્યારે વ્હાઇટ હાઉસની વેબસાઇટ પર સામાન્ય જનતા માટે સરળ ભાષામાં “Fact Sheet” મૂકવામાં આવે છે.

9 ફેબ્રુઆરીના રોજ “The United States and India Announce Historic Trade Deal” શીર્ષક હેઠળ એક ફેક્ટ શીટ પબ્લિશ કરવામાં આવી હતી. પરંતુ ભારત સરકારના દબાણ બાદ તેમાં મોટા ફેરફારો (Revisions) કરવામાં આવ્યા છે. આ ફેરફારો નીચે મુજબ છે:

A. કઠોળ (Pulses) ના વેપારનો ઉલ્લેખ હટાવાયો: શરૂઆતમાં ફેક્ટ શીટમાં લખવામાં આવ્યું હતું કે અમેરિકામાં ઉગતી દાળો (Pulses) માટે ભારત પોતાની માર્કેટ ઓપન કરી દેશે. વાસ્તવિકતા એ હતી કે ભારતે આવી કોઈ મંજૂરી આપી ન હતી અને ભારતના ઓફિશિયલ ટેક્સ્ટમાં દાળોનો કોઈ ઉલ્લેખ ન હતો. આ એક ખોટી માહિતી હતી જે અમેરિકાએ પોતાની જનતાને ખુશ કરવા લખી દીધી હતી. ભારતની આપત્તિ બાદ હવે નવી ફેક્ટ શીટમાંથી “Pulses” શબ્દ ગાયબ કરી દેવામાં આવ્યો છે.

B. $500 Billion ની Commitment vs Intention: સૌથી મોટો ફેરફાર $500 Billion ના આંકડાને લઈને કરવામાં આવ્યો છે. ઓરિજિનલ ડોક્યુમેન્ટમાં લખ્યું હતું કે ભારતે અમેરિકા પાસેથી $500 Billion ની ખરીદી કરવાની “Commitment” (વચન/ખાતરી) આપી છે.

ઇન્ટરનેશનલ રિલેશન્સમાં “Commitment” શબ્દ બહુ ભારે હોય છે, જેનો અર્થ થાય છે કે તમારે તે કરવું જ પડશે. ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું કે અમે આવું કોઈ વચન નથી આપ્યું, માત્ર પ્રયાસ કરવાની વાત છે. પરિણામે, અમેરિકાએ શબ્દો બદલીને હવે “India Intends to buy…” (ભારતનો ઈરાદો છે…) એવું કરી દીધું છે.

નિષ્ણાતોના મતે, “Commitment” અને “Intention” વચ્ચે જમીન આસમાનનો ફરક છે. જેમ કે કોઈ વ્યક્તિ સવારે 4 વાગ્યે ઉઠવાનું “Commit” કરે અને કોઈ “Intend” કરે. ઇન્ટેન્શનમાં જો ટાર્ગેટ પૂરો ન થાય તો કોઈ Penalty કે દબાણ આવી શકતું નથી. આમ, ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર $500 બિલિયનનો વેપાર ન થાય તો પણ ભારત પર કોઈ રિસ્ક નથી.

C. Digital Service Tax નો ક્રેડિટ વોર: ટ્રમ્પ એડમિનિસ્ટ્રેશને ફેક્ટ શીટમાં એવો દાવો કર્યો હતો કે તેમની સાથેની ડીલના કારણે ભારતે US Companies (જેમ કે Amazon, Google) પરનો Digital Service Tax હટાવી લીધો છે.

સત્ય હકીકત એ છે કે ભારતે Equalization Levy (2% ટેક્સ) પહેલેથી જ 1 ઓગસ્ટ, 2024 ના રોજ હટાવી દીધો હતો અને ઓનલાઈન એડવર્ટાઈઝિંગ પરનો 6% ટેક્સ 1 એપ્રિલ, 2025 ના રોજ સ્ક્રેપ કરી દીધો હતો. આ ટેક્સ ભારતે પોતાની રીતે હટાવ્યા હતા, ટ્રમ્પની ડીલના કારણે નહીં. ટ્રમ્પ માત્ર આનો “Credit” લેવા માંગતા હતા. ભારતે આ બાબતે પણ ધ્યાન દોર્યું હતું, અને હવે નવી ફેક્ટ શીટમાંથી Digital Service Tax હટાવવાની વાત પણ રિમૂવ કરી દેવામાં આવી છે.

Why did the US take a U-Turn? (શા માટે અમેરિકાએ યુ-ટર્ન લીધો?)

આ ઘટનાક્રમ સ્પષ્ટ સૂચવે છે કે અમેરિકા અને ખાસ કરીને ટ્રમ્પ સરકાર પોતાની જનતા (American Audience) સમક્ષ એક “Rosy Picture” રજૂ કરવા માંગતી હતી. તેઓ એવું બતાવવા માંગતા હતા કે તેમણે ભારત જેવી મોટી માર્કેટમાં અમેરિકન ખેડૂતો અને કંપનીઓ માટે બહુ મોટો રસ્તો ખોલી દીધો છે.

જ્યારે ભારતે (Indian Government) કડક વલણ દાખવીને કહ્યું કે ખોટી માહિતી (Misleading Statements) હટાવો, ત્યારે અમેરિકાએ નારાજ થઈને ફેક્ટ શીટ તો સુધારી, પણ બદલામાં ભારતનો નકશો (Map) ડિલીટ કરી નાખ્યો. આ એક પ્રકારનું “Tit for Tat” (જેવા સાથે તેવા) વર્તન લાગે છે. અમેરિકાએ વિચાર્યું હશે કે જો ભારત અમને ફેક્ટ શીટમાં અમારી મરજી મુજબ લખવા નથી દેતું, તો અમે પણ ભારતને નકશા મામલે ખુશ થવાનો મોકો કેમ આપીએ?.

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વિશે જાણીતું છે કે તેઓ ઘણીવાર Misleading Statements આપે છે અને તેમની પોલિસીમાં અવારનવાર ફેરફારો (Uncertainty) જોવા મળે છે. તેમના વિકિપીડિયા પેજ પર પણ તેમના ખોટા દાવાઓનું મોટું લિસ્ટ છે.

Geopolitical Analysis અને China નો દ્રષ્ટિકોણ

• Russia-Ukraine War: ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે તેઓ રાષ્ટ્રપતિ બનતા જ 24 કલાકમાં યુદ્ધ પૂરું કરાવી દેશે. પરંતુ 2026 શરૂ થઈ ગયું છે છતાં યુદ્ધ ચાલુ છે અને કોઈ ઉકેલ દેખાતો નથી.

• Greenland & Venezuela: ગ્રીનલેન્ડ ખરીદવાની વાત હોય કે વેનેઝુએલા પર મિલિટરી એક્શન, ટ્રમ્પે ઘણી જગ્યાએ યુ-ટર્ન લેવા પડ્યા છે.

આ આખી ઘટનામાં અમેરિકાની વર્તમાન સરકારની “Desperation” (હતાશા) દેખાય છે. ચીનના જિયોપોલિટિકલ એનાલિસ્ટ્સનું માનવું છે કે ટ્રમ્પ માત્ર બહારથી કઠોર દેખાવવાનો પ્રયાસ કરે છે, પણ અંદરથી નબળા સાબિત થયા છે.

આ સંજોગોમાં, ટ્રમ્પને Foreign Policy માં એક મોટી જીત (Win) ની જરૂર છે જે તેઓ પોતાના મતદારોને બતાવી શકે. બાંગ્લાદેશ સાથે તેમણે ટ્રેડ ડીલ કરી અને તેમની માર્કેટનું એક્સેસ મેળવ્યું, પણ બાંગ્લાદેશની માર્કેટ અમેરિકા માટે બહુ નાની છે. ભારત જેવી મોટી માર્કેટ સાથે ડીલના મોટા આંકડા બતાવવા માટે તેમણે ફેક્ટ શીટમાં વધારી-ચઢાવીને વાતો લખી હતી, જે હવે સુધારવી પડી છે.

Conclusion (નિષ્કર્ષ)

આ આખો એપિસોડ સાબિત કરે છે કે ભારત હવે આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણમાં આવ્યા વગર પોતાની શરતો પર વાત કરે છે. ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મિત્રતા ભલે હોય, પણ “Facts” સાથે ચેડાં ચલાવી લેવામાં આવશે નહીં.

અમેરિકા દ્વારા નકશો ડિલીટ કરવો એ એક અપરીપક્વ (Immature) પગલું હોઈ શકે, પરંતુ ફેક્ટ શીટમાં ભારતનું જે કરેક્શન કરાવવું એ ભારતની ડિપ્લોમેટિક જીત છે. ભલે અમેરિકાએ નકશો હટાવી લીધો, પણ યુરોપિયન યુનિયન હજુ પણ ભારતનો સાચો નકશો વાપરી રહ્યું છે જે દર્શાવે છે કે ગ્લોબલ નેરેટિવ ધીમે ધીમે બદલાઈ રહ્યો છે.

આ ઘટનાક્રમ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોમાં “Trust” અને “Verification” બંને જરૂરી છે. અમેરિકા જેવા સુપરપાવર સાથે ડીલ કરતી વખતે પણ ઝીણવટભરી તપાસ કરવી કેટલી જરૂરી છે તે આ કિસ્સાએ સાબિત કરી દીધું છે.