રાજકોટમાં ડેંગ્યુ-મેલેરિયા સામે મનપાનું હાઈટેક ડિજિટલ યુદ્ધ: AI અને ડ્રોન ટેકનોલોજીથી 10,333 મચ્છર ઉત્પત્તિ સ્થાનો શોધાાયા, 1.03 લાખ ઘરોમાં દરોડા (Rajkot RMC AI drone mosquito survey)

રાજકોટ શહેર અને સમગ્ર સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં ચોમાસાની વિદાય બાદ વાહકજન્ય રોગો જેવા કે ડેંગ્યુ, મેલેરિયા અને ચિકનગુનિયાના કેસો વધવાની શક્યતાઓને જોતા રાજકોટ મહાનગરપાલિકા (RMC) એ દેશમાં એક નવો દ્રષ્ટાંત સ્થાપ્યો છે. શહેરીજનોના આરોગ્યની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે મનપાના આરોગ્ય વિભાગ દ્વારા અદ્યતન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને Rajkot RMC AI drone mosquito survey હાથ ધરવામાં આવ્યો છે. આ વિશેષ ટેકનોલોજીકલ ઝુંબેશ હેઠળ સમગ્ર રાજકોટ શહેરના 95.27 ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારનું બારીકાઈથી મેપિંગ કરવામાં આવ્યું હતું. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ડ્રોન કૅમેરાની મદદથી મનપાના તંત્રએ શહેરમાંથી કુલ 10,333 સંભવિત મચ્છર ઉત્પત્તિ સ્થાનો ઓળખી કાઢ્યા છે. આ આધુનિક ડ્રોન દ્વારા મનપાએ ખુલ્લા પ્લોટો, બંધ ઘરોના ધાબાં, બાંધકામ હેઠળની સાઇટો અને પાણી ભરાયેલા નાળાઓ પર નજર રાખીને મચ્છરોના આતંક સામે સીધું યુદ્ધ છેડ્યું છે.

રાજકોટ મહાનગરપાલિકાના કમિશનર અને આરોગ્ય અધિકારીઓની સીધી દેખરેખ હેઠળ શરૂ કરાયેલા આ વિરાટ અભિયાનમાં માત્ર ડ્રોનથી ડેટા એકત્રિત કરવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ તુરંત જ ગ્રાઉન્ડ સ્તર પર એક્શન પણ લેવામાં આવ્યા છે. શહેરના 10 અલગ-અલગ વોર્ડમાં ફેલાયેલા આ 10,333 પોઈન્ટ્સમાંથી 5,605 જેટલા સ્થળો પર મનપાની ગ્રાઉન્ડ ફિલ્ડ ટીમે પહોંચીને પોરાનાશક દવાનો છંટકાવ કર્યો છે તથા પાણી નિકાલની કાર્યવાહી કરી છે. આ ઉપરાંત, જે સ્થળોએ માણસોનું પહોંચવું મુશ્કેલ કે અશક્ય હતું, ત્યાં ખાસ સ્પ્રેઇંગ ડ્રોનનો ઉપયોગ કરીને કુલ 149 કલાક સુધી સતત જંતુનાશક દવાનો છંટકાવ કરવામાં આવ્યો છે. Rajkot શહેરમાં ચોમાસા પછી રોગચાળો ન ફેલાય તે માટે મનપાનું આ પગલું નાગરિકો માટે ખૂબ જ રાહતરૂપ સાબિત થઈ રહ્યું છે.

Rajkot RMC AI drone mosquito survey: આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને ડ્રોન ટેકનોલોજીથી વિરાટ અભિયાન

રાજકોટ મનપા દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલ આ Rajkot RMC AI drone mosquito survey સામાન્ય સર્વેક્ષણ કરતા તદ્દન અલગ અને અત્યાધુનિક છે. ભૂતકાળમાં મનપાના કર્મચારીઓને ઘરે-ઘરે જઈને કે અગાસીઓ પર ચડીને તપાસ કરવી પડતી હતી, જેમાં સમય પણ વધારે જતો હતો અને કમ્પાઉન્ડ વોલ વાળી બંધ મિલકતો કે ઊંચી ઇમારતોના ધાબાં તપાસી શકાતા નહોતા. હવે, આ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત સિસ્ટમ ડ્રોન દ્વારા લેવાયેલી હાઈ-રિઝોલ્યુશન ઈમેજીસનું પૃથ્થકરણ કરે છે. AI સોફ્ટવેર આપોઆપ એવા વિસ્તારોની ઓળખ કરે છે જ્યાં સ્થિર પાણી ભરાયેલું હોય, લીલ જામી ગઈ હોય કે મચ્છરોના ઈંડા ઉત્પન્ન થવાની શક્યતા સૌથી વધુ હોય.

આ અભિયાન અંગે વિગતવાર માહિતી આપતા મનપાના આરોગ્ય અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, “અમારો મુખ્ય હેતુ રોગચાળો ફેલાય તે પહેલા જ તેના મૂળ પર ઘા કરવાનો છે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત ડ્રોન સર્વેક્ષણે અમને એવા વિસ્તારો શોધવામાં મદદ કરી છે જે સામાન્ય નજરે જોવામાં ચૂકી જવાતા હતા. આ હાઇટેક મોનિટરિંગથી અમારો સમય બચ્યો છે અને સચોટતા 100 ટકા વધી ગઈ છે.” આ ટેકનોલોજી દ્વારા મનપાનું હેલ્થ ડિપાર્ટમેન્ટ દરરોજ કલેક્ટ થયેલા ડેટાનું રિયલ-ટાઇમમાં એનાલિસિસ કરે છે અને ફિલ્ડ વર્કર્સને સીધા લોકેશન જીપીએસ કોઓર્ડિનેટ્સ સાથે મોકલે છે.

રાજકોટ શહેરના 10 મુખ્ય વોર્ડમાં વિગતવાર સર્વે: 95.27 ચોરસ કિમી વિસ્તાર આવરી લેવાયો

રાજકોટ શહેરનો કુલ ભૌગોલિક વિસ્તાર આશરે 161.85 ચોરસ કિલોમીટર છે. તેમાંથી પ્રથમ તબક્કામાં સૌથી વધુ ગીચ અને રોગચાળાની દ્રષ્ટિએ સંવેદનશીલ ગણાતા 95.27 ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારને આ ડ્રોન સર્વેક્ષણ હેઠળ સઘન રીતે આવરી લેવામાં આવ્યો છે. મનપાની આરોગ્ય શાખા દ્વારા શહેરના ચૂંટણી વોર્ડ નંબર 1, 3, 4, 5, 6, 7, 11, 12, 13 અને 18 માં આ વિશેષ કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી હતી.

આ વિસ્તારોમાં જૂના રાજકોટના ગીચ રહેણાંક વિસ્તારો, ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ઝોન, રેલવે ટ્રેક આસપાસની ખુલ્લી જગ્યાઓ, નાળાં અને નવી વિકાસશીલ સોસાયટીઓનો સમાવેશ થાય છે. આ વિસ્તારોમાં અગાસી પર પડેલા ત્યજી દેવાયેલા ટાયરો, ભંગાર, પાણીની ખુલ્લી ટાંકીઓ અને બાંધકામ સાઇટ પર ભરાયેલા પાણીમાં ડેંગ્યુ ફેલાવતા એડીસ ઇજિપ્તી મચ્છરોના પોરા મોટી સંખ્યામાં જોવા મળ્યા હતા. Rajkot RMC AI drone mosquito survey ના માધ્યમથી આ તમામ સ્થળોની સચોટ માહિતી મનપાના કંટ્રોલ રૂમ ખાતે એકત્રિત કરવામાં આવી હતી.

149 કલાક સુધી ડ્રોન દ્વારા જંતુનાશક દવાઓનો કમ્બાઈન્ડ છંટકાવ

માત્ર મચ્છર ઉત્પત્તિના સ્થળો શોધવા પૂરતું આ ઓપરેશન સીમિત નહોતું. મનપાએ જંતુનાશક દવાનો છંટકાવ કરવા માટે ખાસ ક્ષમતા ધરાવતા લિક્વિડ સ્પ્રેઇંગ ડ્રોન્સનો પણ ઉપયોગ કર્યો છે. ખાસ કરીને જે વિસ્તારોમાં માણસો પહોંચી શકતા નથી, જેમ કે ઊંડી ખાડીઓ, કચરાના મોટા ઢગલા, બંધ ફેક્ટરીઓના ધાબાં અને જળાશયોના કિનારા—ત્યાં ડ્રોને હવાઈ માર્ગેથી પોરાનાશક કેમિકલ અને બાયો-લાાર્વિસાઇડનો છંટકાવ કર્યો છે.

મનપાના સત્તાવાર આંકડા મુજબ, ડ્રોન ઓપરેટરો દ્વારા કુલ 149 કલાક સુધી સતત ફ્લાઇંગ કરીને દવાઓનો છંટકાવ કરવામાં આવ્યો છે. આ હવાઈ છંટકાવના કારણે હજારો લીટર જંતુનાશક દવા સચોટ રીતે મચ્છરોના બ્રીડિંગ ગ્રાઉન્ડ પર પડી છે, જેનાથી મચ્છરના પોરા (લાર્વા) પુખ્ત મચ્છર બને તે પહેલા જ નાશ પામ્યા છે. સ્થાનિક રહીશોએ પણ મનપાના આ હાઈટેક અભિગમને આવકાર્યો છે અને જણાવ્યું છે કે આનાથી ચોમાસા પછી ફેલાતા મચ્છરોના ત્રાસમાં મોટો ઘટાડો થશે.

1.03 લાખથી વધુ ઘરોની સામૂહિક તપાસ: મનપાની આરોગ્ય ટીમોનું ગ્રાઉન્ડ એક્શન

ડ્રોન અને AI સર્વેક્ષણની સાથે સાથે રાજકોટ મહાનગરપાલિકાના આરોગ્ય વિભાગના 500થી વધુ ફીલ્ડ વર્કર્સ, ફિમેલ હેલ્થ વર્કર્સ (FHW) અને મલ્ટી પર્પઝ હેલ્થ વર્કર્સ (MPHW) એ ગ્રાઉન્ડ પર પણ ઉતરીને મોટો મોરચો સંભાળ્યો હતો. 1 ઓક્ટોબરથી 7 ઓક્ટોબર દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવેલા આ વિશેષ ડોર-ટુ-ડોર કેમ્પેઈન હેઠળ શહેરના 1,03,359 ઘરોની રૂબરૂ મુલાકાત લેવામાં આવી હતી.

આ તપાસ દરમિયાન આરોગ્ય કર્મચારીઓએ ઘરોની અંદર રહેલા ફ્રિજની પાછળની ડિશ, મની પ્લાન્ટની બોટલો, કુલર, પાણીના વાસણો અને ધાબા પર મુકેલી ટાંકીઓની તપાસ કરી હતી. જ્યાં પણ મચ્છરોના પોરા જોવા મળ્યા ત્યાં તુરંત જ પોરાનાશક દવા નાખવામાં આવી હતી અને લોકોને જાગૃત કરવામાં આવ્યા હતા. વેપારી એકમો અને બાંધકામ સાઇટના માલિકોને મચ્છર ઉત્પત્તિ ન થાય તે માટે કડક સૂચના આપવામાં આવી છે અને નિર્દેશોનું ઉલ્લંઘન કરનારાઓને નોટિસ પાઠવવાની કામગીરી પણ હાથ ધરવામાં આવી છે.

વોર્ડ વાઇઝ મનપાની કામગીરી અને આંકડાકીય માહિતીનું કોષ્ટક

રાજકોટ મનપા દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલ Rajkot RMC AI drone mosquito survey અને ગ્રાઉન્ડ ઓપરેશનની મુખ્ય વિગતો નીચે મુજબના કોષ્ટકમાં દર્શાવવામાં આવી છે:

મનપા આરોગ્ય વિભાગની નાગરિકો માટે મહત્વપૂર્ણ સલાહ અને માર્ગદર્શિકા

રાજકોટ મહાનગરપાલિકાના આરોગ્ય અધિકારીઓએ શહેરીજનોને અપીલ કરતા જણાવ્યું છે કે, તંત્ર ગમે તેટલી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરે પરંતુ જો નાગરિકો પોતે જાગૃત નહીં થાય તો મચ્છરમુક્ત રાજકોટનું સપનું પૂરું નહીં થઈ શકે. ડેંગ્યુ અને ચિકનગુનિયા ફેલાવતા એડીસ મચ્છરો ચોખ્ખા અને સ્થિર પાણીમાં ઈંડા મૂકે છે. આથી દરેક નાગરિકે પોતાના ઘર અને આસપાસના પરિસરમાં નીચે મુજબની સાવચેતી રાખવી અનિવાર્ય છે:

• દર શુક્રવારે ડ્રાય ડેની ઉજવણી: અઠવાડિયામાં એક દિવસ પોતાના ઘરના તમામ પાણીના પાત્રો, કન્ટેનર, કુલર અને ફ્રિજની પાછળની ડિશ ખાલી કરી સંપૂર્ણપણે સૂકવી દેવા.
• પાણીની ટાંકીઓ ઢાંકીને રાખવી: અગાસી કે ઓવરહેડ વોટર ટેન્કના ઢાંકણાં ચુસ્તપણે બંધ રાખવા જેથી મચ્છર અંદર પ્રવેશ ન કરી શકે.
• અગાસી પરનો ભંગાર દૂર કરવો: ધાબા કે કમ્પાઉન્ડમાં પડેલા જૂના ટાયર, પ્લાસ્ટિકના કપ, તૂટેલા ડબ્બા કે કુંડા જે પાણી રોકી રાખે છે તેનો તુરંત નિકાલ કરવો.
• પૂરા બાયના કપડાં પહેરવા: ખાસ કરીને બાળકો અને વૃદ્ધોએ મચ્છર કરડવાથી બચવા માટે આખી બાયના કપડાં પહેરવા અને રાત્રે મચ્છરદાની કે ઓલઆઉટ જેવા મસ્કિટો રિપેલન્ટનો ઉપયોગ કરવો.
• લક્ષણો દેખાય તો તુરંત સારવાર: અચાનક તીવ્ર તાવ આવે, આંખોની પાછળ દુખાવો થાય, સાંધામાં અસહ્ય દુખાવો થાય કે શરીર પર લાલ ચાંઠા પડે તો જાતે દવા લેવાને બદલે મનપાના નજીકના અર્બન હેલ્થ સેન્ટર (UHC) કે સિવિલ હોસ્પિટલનો સંપર્ક કરવો.

AI કંટ્રોલ રૂમ અને ડ્રોન મેપિંગ: કઈ રીતે કામ કરે છે આ સિસ્ટમ?

રાજકોટ મનપાના સ્માર્ટ સિટી કંટ્રોલ સેન્ટર ખાતે આ આખી પ્રક્રિયાનું સિંક્રોનાઇઝેશન કરવામાં આવે છે. સૌપ્રથમ ડ્રોન ચોક્કસ ઊંચાઈ પરથી નિર્ધારિત વોર્ડનો હાઈ-રેઝોલ્યુશન ઈમેજિંગ સર્વે કરે છે. ત્યારબાદ આ ચિત્રોને AI એનાલિટિક્સ સોફ્ટવેરમાં અપલોડ કરવામાં આવે છે. આ સોફ્ટવેર વોટર લોગીંગ (પાણી ભરાવાના સ્થળો) ને પિક્સેલ કલર અને પેટર્ન ઓળખીને ચિહ્નિત કરે છે.

જેવા મચ્છર ઉત્પત્તિના સંભવિત સ્થાનો ફ્લેગ થાય છે, તે તરત જ ઝોનલ હેલ્થ ઓફિસરના ડેશબોર્ડ પર નોટિફિકેશન તરીકે જાય છે. આ ડેટાના આધારે મનપાના કર્મચારીઓ પોતાના સ્માર્ટફોનમાં રહેલી એપ દ્વારા લોકેશન ટ્રેક કરીને સ્થળ પર પહોંચે છે અને એન્ટી-લાર્વલ કામગીરી કરે છે. Rajkot RMC AI drone mosquito survey ની આ સફળતા બાદ ગુજરાતના અન્ય મહાનગરો જેવા કે અમદાવાદ, સુરત અને વડોદરા પણ આ જ ટેકનોલોજી અપનાવવા માટે રાજકોટ મનપાના મોડેલનો અભ્યાસ કરી રહ્યા છે.

રાજકોટના નાગરિકોનો પ્રતિભાવ અને મનપાની ભવિષ્યની રણનીતિ

મનપાના આ હાઈટેક અભિયાનથી રાજકોટના વિવિધ વિસ્તારોના રહીશોમાં ખૂબ ઉત્સાહ અને સુરક્ષાની ભવના જોવા મળી રહી છે. 150 ફીટ રિંગ રોડ, કાલાવડ રોડ, રૈયારોડ અને યુનિવર્સિટી રોડ વિસ્તારના રહીશોએ જણાવ્યું હતું કે, “અગાઉ અમારા વિસ્તારમાં ખુલ્લા પ્લોટ કે ધાબા પર પાણી ભરાઈ રહેતું ત્યારે મનપાને લેખિત ફરિયાદ કરવી પડતી હતી. પરંતુ હવે ડ્રોન દ્વારા મનપા પોતે જ આવી જગ્યાઓ શોધીને દવાનો છંટકાવ કરી રહી છે, જે ખરેખર પ્રશંસનીય છે.”

મનપાના મેયર અને ડેપ્યુટી મેયરે પણ આ કામગીરીને બિરદાવતા જણાવ્યું છે કે, રાજકોટને રોગચાળા મુક્ત બનાવવા માટે તંત્ર કટિબદ્ધ છે. આવનારા દિવસોમાં બાકી રહેલા 8 વોર્ડમાં પણ આ જ રીતે AI અને ડ્રોન સર્વેક્ષણ હાથ ધરવામાં આવશે. શહેરના તમામ નાગરિકોને વિનંતી છે કે જ્યારે મનપાના આરોગ્ય કર્મચારીઓ તપાસ માટે ઘરે આવે ત્યારે તેમને પૂર્ણ સહયોગ આપે અને પોતાના પરિવારને વાહકજન્ય રોગોથી સુરક્ષિત રાખે.

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.