વર્તમાન સમયમાં જ્યારે ભારત (India) અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (USA) વચ્ચેના સંબંધો નવી ઊંચાઈઓ પર પહોંચી રહ્યા છે, ત્યારે પાડોશી દેશ પાકિસ્તાનમાં એક અલગ જ પ્રકારનો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે. તાજેતરમાં ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે થયેલી મહત્વપૂર્ણ Trade Deal અને ભારતને મળેલા બહેતર ટર્મ્સ અને ટેરિફ્સના ફાયદાઓને કારણે પાકિસ્તાનમાં ભારે ટીકા અને આલોચનાનો દોર શરૂ થયો છે. ભારતમાં આપણે ઈવેલ્યુએટ કરી રહ્યા છીએ કે આ ડીલથી આપણને કેટલો ફાયદો થયો છે, પરંતુ પાકિસ્તાનમાં આ ઘટનાએ જૂના જખમો તાજા કર્યા છે.
- “ટોયલેટ પેપર” કરતાં પણ બતર વ્યવહાર (Worse than Toilet Paper)
- પાકિસ્તાન: એક મર્સનરી સ્ટેટ? (Pakistan as a Mercenary State)
- અફઘાનિસ્તાન અને રશિયા: ઈતિહાસનું નવું અર્થઘટન (Reinterpreting History: Afghanistan and USSR)
- શિક્ષણ વ્યવસ્થા અને ‘જેહાદ’નું રાજકારણ (Education System and Politics of Jihad)
- અમેરિકા પર ગંભીર આરોપો (Serious Allegations on US)
- શા માટે અત્યારે આ નિવેદન? (Why this Statement Now?)
- ભારતનો પક્ષ: સત્ય શું છે? (India’s Perspective: What is the Truth?)
- નિષ્કર્ષ (Conclusion)
આ હતાશા વચ્ચે, પાકિસ્તાનના રક્ષામંત્રી (Defense Minister) ખ્વાજા આસિફે પાકિસ્તાનની સંસદ (Parliament) માં ઊભા રહીને એક એવું નિવેદન આપ્યું છે જેણે આખી દુનિયાનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. તેમણે સ્વીકાર્યું છે કે ભૂતકાળમાં અમેરિકાએ પાકિસ્તાનનો ઉપયોગ માત્ર પોતાના સ્વાર્થ માટે કર્યો છે.
“ટોયલેટ પેપર” કરતાં પણ બતર વ્યવહાર (Worse than Toilet Paper)
ખ્વાજા આસિફની આ સ્પીચ પાકિસ્તાનના ઈતિહાસમાં એક મોટા Admission (સ્વીકૃતિ) તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. તેમણે સંસદમાં સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે અમેરિકાએ પાકિસ્તાનનો ઉપયોગ એક “ટોયલેટ પેપર” (Toilet Paper) ની જેમ, અથવા તેનાથી પણ બતર રીતે કર્યો છે. સામાન્ય રીતે સોશિયલ મીડિયા પર ભારતીય લોકો અથવા ડિબેટ દરમિયાન વિવેચકો આવા કડક શબ્દોનો ઉપયોગ કરતા હોય છે, પરંતુ પાકિસ્તાનના જ એક સીનિયર મિનિસ્ટર દ્વારા પોતાની સરકાર અને દેશ માટે આવા અપમાનજનક શબ્દોનો ઉપયોગ કરવો એ અત્યંત ગંભીર બાબત છે.
તેમણે કહ્યું, “Pakistan was treated worse than a piece of toilet paper and was used for a purpose and then thrown away” (પાકિસ્તાનનો એક હેતુ માટે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો અને પછી તેને ફેંકી દેવામાં આવ્યો). આ નિવેદન દર્શાવે છે કે પાકિસ્તાની નેતૃત્વમાં અમેરિકા પ્રત્યે કેટલો રોષ છે.
પાકિસ્તાન: એક મર્સનરી સ્ટેટ? (Pakistan as a Mercenary State)
પોતાના ભાષણમાં ખ્વાજા આસિફે એક અત્યંત કડવું સત્ય સ્વીકાર્યું કે પાકિસ્તાને છેલ્લા બે દાયકાઓ (Two Decades) એટલે કે લગભગ 20 વર્ષ સુધી પોતાને અમેરિકાને ભાડે (Rented itself out) આપી દીધું હતું. તેમણે “મર્સનરી” (Mercenary) શબ્દનો પ્રયોગ કરતા સંકેત આપ્યો કે પાકિસ્તાને પૈસા માટે યુદ્ધ લડ્યું અને હિંસા આચરી. મર્સનરી એવો વ્યક્તિ હોય છે જે માત્ર પૈસા માટે કોઈના વતી યુદ્ધ લડે છે.
ખ્વાજા આસિફનું કહેવું છે કે પાકિસ્તાને એક મર્સનરીની જેમ વર્તન કર્યું અને અમેરિકાના ઈશારે કામ કર્યું. આ એક બહુ મોટો આરોપ છે જે તેઓ આડકતરી રીતે અમેરિકા પર પણ લગાવી રહ્યા છે, પરંતુ સાથે સાથે તે પાકિસ્તાનની પોતાની નીતિઓ પર પણ સવાલ ઉભા કરે છે.
અફઘાનિસ્તાન અને રશિયા: ઈતિહાસનું નવું અર્થઘટન (Reinterpreting History: Afghanistan and USSR)
પોતાના સંબોધનમાં ખ્વાજા આસિફે ઈતિહાસના કેટલાક પાનાઓ પણ ફેરવ્યા. તેમણે સોવિયેત યુનિયન (USSR) ના અફઘાનિસ્તાન પરના આક્રમણ વિશે એક ચોંકાવનારો દાવો કર્યો. અત્યાર સુધી પશ્ચિમી દેશો અને અમેરિકાની “Theory” મુજબ રશિયાએ અફઘાનિસ્તાન પર આક્રમણ (Invasion) કર્યું હતું. પરંતુ ખ્વાજા આસિફે દાવો કર્યો કે જ્યારે સોવિયેત યુનિયન અફઘાનિસ્તાન આવ્યું, ત્યારે તે ત્યાંની કાબુલ સરકારના આમંત્રણ (Invitation) પર આવ્યું હતું.
તેમણે કહ્યું કે, “સોવિયેત યુનિયન જ્યારે અફઘાનિસ્તાનમાં આવ્યું તો કાબુલમાં જે હુકુમત હતી તેના ઇન્વિટેશન પર આવ્યા હતા, તેમની મરજીથી આવ્યા હતા, કોઈ ઇન્વેઝન નહોતી”. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે આ ‘ઇન્વેઝન’ની થીયરી માત્ર અમેરિકનોએ બનાવી હતી જેથી તેઓ પાકિસ્તાનનો ઉપયોગ રશિયા સામે કરી શકે.
શિક્ષણ વ્યવસ્થા અને ‘જેહાદ’નું રાજકારણ (Education System and Politics of Jihad)
ખ્વાજા આસિફે સ્વીકાર્યું કે અમેરિકાને ખુશ કરવા અને રશિયા સામે લડવા માટે પાકિસ્તાને પોતાની શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં પણ ધરમૂળથી ફેરફારો કર્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે 1999 પછી અને અફઘાન વોર દરમિયાન, પાકિસ્તાને ‘જેહાદ’ (Jihad) શબ્દનો ખોટો ઉપયોગ કર્યો અને તેને પ્રોત્સાહન આપ્યું.
પાકિસ્તાને પોતાની સ્કૂલ ટેક્સ્ટબુક્સ (School Textbooks) અને અભ્યાસક્રમ બદલી નાખ્યો જેથી અફઘાનિસ્તાનમાં અમેરિકા જે કરી રહ્યું હતું તેને પાકિસ્તાની જનતાની સામે ‘લેજિટિમાઈઝ’ (Legitimize) કરી શકાય અને એક નેરેટિવ સેટ કરી શકાય. આ એક ઇરરિવર્સિબલ મિસ્ટેક (Irreversible Mistake) હતી જેની કિંમત પાકિસ્તાન આજે પણ ચૂકવી રહ્યું છે. આ નિવેદન પરથી સાબિત થાય છે કે અફઘાનિસ્તાનની વર્તમાન અસ્થિરતા માટે પાકિસ્તાન સીધું જવાબદાર છે.
અમેરિકા પર ગંભીર આરોપો (Serious Allegations on US)
પોતાના ભાષણમાં ખ્વાજા આસિફે અમેરિકા પર મુસ્લિમોના નરસંહારનો આરોપ પણ લગાવ્યો. તેમણે દાવો કર્યો કે છેલ્લા 25-30 વર્ષોમાં અમેરિકાની નીતિઓને કારણે લગભગ 10 થી 12 કરોડ મુસ્લિમો માર્યા ગયા છે. તેમણે લીબિયાના તાનાશાહ ગદ્દાફી (Gaddafi) નો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. પાકિસ્તાનમાં ગદ્દાફીને ખૂબ માન આપવામાં આવે છે અને લાહોરનું ક્રિકેટ સ્ટેડિયમ પણ તેમના નામ પર છે. ખ્વાજા આસિફે કહ્યું કે અમેરિકાએ ગદ્દાફીના દીકરાને પણ છોડ્યો નહીં.
તેમણે કહ્યું કે પાકિસ્તાન પોતાના ‘સ્પોન્સર’ (Sponsor) શોધવા માટે ક્યારેક વોશિંગ્ટન, ક્યારેક મોસ્કો તો ક્યારેક બ્રિટન જાય છે, જે બંધ થવું જોઈએ.
શા માટે અત્યારે આ નિવેદન? (Why this Statement Now?)
તમારા મનમાં પ્રશ્ન થશે કે અચાનક પાકિસ્તાનના રક્ષામંત્રી આવું કેમ બોલી રહ્યા છે? આના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
1. India-US Trade Deal: ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેની મજબૂત થતી ભાગીદારી અને ટ્રેડ ડીલથી પાકિસ્તાનને આંચકો લાગ્યો છે. પાકિસ્તાનમાં એવી ચર્ચા છે કે ભારતને અમેરિકા તરફથી જે ટ્રેડ ડીલ મળી છે તે પાકિસ્તાનને ક્યારેય મળી નથી.
2. Domestic Pressure: વર્તમાન પાકિસ્તાની સરકાર (Shehbaz Sharif regime) પર આરોપ છે કે તેઓ અમેરિકાના ઈશારે નાચી રહ્યા છે અને વધારે પડતા “Pro-US” થઈ ગયા છે. આથી, પોતાની જનતાને બતાવવા માટે કે તેઓ અમેરિકાના ગુલામ નથી, તેમણે સંસદમાં અમેરિકા વિરોધી નિવેદનો આપવા પડે છે.
3. Economic Crisis: પાકિસ્તાન અત્યારે આર્થિક સંકટમાં છે અને IMF ની મદદ માટે અમેરિકા પર નિર્ભર છે, છતાં જનતાનો ગુસ્સો શાંત કરવા આવા નિવેદનો જરૂરી બની ગયા છે.
ભારતનો પક્ષ: સત્ય શું છે? (India’s Perspective: What is the Truth?)
પ્રશાંત ધવનના વિશ્લેષણ મુજબ, જોકે પાકિસ્તાન અત્યારે પીડિત હોવાનો ડોળ કરી રહ્યું છે, પરંતુ સત્ય એ છે કે પાકિસ્તાને આ રસ્તો જાતે પસંદ કર્યો હતો. કોઈ પણ દેશ તમને તમારી મરજી વિરુદ્ધ “ટોયલેટ પેપર”ની જેમ વાપરી શકતો નથી. પાકિસ્તાને ડોલર (US Dollars) અને ભારતને નુકસાન પહોંચાડવાની લાલચમાં આ સોદો કર્યો હતો.
ભારતે અનેકવાર પાકિસ્તાન સાથે સંબંધો સુધારવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. અટલ બિહારી વાજપેયી બસ લઈને લાહોર ગયા હતા અને ડો. મનમોહન સિંહે પણ શાંતિના પ્રયાસો કર્યા હતા. પરંતુ પાકિસ્તાનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કાશ્મીર મુદ્દે ભારતને પરેશાન કરવાનો અને અમેરિકા પાસેથી ફંડિંગ મેળવવાનો હતો. તેમની પાસે વિકલ્પ હતો કે તેઓ કાશ્મીરના મુદ્દાને બાજુ પર મૂકી ભારત સાથે સંબંધો સુધારે, પણ તેમણે તે તક ગુમાવી દીધી.
ઓપરેશન સિંદૂર અને ભારતની સ્પષ્ટ નીતિ (Operation Sindoor and India’s Clear Policy)
હવે ભારતની ધીરજ ખૂટી ગઈ છે. ભારતે હવે સ્પષ્ટ નીતિ અપનાવી છે. જો પાકિસ્તાન તરફથી કોઈ આતંકવાદી હુમલો થશે, તો ભારત “ઓપરેશન સિંદૂર” (Operation Sindoor) અથવા અન્ય કોઈ કડક પગલાં દ્વારા જવાબ આપશે. પાકિસ્તાન જે આજે ફરિયાદો કરી રહ્યું છે, તે તેના પોતાના કર્મોનું ફળ છે. અફઘાનિસ્તાનમાં જે અસ્થિરતા અને વાયોલન્સ (Violence) છે, તેની નેગેટિવ અસર હવે પાકિસ્તાન પર જ પડી રહી છે, ખાસ કરીને Tehrik-i-Taliban Pakistan (TTP) ના હુમલાઓના સ્વરૂપમાં.
નિષ્કર્ષ (Conclusion)
પાકિસ્તાનના રક્ષામંત્રી ખ્વાજા આસિફનું આ નિવેદન સ્પષ્ટ કરે છે કે પાકિસ્તાનની ફોરેન પોલિસી (Foreign Policy) સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ ગઈ છે. એક સમયે જે અમેરિકાને તેઓ પોતાના તારણહાર માનતા હતા, આજે એ જ અમેરિકા માટે તેઓ “ટોયલેટ પેપર” જેવા શબ્દો વાપરી રહ્યા છે. બીજી તરફ, ભારત પોતાની મજબૂત અર્થવ્યવસ્થા અને સ્વતંત્ર વિદેશ નીતિને કારણે વિશ્વમાં સન્માન મેળવી રહ્યું છે અને અમેરિકા સાથે બરાબરીના ધોરણે Trade Deal કરી રહ્યું છે.
પાકિસ્તાન માટે આ આત્મચિંતનનો સમય છે. શું તેઓ હજુ પણ બીજા દેશોના “સ્પોન્સર” બનીને અથવા ભાડૂતી સૈનિક બનીને રહેવા માંગે છે, કે પછી ભારતની જેમ આત્મનિર્ભર બનીને પ્રગતિના માર્ગે ચાલવા માંગે છે? આવનારા 10 વર્ષોમાં પાકિસ્તાન શું નીતિ અપનાવે છે તેના પર ભારતની સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક સ્થિરતાનો પણ આધાર રહેશે.
