Nepal Bus Accident: નેપાળના ધાદિંગમાં ભયાનક અકસ્માત, 19 ના મોત – Passenger Bus Plunges into Trishuli River

નેપાળમાં મોટી દુર્ઘટના: ત્રિશૂલી નદીમાં બસ ખાબકતા 19 ના મોત, વિદેશી પ્રવાસીઓ સહિત 27 ઈજાગ્રસ્ત (19 Died in Nepal Bus Accident: Bus Plunges into Trishuli River)

નેપાળમાં સોમવારે વહેલી સવારે એક અત્યંત હૃદયદ્રાવક અને મોટી દુર્ઘટના (Tragic Accident) સર્જાઈ છે. પશ્ચિમી શહેર પોખરા (Pokhara) થી રાજધાની કાઠમંડુ (Kathmandu) જઈ રહેલી એક પેસેન્જર બસ બેકાબૂ બનીને સીધી ત્રિશૂલી નદી (Trishuli River) માં ખાબકી હતી. આ ભયાનક અકસ્માતમાં અત્યાર સુધીમાં 19 લોકોના કરુણ મોત નીપજ્યા છે અને 27 જેટલા મુસાફરો ઈજાગ્રસ્ત થયા છે. આ ઘટનાએ ફરી એકવાર નેપાળના હાઇવે પર Road Safety (માર્ગ સલામતી) ના ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. આ આર્ટિકલમાં આપણે આ દુર્ઘટના, Rescue Operation, મૃતકોની ઓળખ અને નેપાળમાં વધતા Road Traffic Accidents પાછળના વૈજ્ઞાનિક અને આંકડાકીય કારણો (Spatiotemporal Analysis) વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરીશું.

ઘટનાની વિગતો અને સમય (Incident Details and Timing)

પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, આ દુર્ઘટના મધ્ય ધાદિંગ જિલ્લાના (Dhading district) પૃથ્વી હાઇવે (Prithvi Highway) પર સર્જાઈ હતી. રવિવારે સાંજે 7:00 વાગ્યે પોખરાના ટૂરિસ્ટ બસ પાર્કથી આ બસ (રજીસ્ટ્રેશન નંબર Ga 2 Kha 1231 અથવા Ga 1 Kha 1421) કાઠમંડુ જવા રવાના થઈ હતી.

ધાદિંગના ચીફ ડિસ્ટ્રિક્ટ ઓફિસર બિજય રાજ સુબેદીના જણાવ્યા મુજબ, બસ સોમવારે વહેલી સવારે અંદાજે 1:00 થી 1:30 વાગ્યાની આસપાસ બેનીઘાટ રોરાંગ રૂરલ મ્યુનિસિપાલિટી (Benighat Rorang Rural Municipality) વિસ્તારના ભૈસીગૌડા (Bhaisigauda) અને ચિનાધારા (Chinadhara) નજીક પોતાના રસ્તા પરથી નીચે ઉતરી ગઈ હતી. બસ રસ્તાથી લગભગ 300 મીટર નીચે સીધી ત્રિશૂલી નદીના કિનારે જઈને પડી હતી. અકસ્માત સમયે બસમાં 44 જેટલા મુસાફરો સવાર હતા તેવું સત્તાવાળાઓએ પુષ્ટિ કરી છે. પૃથ્વી હાઇવે બસ ઓપરેશન કંપનીના ચેરપર્સન ઐન બહાદુર સાઈએ જણાવ્યું હતું કે જ્યારે બસ પોખરાથી નીકળી ત્યારે તેમાં ડ્રાઈવર અને સ્ટાફ સહિત 37 લોકો હતા, અને રસ્તામાં અન્ય મુસાફરો બોર્ડ થયા હોવાની શક્યતા છે. બસના માલિક ઓમકુમાર શ્રેષ્ઠ પણ આ બસમાં મુસાફરી કરી રહ્યા હતા.

મૃત્યુઆંક અને પીડિતોની ઓળખ (Death Toll and Victim Identification)

આ અકસ્માતમાં શરૂઆતમાં 17 લોકોના ઘટનાસ્થળે જ મોત થયાની પુષ્ટિ થઈ હતી, પરંતુ ત્યારબાદ સારવાર દરમિયાન વધુ બે લોકોના મોત થતાં કુલ મૃત્યુઆંક (Death Toll) 19 પર પહોંચી ગયો છે. 17 લોકોના ઘટનાસ્થળે મોત થયા હતા, જ્યારે એક વ્યક્તિનું કાઠમંડુના નેશનલ ટ્રોમા સેન્ટરમાં અને અન્ય એકનું મેડિકલ કેર દરમિયાન મોત થયું હતું. મૃતકોમાં 11 પુરુષો અને 6 મહિલાઓનો સમાવેશ થાય છે (શરૂઆતના આંકડા મુજબ).

પોલીસ અને સત્તાવાળાઓએ મૃતકોની ઓળખ માટે ભારે જહેમત ઉઠાવી છે, જેમાં કેટલાક કિસ્સાઓમાં ટેટૂ (Tattoos) જેવા નિશાનોનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. અત્યાર સુધીમાં 19 માંથી 9 મૃતકોની ઓળખ થઈ ચૂકી છે. આ ઘટનામાં વિદેશી નાગરિકો (Foreign nationals) નો પણ ભોગ લેવાયો છે. ઓળખ થયેલા મૃતકોમાં નીચે મુજબના લોકો સામેલ છે:

• બ્રિટિશ નાગરિક (British national) સ્ટુઅર્ટ ડોમિનિક એથન (Stewart Dominic Ethan), ઉંમર 24 વર્ષ.

• બિબેક બાસ્તોલા (Bibek Bastola), ઉંમર 40 વર્ષ, પોખરા.

• ચંદ્ર બહાદુર કુંવર (Chandra Bahadur Kunwar), ઉંમર 63 વર્ષ, વાલિંગ, સ્યાંગજા (હાલ કાઠમંડુ).

• ઓમ કુમાર મલ્લા (Om Kumar Malla), ઉંમર 40 વર્ષ, તનહું.

• એન્જિનિયર ઠાકુરી (Engineer Thakuri), ઉંમર 30 વર્ષ, ધાદિંગ.

• બિષ્ણુ માયા (Bishnu Maya), ઉંમર 55 વર્ષ, તનહું.

• લોપસાંગ ગોલે (Lopsang Gole), ઉંમર 42 વર્ષ, બૌદ્ધ, કાઠમંડુ.

• હરિ પ્રસાદ સિગ્ડેલ (Hari Prasad Sigdel), તનહું.

• નબિન્દ્ર શ્રેષ્ઠ (Nabindra Shrestha), ઉંમર 55 વર્ષ, પાલપા.

અકસ્માતમાં ન્યૂઝીલેન્ડના (New Zealand) એક નાગરિક સહિત અન્ય વિદેશી પ્રવાસીઓ પણ સામેલ હતા. અકસ્માતમાં 27 લોકો ઈજાગ્રસ્ત થયા છે, જેમાંથી 8 મહિલાઓ, 18 પુરુષો અને એક બાળકીનો સમાવેશ થાય છે. ઘાયલોને બચાવીને વિવિધ હોસ્પિટલોમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં 14 દર્દીઓ નેશનલ ટ્રોમા સેન્ટર (National Trauma Center) કાઠમંડુમાં, 10 નેશનલ હોસ્પિટલ કલંકીમાં અને એક ત્રિભુવન યુનિવર્સિટી ટીચિંગ હોસ્પિટલમાં સારવાર હેઠળ છે. કેટલાક ઘાયલોની સ્થિતિ હજુ પણ અત્યંત ગંભીર છે. ડ્રાઈવર સુજીત નેપાલીની હાલત અંગે હજુ માહિતી અપ્રાપ્ય છે.

રાત્રિના સમયે Rescue Operation અને પડકારો

અકસ્માત રાત્રિના અંધારામાં થયો હોવાથી Rescue Operation (બચાવ કામગીરી) માં ભારે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. નેપાળી આર્મી (Nepali Army), આર્મ્ડ પોલીસ ફોર્સ (Armed Police Force), નેપાળ પોલીસ (Nepal Police) અને સ્થાનિક લોકોએ સાથે મળીને બચાવ કામગીરી શરૂ કરી હતી. આર્મ્ડ પોલીસ ફોર્સના DSP સુનીલ ગિરીના નેતૃત્વમાં ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ બેઝ અને કુરિન્ટારની ડાઇવિંગ ટીમ પણ આ ઓપરેશનમાં જોડાઈ હતી.

ચીફ ડિસ્ટ્રિક્ટ ઓફિસર સુબેદીના જણાવ્યા અનુસાર, પહાડી અને દુર્ગમ વિસ્તાર (Difficult terrain), રાતનો સમય અને રેસ્ક્યૂ સાધનોની અછતને કારણે ઓપરેશન પડકારજનક બન્યું હતું. બચાવકર્તાઓએ ફ્લેશલાઇટ (Flashlights) ની મદદથી ઈજાગ્રસ્તોને શોધ્યા હતા. નદીમાં પડેલા મુસાફરોને બચાવવા માટે નદીના પ્રવાહમાં એક કિલોમીટર દૂર સુધી બોટ (Boats) નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ ઈજાગ્રસ્તોને ઢાળ વાળા રસ્તેથી ઉપર લાવી એમ્બ્યુલન્સ મારફતે હોસ્પિટલ પહોંચાડવામાં આવ્યા હતા. પ્રાથમિક બચાવ કામગીરી સવારે 6:30 વાગ્યાની આસપાસ પૂર્ણ થઈ હતી.

સરકારની પ્રતિક્રિયા અને Probe Panel (Investigation) ની રચના

આ મોટી દુર્ઘટના બાદ નેપાળ સરકારે તાત્કાલિક પગલાં લીધા છે. ગૃહ મંત્રાલયે (Ministry of Home Affairs) સોમવારે ઇમરજન્સી મીટિંગ બોલાવી હતી. ગૃહમંત્રી ઓમ પ્રકાશની અધ્યક્ષતામાં મળેલી આ બેઠકમાં ફિઝિકલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મંત્રાલયના સચિવ, રોડ વિભાગના ડાયરેક્ટર જનરલ, ટ્રાન્સપોર્ટ ઓન્ટ્રપ્રિન્યોર્સ ફેડરેશનના પ્રતિનિધિઓ અને સુરક્ષા એજન્સીઓના વડાઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

આ બેઠકમાં અકસ્માતના મૂળ કારણો જાણવા માટે એક Probe Committee (તપાસ સમિતિ) ની રચના કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ સમિતિ વાહનની મિકેનિકલ ખામી (Mechanical failure), રસ્તાની સ્થિતિ (Road conditions) અને ડ્રાઈવરના વર્તન (Driver conduct) વગેરે પાસાઓની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરશે. કારણ કે, ચીફ ડિસ્ટ્રિક્ટ ઓફિસર સુબેદીના જણાવ્યા મુજબ, બસ પોતાની લેનમાં જ ચાલી રહી હતી છતાં તે નદીમાં કેમ ખાબકી તે હજુ એક મોટું રહસ્ય છે.

નેપાળમાં Road Safety અને Accidents નો ઇતિહાસ (A Broader Context)

આ બસ દુર્ઘટના માત્ર એક જ બનાવ નથી. નેપાળમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં Road Traffic Accidents (માર્ગ અકસ્માતો) ની સંખ્યામાં ચિંતાજનક રીતે વધારો થયો છે. શૈક્ષણિક અને આંકડાકીય સંશોધનો દર્શાવે છે કે રોડ એક્સિડન્ટ્સ નેપાળ માટે પબ્લિક હેલ્થ અને ઇકોનોમી બંને માટે એક મોટો ખતરો બની ગયા છે.

એક સંશોધન રિપોર્ટ (Road Accidents in Nepal: Trends, GDP Impact, and Policy Gaps) મુજબ, નેપાળમાં દર વર્ષે સરેરાશ 5,239 જેટલા માર્ગ અકસ્માતો નોંધાય છે. 1993 થી 2018 વચ્ચેના ડેટા દર્શાવે છે કે દેશમાં વાહનોની સંખ્યા વધવાની સાથે જ અકસ્માતો પણ વધ્યા છે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં દેશમાં 7,669 રોડ અકસ્માતો નોંધાયા હતા, જેમાં 190 લોકોના મોત થયા હતા અને 278 જેટલા અકસ્માતો ગંભીર શ્રેણીના હતા.

અકસ્માતોનો ભોગ કોણ બને છે? (Demographics of Accidents) આંકડા મુજબ, અકસ્માતોમાં 21 થી 40 વર્ષની વયના યુવાનો સૌથી વધુ ભોગ બને છે (68%). તે પછી 41 વર્ષથી ઉપરના (18%) અને 20 વર્ષથી નીચેના (14%) લોકોનો સમાવેશ થાય છે. લિંગ પ્રમાણે જોઈએ તો, અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામનારમાં 76% પુરુષો અને 24% મહિલાઓ હોય છે. વર્લ્ડ બેંક (World Bank) ના રિપોર્ટ મુજબ, નેપાળમાં માર્ગ અકસ્માતોમાં 70% થી વધુ મૃતકો રાહદારીઓ (Pedestrians), સાઇકલ સવારો અને મોટરસાઇકલ સવારો જેવા સંવેદનશીલ લોકો હોય છે. મોટરસાઇકલ સવારોનો મૃત્યુઆંક સૌથી વધુ (45%) હોય છે, જ્યારે રાહદારીઓનો મૃત્યુઆંક (39%) હોય છે.

અકસ્માતનો સમય અને વાહનોના પ્રકાર (Time and Vehicle Types) આશ્ચર્યજનક રીતે, નેપાળમાં સૌથી વધુ અકસ્માતો બપોરના સમયે (12:00 થી 18:00 વચ્ચે) થાય છે, જેનો હિસ્સો 42% છે. સવારના સમયે 30% અને સાંજે 24% અકસ્માતો નોંધાય છે. રાત્રિના સમયે માત્ર 4% અકસ્માતો જ થાય છે. જોકે રાત્રિના અકસ્માતો (જેમ કે આ ધાદિંગ બસ અકસ્માત) વધુ ભયાનક અને જીવલેણ સાબિત થાય છે કારણ કે અંધારામાં Rescue Operation મુશ્કેલ બને છે. વાહનોના પ્રકારની વાત કરીએ તો 37% અકસ્માતો મોટરસાઇકલને કારણે, 33% નાના વાહનો (કાર, જીપ) દ્વારા, 12% ટ્રક/ટીપર દ્વારા અને 10% બસો દ્વારા થાય છે.

અકસ્માતના કારણો (Causes of Road Traffic Accidents)

નેપાળમાં થતા ભયાનક અકસ્માતો પાછળ મુખ્યત્વે બે કારણો જવાબદાર છે:

1. ડ્રાઈવરની બેદરકારી (Driver Negligence): ટ્રાફિક પોલીસ અને સંશોધનોના ડેટા મુજબ, 79% થી 88% જેટલા અકસ્માતો માત્ર ડ્રાઈવરની બેદરકારીના કારણે થાય છે. તેમાં ઓવર સ્પીડિંગ (Over Speeding – 4%), નશો કરીને વાહન ચલાવવું (Alcohol impairment – 4%), અને ખતરનાક ઓવરટેકિંગ (Overtaking – 1%) નો સમાવેશ થાય છે.

2. રસ્તાઓની ખરાબ સ્થિતિ (Poor Road Infrastructure): નેપાળના રસ્તાઓ વિશ્વના સૌથી ખતરનાક રસ્તાઓમાં ગણાય છે. 2018 ના આંકડા મુજબ, નેપાળના 29,639 કિલોમીટરના રોડ નેટવર્કમાંથી માત્ર 43% રસ્તાઓ જ પાકા (Blacktopped) છે. બાકીના 34% કાચા (Earthen) અને 23% કાંકરીવાળા (Graveled) છે. આટલું જ નહીં, જે 43% પાકા રસ્તાઓ છે, તેમાંથી માત્ર 30% રસ્તાઓનું જ યોગ્ય Maintenance થાય છે. ખરાબ રસ્તાઓ અને ડ્રાઈવરની બેદરકારી બંને ભેગા મળીને મોતનું કારણ બને છે.

પૃથ્વી હાઇવે (Prithvi Highway) નું Spatiotemporal Analysis

આ ત્રિશૂલી નદી બસ દુર્ઘટના જ્યાં થઈ તે પૃથ્વી હાઇવે (Prithvi Highway) નેપાળના સૌથી ખતરનાક ટ્રાન્સપોર્ટ કોરિડોર તરીકે ઓળખાય છે. “Journal of Engineering Technology and Planning” માં પ્રકાશિત થયેલા એક સંશોધન અનુસાર, 2019 થી 2025 સુધીના ડેટાનું GIS-based Spatiotemporal Analysis દર્શાવે છે કે આ હાઇવે પર અકસ્માતોનું પ્રમાણ અત્યંત ઊંચું છે.

આ હાઇવેની ભૌગોલિક રચના (Complex terrain) અને Geometric deficiencies અકસ્માત માટે મુખ્ય જવાબદાર છે. તેમાં સાંકડા રસ્તાઓ (Narrow carriageways), તીવ્ર વળાંકો (Sharp curves), અપૂરતું સુપર-એલિવેશન અને જોવા માટેનું ઓછું અંતર (Restricted sight distances) સામેલ છે. ચોમાસામાં લેન્ડસ્લાઇડ (Monsoon-induced landslides), વરસાદી પાણીનો ભરાવો અને શિયાળામાં ધુમ્મસ (Winter fog) જેવા Environmental stressors આ જોખમને બમણું કરે છે.

આ રિસર્ચમાં સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે કાઠમંડુ-થાનકોટ, ખૈરઘારી-મલેખુ, કુરિન્ટાર-મુગલિંગ અને આબુખૈરેની-દમાઉલી જેવા વિસ્તારો આ હાઇવે પરના સૌથી મોટા Hotspots છે. આ વિસ્તારોમાં ભૌમિતિક સુધારાઓ, સ્લોપ સ્ટેબિલાઇઝેશન અને ડેટા-ડ્રિવન એન્ફોર્સમેન્ટ (Data-driven enforcement) ની તાતી જરૂરિયાત છે.

આર્થિક નુકસાન અને GDP પર અસર (Economic Impact of Accidents on GDP)

માર્ગ અકસ્માતો માત્ર માનવ જીવન છીનવતા નથી, પરંતુ દેશની ઇકોનોમી (Economy) ને પણ મોટો ફટકો મારે છે. વર્લ્ડ બેંકના (World Bank) અભ્યાસ મુજબ, 2007 થી નેપાળમાં માર્ગ અકસ્માતોની આર્થિક કિંમત ત્રણ ગણી વધી ગઈ છે, જે ગ્રોસ નેશનલ પ્રોડક્ટ (GNP) ના 1.5% બરાબર છે.

અન્ય એક ઇકોનોમેટ્રિક મોડેલિંગ (Econometric modelling) એનાલિસિસ દર્શાવે છે કે માર્ગ અકસ્માતોની નેપાળના GDP પર નોંધપાત્ર નકારાત્મક અસર પડે છે. સંશોધન મુજબ, અકસ્માતોનો આંકડો વધવાથી GDP વૃદ્ધિમાં ઘટાડો થાય છે (β = -0.19, p < 0.01). એટલે કે જો અકસ્માતોમાં 1% નો વધારો થાય, તો GDP ગ્રોથમાં 0.14% નો ઘટાડો જોવા મળે છે. આ આર્થિક નુકસાન (Economic burden) નેપાળના GDP ના 1.02% જેટલું છે, જે શ્રીલંકા (0.87%) અને પાકિસ્તાન (0.91%) જેવા પાડોશી દેશો કરતા પણ વધુ છે.

અકસ્માતોને કારણે વાહનોનું નુકસાન, સારવારનો ખર્ચ અને સૌથી અગત્યનું 21 થી 40 વર્ષના યુવાનો કે જેઓ દેશના Productive વર્ગમાં આવે છે તેમના મૃત્યુથી ઉત્પાદકતામાં થતો ઘટાડો દેશની અર્થવ્યવસ્થાને સીધી રીતે અસર કરે છે.

સરકાર માટે નીતિગત પડકારો (Policy Gaps in Road Safety)

નેપાળ સરકારે 1993 માં વ્હીકલ એન્ડ ટ્રાન્સપોર્ટેશન મેનેજમેન્ટ એક્ટ (VTMA) અમલમાં મૂક્યો હતો. જોકે તેમાં Road design standards અને Vehicle safety specifications ના મૂળભૂત મુદ્દાઓને આવરી લેવામાં આવ્યા ન હતા. તે પછી નેપાળ રોડ સેફ્ટી એક્શન પ્લાન (2013-2020) લાવવામાં આવ્યો, પરંતુ ભંડોળની અછતને કારણે (ટ્રાન્સપોર્ટેશન બજેટના માત્ર 0.3% ની ફાળવણી) આ પ્લાન તેના મોટાભાગના ટાર્ગેટ પૂરા કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યો અને માત્ર 39% કાર્યો જ પૂરા થઈ શક્યા.

આજે નેપાળમાં 14 જેટલી અલગ-અલગ એજન્સીઓ રોડ સેફ્ટી માટે કામ કરે છે, જે Regulatory fragmentation (નિયમનકારી વિભાજન) ઊભું કરે છે. ટ્રાફિક પોલીસમાં પણ સ્ટાફની અછત છે, માત્ર 12% પોસ્ટ જ ભરાયેલી છે, અને 82% મ્યુનિસિપાલિટી પાસે ક્વોલિફાઇડ રોડ સેફ્ટી એન્જિનિયર નથી. આ પોલિસી ગેપ્સના કારણે જ પ્રિથ્વી હાઇવે પર બસ નદીમાં ખાબકવા જેવી મોટી ઘટનાઓ અટકાવી શકાતી નથી.

નિષ્કર્ષ (Conclusion)

પોખરાથી કાઠમંડુ જઈ રહેલી પેસેન્જર બસનો ત્રિશૂલી નદીમાં (Trishuli River Bus Plunge) થયેલો આ અકસ્માત નેપાળ માટે અત્યંત દુઃખદ ઘટના છે, જેમાં 19 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે અને 27 લોકો ઈજાગ્રસ્ત થયા છે. અંધારામાં Rescue Operation, મુશ્કેલ ભૌગોલિક સ્થિતિ અને અકસ્માતની ગંભીરતા દર્શાવે છે કે નેપાળે તેના હાઇવે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને રોડ સેફ્ટી પોલિસીમાં મોટા ફેરફારો કરવાની જરૂર છે.

Investigation Panel ના રિપોર્ટની રાહ જોવાઈ રહી છે, પરંતુ સ્પષ્ટ છે કે Driver Negligence, ખરાબ રસ્તાઓ અને Prithvi Highway ના ખતરનાક વળાંકોએ આ દુર્ઘટનામાં મોટો ભાગ ભજવ્યો છે. સરકાર દ્વારા તાત્કાલિક ધોરણે રસ્તાઓનું Maintenance અને Strict Traffic Enforcement નહિ કરવામાં આવે તો આવા Tragic Accidents નેપાળના માનવ સંસાધન અને GDP બંનેને મોટું નુકસાન પહોંચાડતા રહેશે. અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામેલા બ્રિટિશ નાગરિક અને અન્ય નેપાળી ભાઈ-બહેનોને શ્રદ્ધાંજલિ સાથે, સૌ આશા રાખે છે કે ભવિષ્યમાં આવા Road Traffic Accidents અટકાવવા કડક પગલાં લેવામાં આવશે.