મંગળના ચંદ્ર પરથી માટી લાવવાનું વિશ્વનું પ્રથમ ઐતિહાસિક મિશન: જાપાન સ્પેસ એજન્સી JAXA નો નવો ધડાકો (Japan Mars moon mission World)

વૈજ્ઞાનિક ક્ષેત્રે અને ખગોળશાસ્ત્રના ઈતિહાસમાં વિશ્વમાં એક નવો સુવર્ણ અધ્યાય લખાવા જઈ રહ્યો છે. જાપાનની પ્રતિષ્ઠિત સ્પેસ એજન્સી JAXA (Japan Aerospace Exploration Agency) દ્વારા Japan Mars moon mission World અંતર્ગત મંગળ ગ્રહના રહસ્યમય ચંદ્ર ફોબોસ (Phobos) પરથી માટી અને ખડકોના નમૂના પૃથ્વી પર લાવવાનું અત્યંત મહત્વકાંક્ષી અને ઐતિહાસિક મિશન શરૂ કરવાની સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ મિશનનું નામ ‘માર્શિયન મૂન્સ એક્સપ્લોરેશન’ (MMX – Martian Moons eXploration) રાખવામાં આવ્યું છે. માનવ ઈતિહાસમાં આ પ્રથમ વખત બનશે જ્યારે કોઈ સ્પેસક્રાફ્ટ મંગળના ચંદ્ર પર ઉતરાણ કરીને ત્યાંથી ભૌતિક નમૂના એકત્રિત કરીને પૃથ્વી પર પરત લાવશે. આ મિશન વૈજ્ઞાનિકોને સૌર મંડળની રચના, મંગળ પર પ્રાચીન પાણીની હાજરી અને બ્રહ્માંડમાં જીવનની ઉત્ક્રાંતિ સંબંધિત અનેક અણઉકેલાયેલા પ્રશ્નોના ઉત્તર મેળવવામાં મદદરૂપ થશે.

Japan Mars moon mission World: મિશન MMX ના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો અને આયોજન

જાપાનીઝ સ્પેસ એજન્સીનું આ Japan Mars moon mission World એ પાંચ વર્ષનું એક અત્યંત જટિલ અને ટેકનોલોજીકલ રીતે અત્યાધુનિક મિશન છે. આ મિશન માટે જાપાનના નવા અને મુખ્ય રોકેટ H3 નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. તનેગાશિમા સ્પેસ સેન્ટર પરથી લોન્ચ કરવામાં આવ્યા બાદ, સ્પેસક્રાફ્ટને મંગળ ગ્રહની કક્ષા સુધી પહોંચવામાં અંદાજે એક વર્ષ જેટલો સમય લાગશે. મંગળની કક્ષામાં પહોંચ્યા પછી, આ સ્પેસક્રાફ્ટ આગામી ત્રણ વર્ષ સુધી મંગળના બે નાના અને બટેટા આકારના ઉપગ્રહો – ફોબોસ (Phobos) અને ડિમોસ (Deimos) ની આસપાસ ભ્રમણ કરશે અને તેમનું વિગતવાર મેપિંગ કરશે.

મિશનનો સૌથી રોમાંચક ક્ષણ ત્યારે આવશે જ્યારે MMX સ્પેસક્રાફ્ટ મંગળના સૌથી મોટા ચંદ્ર ફોબોસની સપાટી પર ઓટોનોમસ (સ્વયંસંચાલિત) રીતે સોફ્ટ લેન્ડિંગ કરશે. ફોબોસ પર ઉતરાણ કર્યા પછી, તેમાં લગાવવામાં આવેલા ખાસ સેમ્પલિંગ ટૂલ્સ અને ડ્રિલિંગ મશીન વડે સપાટી પરથી ઓછામાં ઓછું 10 ગ્રામ જેટલું માટી અને ખડકોનું મિશ્રણ (Regolith) એકત્રિત કરવામાં આવશે. સેમ્પલ એકત્રિત કર્યા પછી, સ્પેસક્રાફ્ટ ફરીથી ફોબોસની સપાટી પરથી ટેક-ઓફ કરશે અને પૃથ્વી તરફની પોતાની પરત યાત્રા શરૂ કરશે.

મંગળના બે રહસ્યમય ચંદ્રો: ફોબોસ (Phobos) અને ડિમોસ (Deimos)

આપણી પૃથ્વી પાસે માત્ર એક જ સુંદર અને ગોળ ચંદ્ર છે, પરંતુ મંગળ ગ્રહ પાસે બે ખૂબ જ વિચિત્ર અને નાના ઉપગ્રહો છે, જેમના નામ ગ્રીક પૌરાણિક કથાઓના ભય અને આતંકના દેવતાઓ પરથી ‘ફોબોસ’ અને ‘ડિમોસ’ રાખવામાં આવ્યા છે. ફોબોસ એ મંગળનો મોટો ચંદ્ર છે, જેનો વ્યાસ માત્ર 22 કિલોમીટર જેટલો જ છે. તે મંગળની ખૂબ જ નજીકની કક્ષામાં ભ્રમણ કરે છે અને દર 7 કલાક અને 39 મિનિટે મંગળની એક પરિક્રમા પૂર્ણ કરે છે.

વૈજ્ઞાનિકો સમક્ષ દાયકાઓથી એક મોટો કોયડો રહ્યો છે: શું ફોબોસ અને ડિમોસ એ મંગળના ગુરુત્વાકર્ષણ દ્વારા ખેંચાઈ આવેલા એસ્ટરોઈડ (ઉલ્કાપિંડ) છે, કે પછી પ્રાચીન સમયમાં મંગળ સાથે કોઈ વિરાટ અવકાશી પિંડના અથડામણથી ઉડેલા કાટમાળમાંથી બનેલા ચંદ્રો છે? Japan Mars moon mission World દ્વારા લાવવામાં આવનારા સેમ્પલ્સ આ દાયકાઓ જૂના રહસ્ય પરથી પડદો ઉચકશે. જો આ ચંદ્રો મંગળના કાટમાળમાંથી બન્યા હશે, તો તેમના સેમ્પલ્સમાં મંગળ ગ્રહની પ્રાચીન માટી અને પાણીના અંશો પણ મળી શકશે.

વૈશ્વિક સહયોગ: NASA, CNES અને DLR નો મહત્વપૂર્ણ ફાળો

આ ઐતિહાસિક મિશન માત્ર જાપાન પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ તેમાં વિશ્વની અગ્રણી સ્પેસ એજન્સીઓ સહયોગ આપી રહી છે. નાસા (NASA – અમેરિકા), સીએનઈએસ (CNES – ફ્રાન્સ), અને ડીએલઆર (DLR – જર્મની) જેવી સંસ્થાઓ આ મિશનમાં મહત્વપૂર્ણ ભાગીદારી નોંધાવી રહી છે. નાસા અને યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સીના સહયોગથી Japan Mars moon mission World માં અત્યાધુનિક વૈજ્ઞાનિક સાધનો સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે.

અમેરિકી સ્પેસ એજન્સી નાસા દ્વારા MMX સ્પેસક્રાફ્ટ માટે ‘MEGANE’ નામના ખાસ ગામા-રે અને ન્યૂટ્રોન સ્પેક્ટ્રોમીટર ઉપકરણનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે, જે ફોબોસની સપાટી પર રહેલા રાસાયણિક તત્વો અને ખનિજોનું સચોટ વિશ્લેષણ કરશે. આ ઉપરાંત, ફ્રાન્સ (CNES) અને જર્મની (DLR) ના સંયુક્ત સાહસ દ્વારા ‘IDEFIX’ નામનો એક નાનો રોવર તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આ રોવરને MMX મુખ્ય સ્પેસક્રાફ્ટમાંથી ફોબોસની સપાટી પર છોડવામાં આવશે. ફોબોસનું ગુરુત્વાકર્ષણ પૃથ્વી કરતા ખૂબ જ અતિશય ઓછું હોવાથી, આ રોવર અતિ-ઓછા ગુરુત્વાકર્ષણ વાળા પર્યાવરણમાં વ્હીલ્સ વડે ડ્રાઈવ કરવાનો નવો વર્લ્ડ રેકોર્ડ બનાવશે.

માનવ જાત માટે મંગળ પર પહોંચવાનો શોર્ટકટ: ફોબોસ સ્પેસ સ્ટેશન

હાલમાં અમેરિકા, ચીન અને અન્ય દેશો ભવિષ્યમાં મંગળ પર માનવ મિશન (Astronauts on Mars) મોકલવાની તૈયારીઓ કરી રહ્યા છે. જો કે, મંગળના ભારે ગુરુત્વાકર્ષણ અને વાતાવરણને કારણે ત્યાં સીધું ઉતરાણ કરવું અને ત્યાંથી પરત પૃથ્વી તરફ ટેક-ઓફ કરવું ટેકનોલોજીકલ રીતે અત્યંત જોખમી અને મોંઘું છે. મંગળ પર માનવ વસવાટ સ્થાપવાની યોજનામાં Japan Mars moon mission World નિર્ણાયક સાબિત થશે.

વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે મંગળ પર સીધા ઉતરાણ કરવાને બદલે, મંગળના ચંદ્ર ફોબોસને એક ‘સ્પેસ આઉટપોસ્ટ’ અથવા ‘રીફ્યુઅલિંગ સ્ટેશન’ તરીકે ઉપયોગ કરી શકાય છે. ફોબોસનું ગુરુત્વાકર્ષણ બળ ખૂબ જ ઓછું હોવાથી ત્યાં રોકેટનું ઉતરાણ કરવું અને ફરીથી ટેક-ઓફ કરવું અત્યંત સરળ અને ઓછું ઈંધણ વાપરનારું છે. MMX મિશન દ્વારા મળનારી માહિતી ભવિષ્યના અવકાશયાત્રીઓને ફોબોસ પર માનવ બેઝ બનાવવા માટેની બ્લૂપ્રિન્ટ પ્રદાન કરશે.

જાપાનનો સ્પેસ સેમ્પલિંગમાં ઈતિહાસ: હયાબુસાથી મિશન MMX સુધી

જાપાનની સ્પેસ એજન્સી JAXA સ્પેસ સેમ્પલ રીટર્ન મિશનમાં વિશ્વભરમાં સૌથી વધુ અનુભવી અને સફળ માનવામાં આવે છે. આ પહેલાં જાપાને 2005 માં ‘હયાબુસા-1’ (Hayabusa1) મિશન દ્વારા ઈટોકાવા (Itokawa) એસ્ટરોઈડ પરથી અને 2018 માં ‘હયાબુસા-2’ (Hayabusa2) મિશન દ્વારા રિયુગુ (Ryugu) એસ્ટરોઈડ પરથી માટીના નમૂના સફળતાપૂર્વક પૃથ્વી પર લાવવાની અદભુત સિદ્ધિ મેળવી હતી.

હયાબુસા-2 મિશન દ્વારા લાવવામાં આવેલા નમૂનાઓમાંથી વૈજ્ઞાનિકોને ઓર્ગેનિક મોલેક્યુલ્સ (જૈવિક અણુઓ) અને એમિનો એસિડ મળી આવ્યા હતા, જેણે પૃથ્વી પર જીવન કેવી રીતે શરૂ થયું તે અંગે નવી દિશા આપી હતી. હવે, હયાબુસા મિશનની સફળતા બાદ, JAXA એ મંગળ જેવા ગ્રહના ચંદ્ર પરથી સેમ્પલ્સ લાવવાનું આ મહા-મિશન હાથમાં લીધું છે.

મિશન MMX ની મહત્વપૂર્ણ ટાઈમલાઈન અને ટેકનિકલ માહિતી

નીચે દર્શાવેલ કોષ્ટકમાં જાપાનના MMX મિશન સાથે જોડાયેલી મહત્વપૂર્ણ વિગતો અને આંકડાઓ આપવામાં આવ્યા છે:

બ્રહ્માંડમાં જીવનની ઉત્ક્રાંતિ અને ભવિષ્યની સ્પેસ રેસ

આજના સમયમાં સ્પેસ એક્સપ્લોરેશન ક્ષેત્રે વૈશ્વિક સ્તરે ભારે સ્પર્ધા ચાલી રહી છે. એક તરફ અમેરિકાનો આર્ટેમિસ પ્રોગ્રામ છે, તો બીજી તરફ ચીન પણ મંગળ અને ચંદ્ર પર પોતાના મિશન ઝડપથી આગળ ધપાવી રહ્યું છે. આ વૈશ્વિક સ્પેસ સ્પર્ધામાં Japan Mars moon mission World ની સફળતા ખગોળશાસ્ત્ર માટે એક નવયુગનો પ્રારંભ કરશે.

જ્યારે પૃથ્વી પર પરત લાવવામાં આવેલા ફોબોસના નમૂનાઓનું લેબોરેટરીમાં અદ્યતન માઈક્રોસ્કોપ અને સ્પેક્ટ્રોમીટર વડે વિશ્લેષણ કરવામાં આવશે, ત્યારે આપણને માત્ર મંગળ અને તેના ચંદ્રો વિશે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર સૌર મંડળના નિર્માણની 4.6 અબજ વર્ષ જૂની વાર્તા જાણવા મળશે. જાપાનનું આ પગલું ભવિષ્યના સ્પેસ સાયન્સ માટે અત્યંત ક્રાંતિકારી સાબિત થશે.

સંબંધિત સમાચાર

• ચંદ્રયાન-3 બાદ મેડિકલ ક્ષેત્રે ભારતની મોટી છલાંગ! ICMR healthcare innovation India અંતર્ગત ₹8 કરોડ સુધીની સ્કીમ જાહેર
• વિશ્વમાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રે મોટો ધડાકો: પેન્ટાગોનના સિક્રેટ Project Meridian ની કમાન ઇલોન મસ્ક સંભાળશે, AI અને રોબોટિક્સથી ઘડાશે ભવિષ્યના યુદ્ધની વ્યૂહરચના

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.