US અને UK માં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં મોટો ઘટાડો: ગુજરાતી પરિવારો માટે ‘નવા યુગ’ના અભ્યાસ સ્થળોનું વધતું આકર્ષણ!

US અને UK માં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં મોટો ઘટાડો: ગુજરાતી પરિવારો માટે ‘નવા યુગ’ના અભ્યાસ સ્થળોનું વધતું આકર્ષણ!

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ, ખાસ કરીને ગુજરાતના પરિવારો, ઉચ્ચ શિક્ષણ અને ઉજ્જવળ કારકિર્દી માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (US) અને યુનાઇટેડ કિંગડમ (UK) જેવા પરંપરાગત અભ્યાસ સ્થળોને પ્રાથમિકતા આપતા હતા. પરંતુ હવે આ દૃશ્ય ઝડપથી બદલાઈ રહ્યું છે. કડક વિઝા નિયમો, ભારતીય રૂપિયાનું નબળું પડવું, અને સ્નાતક થયા પછીની રોજગારની અનિશ્ચિતતાઓ જેવા અનેક પરિબળોને કારણે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ આ દેશોથી દૂર થઈ રહ્યા છે, અને જર્મની જેવા ‘નવા યુગ’ના અભ્યાસ સ્થળો તરફ વળી રહ્યા છે.

નવા અહેવાલો અનુસાર, US અને UK માં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓના પ્રવેશમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, જે ગુજરાતી પરિવારો માટે વિદેશ અભ્યાસની યોજના બનાવવામાં ગંભીર વિચારણાનો વિષય બન્યો છે.

“બિગ ફોર” ગંતવ્યનો ઘટતો આકર્ષણ: US અને UK માં નોંધપાત્ર ઘટાડો

છેલ્લા બે વર્ષમાં, US અને UK માં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓના પ્રવેશમાં 20 ટકાનો મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. એડવાઇઝ ઇન્ટરનેશનલના સ્થાપક સુશીલ સુખવાણીના મતે, આગામી સમયમાં આ આંકડામાં વધુ 10-15 ટકાનો ઘટાડો થવાની શક્યતા છે. બ્રિટિશ યુનિવર્સિટીઝ ઇન્ટરનેશનલ લાયઝન એસોસિએશન (BUILA) ના એપ્રિલ 2026 ના સર્વે મુજબ, UK ની 76 ટકા યુનિવર્સિટીઓએ જાન્યુઆરી ઇન્ટેકમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓના પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ અભ્યાસક્રમોમાં ઘટાડો નોંધાવ્યો છે.

તેવી જ રીતે, US માં પણ ફેબ્રુઆરી 2025 થી ફેબ્રુઆરી 2026 વચ્ચે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓના પ્રવેશમાં લગભગ 7 ટકાનો ઘટાડો થયો છે. ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે રાજ્યસભામાં આ અંગેના આંકડા રજૂ કરતા જણાવ્યું હતું કે વિઝા નિયમોનું ઉલ્લંઘન, વધેલી ચકાસણી અને કડક પાલન જરૂરિયાતોને કારણે US સ્ટુડન્ટ વિઝા ઇશ્યુ કરવામાં અસર થઈ છે.

ગ્લોબલ સ્ટુડન્ટ ફ્લોઝ રિપોર્ટ 2026 (Global Student Flows Report 2026) એ આગાહી કરી છે કે US, UK, કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયા – જેને ઘણીવાર “બિગ ફોર” ગંતવ્ય તરીકે ઓળખવામાં આવે છે – માં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓના પ્રવેશમાં 2030 સુધી વાર્ષિક સરેરાશ 0.5% ઘટાડો થશે. આ આંકડા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના પરિવારો હવે વિદેશ અભ્યાસ માટે પોતાની યોજનાઓનું પુનરાવર્તન કરી રહ્યા છે.

આ પરિવર્તન પાછળના મુખ્ય કારણો

આ બદલાવ પાછળ ઘણા મુખ્ય પરિબળો જવાબદાર છે, જે ગુજરાતી પરિવારોને પણ સીધી અસર કરી રહ્યા છે:

• કડક વિઝા નિયમો અને ઇમિગ્રેશન કડકાઈ (Strict Visa Regulations & Immigration Crackdowns): US અને UK બંને દેશોએ વિઝા નિયમોમાં કડકાઈ કરી છે. વિદ્યાર્થી વિઝા અને પોસ્ટ-સ્ટડી વર્ક વિઝા માટેની પાત્રતાના માપદંડ વધુ કડક બન્યા છે. ખાસ કરીને, UK એ તાજેતરમાં ગ્રેજ્યુએટ રૂટ વિઝાની અવધિ 18 મહિના કરી દીધી છે, જેનાથી વિદ્યાર્થીઓ માટે પોસ્ટ-સ્ટડી વર્ક (Post-Study Work) ની તકો ઘટી છે. આ ઉપરાંત, US માં પણ F-1 Student Visa નિયમોમાં ‘Duration of Status’ સમાપ્ત કરીને Fixed Tenure અને Visa Extensions ફરજિયાત કરવાની દરખાસ્તોએ અનિશ્ચિતતા વધારી છે. આ નિયમો વિદ્યાર્થીઓ માટે ત્યાં સ્થાયી થવું વધુ મુશ્કેલ બનાવે છે, જે લાંબા ગાળાના આયોજન માટે એક મોટો અવરોધ છે.
• ભારતીય રૂપિયાનું નબળું પડવું (Weakening Indian Rupee): વૈશ્વિક બજારોમાં ભારતીય રૂપિયાની નબળી સ્થિતિને કારણે વિદેશમાં અભ્યાસ વધુ મોંઘો બન્યો છે. ટ્યુશન ફી, રહેઠાણનો ખર્ચ, અને દૈનિક ખર્ચાઓમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, જેનાથી ભારતીય પરિવારો પર આર્થિક બોજ વધ્યો છે. વિદેશમાં શિક્ષણ મેળવવા માટે લેવાયેલી મોટી લોન (Student Loan) ભવિષ્યમાં પરત કરવી મુશ્કેલ બની શકે છે તેવો ભય પણ વાલીઓમાં પ્રવર્તી રહ્યો છે.
• રોજગારની ઓછી તકો અને અનિશ્ચિત ભવિષ્ય (Bleak Job Prospects & Uncertain Future): ઘણા વિદ્યાર્થીઓને એવો અહેસાસ થઈ રહ્યો છે કે US અને UK માં સ્નાતક થયા પછી યોગ્ય નોકરી મળવી મુશ્કેલ બની રહી છે. પોસ્ટ-ગ્રેજ્યુએશન વર્ક પરમિટના નિયમોમાં ફેરફાર અને સ્થાનિક જોબ માર્કેટમાં સ્પર્ધા વધવાને કારણે વિદેશમાં સ્થાયી થવાના સપના અધૂરા રહી શકે છે. આનાથી વિદ્યાર્થીઓને મોટી લોન લઈને વિદેશ જવાનો નિર્ણય યોગ્ય નથી લાગતો.
• વધતી સ્પર્ધા અને વિઝા એપ્લિકેશનનો બેકલોગ (Increased Competition & Visa Backlogs): US અને UK માં વિઝા એપ્લિકેશનનો બેકલોગ અને વધતી સ્પર્ધા પણ એક મુખ્ય મુદ્દો છે. આનાથી વિઝા મળવામાં વિલંબ થાય છે અને અનિશ્ચિતતા વધે છે. તાજેતરમાં, US Department of State આફ્રિકામાં વિઝા પ્રોસેસિંગ માટે પ્રાદેશિક ‘હબ’ બનાવવાનું વિચારી રહ્યું છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે વિઝા પ્રક્રિયામાં કેન્દ્રીકરણ અને સંભવિતપણે વિલંબ સૂચવે છે, જોકે આ ફેરફાર આફ્રિકા પૂરતો મર્યાદિત છે.

“નવા યુગ”ના અભ્યાસ સ્થળોનું વધતું આકર્ષણ: જર્મની અને અન્ય દેશો

પરંપરાગત ગંતવ્ય સ્થાનો પ્રત્યેનો મોહ ઘટતા, ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ હવે વૈકલ્પિક અને ‘નવા યુગ’ના દેશો તરફ ધ્યાન આપી રહ્યા છે. આ દેશોમાં જર્મની સૌથી આગળ છે, જેણે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓમાં સતત વૃદ્ધિ દર્શાવી છે.

• જર્મની (Germany): જર્મની તેની ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી શિક્ષણ પ્રણાલી, ઓછી અથવા શૂન્ય ટ્યુશન ફી (ખાસ કરીને જાહેર યુનિવર્સિટીઓમાં), અને કારકિર્દીની ઉત્તમ તકો માટે જાણીતું છે. 2016 માં 10,820 ભારતીય વિદ્યાર્થીઓથી વધીને 2020 માં 35,147 અને 2024 સુધીમાં 42,997 વિદ્યાર્થીઓ સાથે જર્મનીએ સતત વૃદ્ધિ નોંધાવી છે. જર્મનીની નવી ‘ઓપોર્ચ્યુનિટી કાર્ડ’ યોજના (Chancenkarte) પણ કુશળ કામદારો અને વિદ્યાર્થીઓ માટે નવા દરવાજા ખોલી રહી છે, જે લાંબા ગાળાના ઇમિગ્રેશન માટે આકર્ષક વિકલ્પ પૂરો પાડે છે.
• કેનેડા (Canada): કેનેડા હંમેશા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે લોકપ્રિય વિકલ્પ રહ્યું છે, અને હવે તેની ઇમિગ્રેશન નીતિઓમાં સ્થાયી નિવાસ (Permanent Residency – PR) ના સ્પષ્ટ માર્ગો (PR pathways) વધુ આકર્ષક બની રહ્યા છે. તાજેતરના Express Entry ડ્રોમાં Provincial Nominee Program (PNP) ઉમેદવારોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે, જે સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે કેનેડા પ્રાદેશિક શ્રમ બજારની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે કુશળ સ્થળાંતર કરનારાઓને આવકારે છે. કેનેડાના Express Entry પૂલ જૂન 2026 માં 239,645 ઉમેદવારો પર પહોંચ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે સ્પર્ધા હજુ પણ ઉંચી છે, પરંતુ 2025 ના ટોચના સ્તરથી ઓછી છે, અને બીજા છ મહિનામાં હળવી થઈ શકે છે. વધુમાં, કેનેડાએ ફ્રેન્ચ ભાષી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્નાતકો માટે સીધા PR પાથવે ઓફર કરતી Francophone Minority Communities Student Pilot (FMCSP) પણ શરૂ કરી છે, જે શિયાળા 2027 માં અમલમાં આવશે. આનાથી ફ્રેન્ચ ભાષાના જ્ઞાન ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ માટે નવી તકો ઊભી થશે.
• ઓસ્ટ્રેલિયા (Australia): ઓસ્ટ્રેલિયા પણ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે એક મહત્વપૂર્ણ ગંતવ્ય છે. નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે ઓસ્ટ્રેલિયાની કાયમી સ્થળાંતર કાર્યક્રમ (permanent Migration Program) નું આયોજન સ્તર 185,000 રાખવામાં આવ્યું છે, જેમાંથી 132,240 જગ્યાઓ (70% થી વધુ) Skill stream માટે ફાળવવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, કાયમી સ્થળાંતર માટેના પોઈન્ટ્સ ટેસ્ટ (Points Test) માં સુધારો કરીને “વધુ શિક્ષિત, ઉચ્ચ કુશળ અને યુવાન સ્થળાંતર કરનારાઓ” ને પસંદ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે. જોકે, NSW Government એ હાલના કાર્યક્રમ વર્ષ માટે Skilled Nominated Visa (Subclass 190) અને Skilled Work Regional Visa (Subclass 491) માટેની અરજીઓ બંધ કરી દીધી છે, કારણ કે તમામ ઉપલબ્ધ નોમિનેશન સ્થાનો ફાળવી દેવામાં આવ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે અમુક રાજ્યોમાં સ્પર્ધા અને જગ્યાઓની મર્યાદા છે.
• યુરોપના અન્ય દેશો અને શેંગેન વિઝા (Other European Countries & Schengen Visa): શેંગેન વિસ્તારના અન્ય દેશો પણ વિદ્યાર્થીઓ માટે વિકલ્પ બની રહ્યા છે. જોકે, શેંગેન વિઝા મેળવવો એ હવે એક પડકાર બની ગયો છે, ખાસ કરીને ભારતીયો માટે. 2025 માં ભારતીય નાગરિકો દ્વારા 11.5 લાખથી વધુ શેંગેન વિઝા અરજીઓ કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી 1.8 લાખથી વધુ નકારી કાઢવામાં આવી હતી. લાંબા ગાળાના મલ્ટી-એન્ટ્રી શેંગેન વિઝા મેળવવું એ હવે એક મોટી ઉપલબ્ધિ માનવામાં આવે છે. જોકે, શેંગેન હેલ્થ ઇન્સ્યોરન્સની જરૂરિયાતો (€30,000 કવરેજ) અને 90/180 દિવસના નિયમનું પાલન કરવું મહત્વપૂર્ણ છે.

ગુજરાતી પરિવારો માટે શું છે સંકેત?

આ બદલાતા વૈશ્વિક ઇમિગ્રેશન અને શિક્ષણના દૃશ્યો ગુજરાતી પરિવારો માટે ઘણા મહત્વના સંકેતો આપે છે. જે પરિવારો પોતાના બાળકોને વિદેશ અભ્યાસ માટે મોકલવાનું વિચારી રહ્યા છે, તેમણે હવે વધુ સાવચેતી અને વિગતવાર આયોજન સાથે આગળ વધવું પડશે:

• વિકલ્પોનું વિસ્તરણ (Diversifying Options): હવે માત્ર US અને UK પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે, જર્મની, કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા, અને યુરોપના અન્ય દેશો જેવા વૈકલ્પિક સ્થળોનો ગંભીરતાથી વિચાર કરવો જોઈએ. આ દેશો ઘણીવાર સસ્તું શિક્ષણ, ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા કાર્યક્રમો અને સ્નાતક થયા પછીની સારી તકો પ્રદાન કરે છે.
• વિઝા નિયમોનું ઊંડાણપૂર્વક સંશોધન (In-depth Visa Rule Research): દરેક દેશના વિઝા નિયમો, પ્રવેશની જરૂરિયાતો, પોસ્ટ-સ્ટડી વર્ક પરમિટ અને PR પાથવેઝ (PR pathways) વિશે સંપૂર્ણ જાણકારી મેળવવી અત્યંત આવશ્યક છે. નિયમો વારંવાર બદલાતા રહે છે, તેથી નવીનતમ અપડેટ્સ (Latest Updates) થી વાકેફ રહેવું જોઈએ.
• આર્થિક આયોજન (Financial Planning): રૂપિયાના અવમૂલ્યનને ધ્યાનમાં રાખીને, વિદેશ અભ્યાસ માટેના ભંડોળનું વધુ સારી રીતે આયોજન કરવું જોઈએ. લોનના વિકલ્પો, શિષ્યવૃત્તિઓ (Scholarships) અને પાર્ટ-ટાઇમ કામના નિયમો (Part-Time Work Rules) વિશે જાણકારી મેળવવી જોઈએ.
• કારકિર્દીલક્ષી અભ્યાસક્રમો (Career-Oriented Courses): એવા અભ્યાસક્રમો અને યુનિવર્સિટીઓ પસંદ કરવી જોઈએ જે સ્નાતક થયા પછી સારી રોજગારની તકો પૂરી પાડે છે અને જે દેશની શ્રમ બજારની જરૂરિયાતો સાથે સુસંગત હોય.
• નિષ્ણાત સલાહ (Expert Consultation): ઇમિગ્રેશન કન્સલ્ટન્ટ્સ અને શિક્ષણ સલાહકારો પાસેથી વ્યવસાયિક સલાહ લેવી હિતાવહ છે. તેઓ નવીનતમ માહિતી પ્રદાન કરી શકે છે અને વ્યક્તિગત પ્રોફાઇલને અનુરૂપ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પો સૂચવી શકે છે.

નિષ્કર્ષ

વિદેશ અભ્યાસનું સપનું જોતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના પરિવારો માટે વૈશ્વિક શિક્ષણ લેન્ડસ્કેપ (Global Education Landscape) બદલાઈ રહ્યું છે. US અને UK જેવા પરંપરાગત સ્થળોએ કડક નિયમો અને આર્થિક પડકારોને કારણે પોતાનું આકર્ષણ ગુમાવ્યું છે. તેની સામે, જર્મની જેવા દેશો ઓછા ખર્ચે ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ અને સારી કારકિર્દીની સંભાવનાઓ પ્રદાન કરીને નવા વિકલ્પ તરીકે ઉભરી રહ્યા છે. ગુજરાતી પરિવારોએ આ બદલાવને સમજીને, વધુ વ્યૂહાત્મક અને સુઆયોજિત રીતે પોતાના બાળકોના ભવિષ્ય માટે નિર્ણય લેવો પડશે.

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.