Pakistan અને India વચ્ચે War ની સંભાવના? US, Iran, Afghanistan અને Geopolitics નો મોટો ખુલાસો

પાકિસ્તાન અને ભારત વચ્ચે યુદ્ધની સંભાવના? US, Iran, Afghanistan અને Geopolitics નો મોટો ખુલાસો

આજના સમયમાં જો આપણે એશિયા (Asia) નો હિસ્સો અને મિડલ ઈસ્ટ (Middle East) નો ભાગ જોઈએ, તો Indian Subcontinent માં દુર્ભાગ્યવશ યુદ્ધના વાદળો મંડરાઈ રહ્યા છે. આ એક એવો સમય છે જ્યાં ગ્લોબલ જિયોપોલિટિક્સ (Global Geopolitics) માં મોટા ફેરફારો આવી રહ્યા છે અને વિવિધ દેશો વચ્ચેના સંબંધો ખૂબ જ તણાવપૂર્ણ બની ગયા છે. આ આર્ટિકલમાં આપણે વિગતવાર ચર્ચા કરીશું કે વર્તમાન સમયમાં કયા દેશો વચ્ચે કેવા પ્રકારનું ટેન્શન ચાલી રહ્યું છે અને તેનું ભવિષ્યમાં શું પરિણામ આવી શકે છે.

US અને Iran વચ્ચે સંભવિત યુદ્ધ (The US-Iran Conflict)

અત્યારની પરિસ્થિતિ વિશે વાત કરીએ તો, 90% ચાન્સ છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા (United States of America – US) આવનારા થોડા દિવસોમાં ઈરાન (Iran) પર એક મોટો એટેક (attack) લોન્ચ કરશે. બંને દેશો વચ્ચે જે ડિપ્લોમસી (diplomacy) અથવા વાતચીત ચાલી રહી હતી, તેના હવે આખરી દિવસો ચાલી રહ્યા છે. જોકે, શાંતિ (peace) જળવાઈ રહે તેના માત્ર 10% ચાન્સ જ બચ્યા છે, અને એવી આશા છે કે આ 10% ચાન્સ જીતી જાય અને US કોઈ મોટું આક્રમણ ન કરે.

પરંતુ, ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર પરિસ્થિતિ કંઈક અલગ જ દેખાઈ રહી છે, અને એવું લાગી રહ્યું છે કે US એ ઈરાન પર હુમલો કરવાનું નક્કી જ કરી લીધું છે. US જે રીતે પોતાના એરક્રાફ્ટ કેરિયર્સ (aircraft carriers) બોલાવી રહ્યું છે અને ઈરાનની આસપાસ તેને ઘેરી રહ્યું છે, તે સ્પષ્ટ કરે છે કે USA કંઈક મોટું કરવા જઈ રહ્યું છે. આ માત્ર કોઈ સામાન્ય વાત નથી, પરંતુ US ના જે જિયોપોલિટિકલ એક્સપર્ટ્સ (geopolitical experts) અને મિલિટરી એક્સપર્ટ્સ (military experts) છે, તેમનું પણ આ જ ઓબ્ઝર્વેશન (observation) છે કે US બિલકુલ ઈરાનની અંદર એક સ્ટ્રાઈક (strike) કરવા વાળું છે.

Pakistan નું પ્રોવોકેટિવ નિવેદન અને Afghanistan સાથેના સંબંધો

ઈરાનની બિલકુલ બાજુમાં અફઘાનિસ્તાન (Afghanistan) આવેલું છે અને તેની જ બાજુમાં પાકિસ્તાન (Pakistan) આવેલું છે. પાકિસ્તાનના જે રક્ષામંત્રી છે, ખ્વાજા આસિફ (Khawaja Asif), તેઓએ તાજેતરમાં એક ખૂબ જ પ્રોવોકેટિવ સ્ટેટમેન્ટ (provocative statement) આપ્યું છે. તેઓ એવું કહી રહ્યા છે કે નવી દિલ્હી (New Delhi) અને કાબુલ (Kabul) એટલે કે ભારત અને અફઘાનિસ્તાન હવે બિલકુલ સેમ પેજ (same page) પર આવી ગયા છે. તેમના મતે, આ બંને દેશો સ્ટ્રેટેજિકલી (strategically) અલાઈન (align) થઈ ચૂક્યા છે અને પાકિસ્તાન પર એકસાથે એટેક (attack) કરી શકે છે. આ વાત લિટરલી પાકિસ્તાનના રક્ષામંત્રીએ જાહેરમાં કહી છે કે ભારત સાથે યુદ્ધ (war) સંભવ છે.

જો આ બાબતને આપણે સીધી ભાષામાં સમજીએ તો, છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં પાકિસ્તાનના રક્ષામંત્રીએ આ ત્રીજી કે ચોથી વાર મેન્શન (mention) કર્યું છે કે ભારત સાથે યુદ્ધની પોસિબિલિટી (possibility) બનેલી છે. આટલું જ નહીં, તેઓ આગળ એ પણ ઉમેરે છે કે પાકિસ્તાનની એરફોર્સ (Airforce) બિલકુલ તૈયાર છે અને આવનારા સમયમાં પાકિસ્તાન અફઘાનિસ્તાન પર હવાઈ હુમલો (airstrike) કરી શકે છે. એવી પણ સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે કે પાકિસ્તાન આખા અફઘાનિસ્તાન પર મેસિવ કાર્પેટ બોમ્બિંગ (massive carpet bombing) કરી શકે છે.

આ તમામ વાતો બોલ્યા પછી ખ્વાજા આસિફ એ પણ ઉમેરે છે કે તેમના પર નવી દિલ્હી અને કાબુલ બંને તરફથી ડ્યુઅલ સ્ટ્રાઈક (dual strike) થઈ શકે છે. પરંતુ અહીં એક મોટો પ્રશ્ન એ ઉભો થાય છે કે, જો પાકિસ્તાન વારંવાર અફઘાનિસ્તાનમાં જઈને એટેક કરે છે, તો શું તેઓ ખરેખર આતંકવાદીઓને ખતમ કરે છે?. વાસ્તવિકતા એ છે કે પાકિસ્તાનની સ્ટ્રાઈક્સ (strikes) યુઝ્યુઅલી (usually) આતંકવાદીઓને ન્યુટ્રલાઈઝ (neutralize) કરી શકતી નથી.

Afghanistan માં પાકિસ્તાનની સ્ટ્રાઈક્સની વાસ્તવિકતા

સામાન્ય રીતે એવું જોવામાં આવ્યું છે કે પાકિસ્તાન જ્યારે પણ હવાઈ હુમલા કરે છે, ત્યારે અફઘાનિસ્તાનના સિવિલિયન્સ (civilian – નિર્દોષ નાગરિકો) જ તેમાં માર્યા જાય છે. રિસેન્ટલી (Recently) પણ એક એવી જ ઘટના સામે આવી હતી જ્યાં પાકિસ્તાનની સ્ટ્રાઈકની (strike) લીધે એક યુવા ક્રિકેટરને પણ પોતાની જાન ગુમાવવી પડી હતી. આ દર્શાવે છે કે પાકિસ્તાનના મિલિટરી ઓપરેશન્સ અફઘાનિસ્તાનમાં કેટલી ખરાબ રીતે નિષ્ફળ જઈ રહ્યા છે અને નિર્દોષ લોકો તેનો ભોગ બની રહ્યા છે.

શું ખરેખર India અને Pakistan વચ્ચે War થશે?

હવે અહીં એ સવાલ ઊભો થાય છે કે, જ્યારે US દ્વારા ઈરાન પર એટેક કરવાના 90% ચાન્સ છે, તો શું ભારત (India) અને પાકિસ્તાન (Pakistan) વચ્ચે પણ વોર (war) થવાના ચાન્સીસ ખૂબ વધારે છે?. આનો જવાબ છે – ના, હાલમાં પણ આ બંને દેશો વચ્ચે યુદ્ધના ચાન્સીસ રિલેટિવલી (relatively) ઘણા ઓછા છે. પાકિસ્તાન તરફથી વારંવાર જે આ પ્રકારની સ્ટેટમેન્ટ્સ (statements) આવી રહી છે, તેની ટાઈમિંગ (timing) ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ (important) છે.

ઘણી વખત એવું બને છે કે પાકિસ્તાન કોઈ મોટી જિયોપોલિટિકલ વિઝિટ (geopolitical visit), ઈન્ટરનેશનલ રિલેશન્સ (international relations) ની મીટિંગ, અથવા પોતાના કોઈ મોટા લીડરની વિઝિટ પહેલાં આવો નરેટિવ બિલ્ડ (narrative build) કરવા માટે આવી ભડકાઉ સ્ટેટમેન્ટ્સ આપતું હોય છે.

Shahbaz Sharif ની US મુલાકાત અને Operation Sindoor

આવનારા સમયમાં પાકિસ્તાનના પ્રધાનમંત્રી શાહબાઝ શરીફ (Shahbaz Sharif) ખૂબ જ જલ્દી વોશિંગ્ટન ડીસી (Washington DC) જશે જ્યાં તેઓ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ (Donald Trump) ને મળવાના છે. આ મીટિંગ એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે ઇન્ટરનેશનલ કમ્યુનિટી (international community) ને હવે ગ્લેરિંગ એવિડન્સ (glaring evidence) સાથે સાફ-સાફ દેખાઈ ગયું છે કે ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ (Operation Sindoor) અંતર્ગત ભારતે પાકિસ્તાનનું ન્યુક્લિયર ડેપો (nuclear depot) પણ હિટ (hit) કર્યું હતું.

શાહબાઝ શરીફ અમેરિકા એટલે જઈ રહ્યા છે જેથી તેઓ US પાસેથી એશ્યોરન્સ (assurance) લઈ શકે અને તેમને કહી શકે કે પ્લીઝ અમને એશ્યોર (assure) કરો કે ભારત અમારા પર એટેક નહીં કરે. આ ઉપરાંત, પાકિસ્તાની સૈનિકો ખૂબ જ જલ્દી ગાઝા (Gaza) પણ જવાના છે. US મીડિયાના રિપોર્ટ્સ મુજબ, શાહબાઝ શરીફ ગાઝામાં પોતાના ટ્રુપ્સ (troops) મોકલવા અંગે ક્લેરિટી (clarity) મેળવવા માગે છે.

આપણે સૌ જાણીએ છીએ કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આ વાત પર અડગ છે કે પાકિસ્તાને પોતાના સૈનિકો ગાઝામાં મોકલવા જ પડશે, જેથી એ બાબતની ખાતરી (ensure) કરી શકાય કે હમાસ (Hamas) ભવિષ્યમાં ક્યારેય ફરીથી ઈઝરાયેલ (Israel) પર હુમલો ન કરે. પાકિસ્તાન પર અગાઉ એ પણ ઘણું મોટું પ્રેશર (pressure) હતું કે તેઓ ઈઝરાયેલને એક દેશ (country) તરીકે સ્વીકારે, પરંતુ પાકિસ્તાને અત્યાર પૂરતું આ પ્રેશરને રેઝિસ્ટ (resist) કર્યું છે. જોકે, ભવિષ્યમાં આ સ્થિતિ બદલાઈ પણ શકે છે, તેમાં કોઈ નવાઈની વાત નથી. બની શકે કે જ્યારે શાહબાઝ શરીફ US ની મુલાકાતે જાય, ત્યારે ટ્રમ્પ તેમના પર એવું પ્રેશર નાખે કે પાકિસ્તાને ફરીથી યુ-ટર્ન (U-turn) લેવો પડે.

હાલ પૂરતું પાકિસ્તાન માત્ર એ જ ક્લેરિટી ઈચ્છે છે કે US ને ગાઝામાં તેમના કેટલા સૈનિકોની જરૂર છે. અગાઉ પાકિસ્તાનને એવી આશા હતી કે ટ્રમ્પ જે રીતે તેમના આર્મી ચીફ અસીમ મુનીર (Asim Munir) ના વખાણ કરી રહ્યા છે અને પાકિસ્તાનને એક સારો દેશ ગણાવી રહ્યા છે, તે જોતાં ટ્રમ્પ પાકિસ્તાનમાં ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (investment) લાવશે અને તેમની તરફ ખૂબ ફ્રેન્ડલી (friendly) બની જશે.

US માં Pakistan નું Lobbying અને વાસ્તવિકતા

પરંતુ પાકિસ્તાન એ ભૂલી ગયું હતું કે ટ્રમ્પને માત્ર ક્રેડિટ (credit) લેવામાં જ રસ છે; એકવાર ક્રેડિટ મળી જાય પછી તેમને પાકિસ્તાનની મદદ કરવામાં કોઈ ખાસ રસ નથી. આ જ કારણસર પાકિસ્તાને હવે એક બીજું કામ પણ શરૂ કર્યું છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પાકિસ્તાન જે મિલિયન્સ ઓફ ડોલર્સ (millions of dollars) લોબિંગ (lobbying) પાછળ ખર્ચી રહ્યું હતું, તેમાં હવે પૈસા ઓછા ખર્ચવાનું શરૂ કરી દીધું છે. અગાઉ, પાકિસ્તાને ભારતના ખર્ચને પણ પાછળ છોડી દીધો હતો અને US ની લોબિંગ ફર્મ્સ (lobbying firms) પર મિલિયન્સ ઓફ ડોલર્સ ખર્ચ્યા હતા જેથી કરીને ટ્રમ્પ સાથે તેમના સારા રિલેશન્સ (relations) બની શકે.

પરંતુ, હવે પાકિસ્તાન સ્પષ્ટપણે જોઈ રહ્યું છે કે તેમને ગ્રાઉન્ડ લેવલ (ground level) પર કોઈ જ ફાયદો થયો નથી. મહત્તમ ફાયદો (Maximum benefit) એ જ મળ્યો છે કે પાકિસ્તાને ટ્રમ્પના પરિવારની જે ક્રિપ્ટો કરન્સી (crypto currency) વાળી કંપની છે, તેને થોડો ફાયદો કરાવી દીધો. આના બદલામાં ટ્રમ્પે તેમને “માય ફેવરિટ ફિલ્ડ માર્શલ” (My favorite field marshal) કહી દીધું અને થોડા ફોટા પડાવી લીધા. પરંતુ આ સિવાય જો આપણે જોઈએ તો, ટ્રેડ ડીલ (trade deal) માં સૌથી વધારે બેનિફિટ ભારતને જ મળ્યો છે અને ભારત માટે ટેરિફ (tariffs) પણ ઓછા રાખવામાં આવ્યા છે, ભલે ભારતના એક્સપોર્ટ (export) પાકિસ્તાનની સરખામણીમાં US માં ઘણા વધારે હોય.

Pakistan Foreign Office ની મોટી ભૂલ (Typo Error)

આ તમામ ગંભીર રાજકીય બાબતો વચ્ચે પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયની એક ખૂબ જ મોટી હાસ્યાસ્પદ ભૂલ પણ સામે આવી હતી. જ્યારે શાહબાઝ શરીફના ઓફિશિયલ્સે (officials) ટ્વીટ (tweet) કર્યું કે તેઓ US માં ટ્રમ્પને મળવા જશે, ત્યારે તેમણે “United States of America” ની જગ્યાએ ભૂલથી “United States of Americas” ટાઈપ કરી દીધું હતું.

આ ભૂલના કારણે લોકોએ તેમને સોશિયલ મીડિયા પર ખૂબ મોક (mock) કર્યા હતા. ઘણા પાકિસ્તાની નાગરિકો જ તેમની સરકારની મજાક ઉડાવી રહ્યા હતા અને કહી રહ્યા હતા કે “તમે લોકો ઇલિટરેટ (illiterate) છો, ફોરેન ઓફિસ કોણ ચલાવી રહ્યું છે?”. પાકિસ્તાનના ફોરેન ઓફિસમાં આવા ટાઈપો (typos) એટલા બધા થાય છે કે એવું લાગે છે કે જો કોઈ ઇન્ટર્ન (intern) ને આ કામ સોંપવામાં આવ્યું હોત, તો તે પણ આના કરતા વધારે સારી રીતે સંભાળી શકત. આ સ્પષ્ટ દર્શાવે છે કે પાકિસ્તાનની ફોરેન પોલિસી સંભાળનાર વ્યક્તિને કાં તો ઇંગ્લિશ (English) બહુ ઓછું આવડે છે અથવા તો તે કામમાં સતત ભૂલો કરી રહ્યો છે.

US, India અને Pakistan ના સંબંધો (Diplomatic Ties)

આ બધી બાબતો પોતાની જગ્યાએ છે, પરંતુ આપણે મેઈન ઇશ્યૂ (main issue) પર ફોકસ (focus) કરવું જોઈએ. મેઈન ઇશ્યૂ એ છે કે શાહબાઝ શરીફની આગામી US વિઝિટ ક્યાંક ને ક્યાંક ઇનડાયરેક્ટલી (indirectly) ભારતને પણ ઈમ્પેક્ટ (impact) કરે છે. આપણે એ જોવાનું રહેશે કે ભવિષ્યમાં US અને પાકિસ્તાનના રિલેશન્સ કઈ દિશામાં જાય છે.

US માં ફોરેન પોલિસી (foreign policy) ને લઈને જે કમિટીઓ (committees) હોય છે તેમાં પણ આ અંગે ચર્ચાઓ થતી હોય છે. તાજેતરમાં ત્યાંના એક મેમ્બરે (member) એક સવાલ પૂછ્યો હતો કે “આપણે ભારતને શું આપી શકીએ?”. US માં અત્યારે એક મોટો પ્રશ્ન એ ઉઠી રહ્યો છે કે જો ભારતને એક પ્રોપર અલાય (proper ally) બનાવવું હોય અને સંપૂર્ણપણે પ્રો-US (Pro-US) બનાવવું હોય (જેમ કે રશિયા સાથે સંબંધો તોડીને બિલકુલ UK કે Canada ની જેમ US ની સાથે ઊભા રહે), તો ભારતને શું ઓફર (offer) કરી શકાય?.

આ ચર્ચા એટલી હદે આગળ વધી ગઈ કે કમિટીના એક મેમ્બરે તો ત્યાં સુધી પૂછી લીધું કે, “જો અમે પાકિસ્તાન સાથે અમારા રિલેશન્સ તોડી નાખીએ, તો શું ભારત ખુશ થઈ જશે?”. આ વાત લિટરલી (literally) ત્યાંના ફોરમમાં ડિસ્કસ (discuss) કરવામાં આવી હતી કે જો પાકિસ્તાન સાથેના સંબંધો પૂરી રીતે ખતમ કરી દેવામાં આવે તો શું તે ભારત અને US વચ્ચે ટ્રસ્ટ (trust) બિલ્ડ કરવા માટે એક મોટી ડીલ બની શકે?.

US ના ઓફિશિયલ્સ વિચારી રહ્યા છે કે એવી કઈ એક વસ્તુ છે જે ભારતને આપવાથી બંને દેશો વચ્ચે અતૂટ વિશ્વાસ બની જાય, જેથી બંને દેશો એકબીજાના ઇન્ટરેસ્ટ (interest) ને સારી રીતે સમજી શકે. પરંતુ અહીં એ પણ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે કે US નો આંખ બંધ કરીને ક્યારેય ટ્રસ્ટ ન કરી શકાય. દુનિયાની જિયોપોલિટિક્સ (geopolitics) ખૂબ જ ડિફિકલ્ટ (difficult) અને ટ્રીકી (tricky) હોય છે. US એક ‘ગીવ એન્ડ ટેક’ (Give and take) પોલિસી વાળો દેશ છે, અને સીધી દેશી ભાષામાં કહીએ તો કોઈ પણ દેશ જિયોપોલિટિક્સમાં કોઈનો સગો નથી હોતો, બધા જ માત્ર પોતાનો ફાયદો (interest) જુએ છે.

હાલમાં US માં ગંભીરતાથી આ ચર્ચા ચાલી રહી છે કે શું ભારતને ખુશ કરવા માટે પાકિસ્તાનની બલિ આપી દેવી જોઈએ? શું પાકિસ્તાનને સંપૂર્ણપણે ફેંકી દેવું પોસિબલ (possible) છે?. એક કમિશનરે (commissioner) સવાલ પૂછ્યો હતો કે શું ભારત સાથે ક્યારેય કોઈ ફોર્મલ મિલિટરી અલાયન્સ (formal military alliance) બની શકે છે?. ત્યારે તેમને જવાબ મળ્યો હતો કે “ક્યારેય નહીં” (Never). ભારતે પોતાનો સ્ટાન્સ (stance) હંમેશા ક્લિયર (clear) રાખ્યો છે કે તે ક્યારેય આવા કોઈ ઔપચારિક પેક્ટ (pact) પર સાઈન (sign) કરશે નહીં.

આ સાંભળીને ફરી સવાલ પૂછવામાં આવ્યો કે તો પછી ભારતને એવી કઈ વસ્તુ ઓફર કરી શકાય, કારણ કે અમેરિકા સામાન્ય રીતે ફોરેન પોલિસીને લેવડ-દેવડ (લેન-દેન) ના વ્યવહાર તરીકે જુએ છે. તેમનું માનવું છે કે જો કોઈ દેશને એક ચોક્કસ વસ્તુ ઓફર કરવામાં આવે, તો તેનું સ્ટેન્ડ ભવિષ્યમાં બદલાઈ શકે છે. આ તમામ વાતો US ના થિંક-ટેન્ક્સ (think-tanks) માં ચર્ચાઈ રહી છે.

જોકે, આ કમિટીના જે વિચારો છે તે જરૂરી નથી કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના જ વિચારો હોય. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો ભારતને લઈને એક નાનો ઈગો ઇશ્યૂ (ego issue) પણ છે. તેમની ઈગો ઘણી હર્ટ (hurt) થઈ હતી કારણ કે નોબેલ પીસ પ્રાઈઝ (Nobel Peace Prize) માટે અને ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ (Operation Sindoor) પછી તેમને જે ક્રેડિટ મળવી જોઈતી હતી તે તેમને આપવામાં આવી ન હતી. એવું માનવામાં આવે છે કે ટ્રમ્પ હજુ પણ આ બાબતે થોડા નારાજ (salty) હશે. આગામી સમયમાં શાહબાઝ શરીફની US વિઝિટ દરમિયાન જો કોઈ નવા ડેવલપમેન્ટ્સ (developments) સામે આવશે, તો તે સીધી રીતે ભારતને ઈમ્પેક્ટ કરશે.

ભારતમાં Data Science અને Artificial Intelligence ની માંગ

છેલ્લે, જો આપણે ભારતના આંતરિક ડેવલપમેન્ટ (internal development) અને જોબ માર્કેટ (job market) ની વાત કરીએ, તો ભારતમાં ગ્રેજ્યુએટ્સ (graduates) તો લાખોની સંખ્યામાં પ્રોડ્યુસ (produce) થઈ રહ્યા છે, પરંતુ તેમાંથી માત્ર 40% જ એમ્પ્લોયેબલ (employable – રોજગાર માટે યોગ્ય) છે. બાકીના 60% યુવાનોમાં જરૂરી સ્કીલ્સની (skills) ખૂબ જ અછત છે.

રિપોર્ટ્સમાં સાફ લખેલું છે કે વર્તમાન સમયમાં સૌથી વધુ ડિમાન્ડ (demand) આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (Artificial Intelligence – AI), ડેટા એનાલિટિક્સ (Data Analytics) અને ડિજિટલ સ્કીલ્સની (digital skills) છે. ભારતમાં તાજેતરમાં યોજાયેલા AI Summit માં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે ભારતમાં ડેટા સેન્ટર્સ (data centers) બનાવવાની વાત ચાલી રહી છે, અને ભવિષ્યમાં ડેટા સાયન્ટિસ્ટ (Data Scientist) ની સૌથી મોટી ડિમાન્ડ ઉભી થવાની છે.

આજે ભારતના ઘણા યુવાનો TCS, Google Pay જેવી ટોપ MNCs માં અને Accenture તથા IBM જેવી મોટી કંપનીઓમાં ડેટા સાયન્ટિસ્ટ તરીકે કામ કરી રહ્યા છે. ઘણાને એવું લાગે છે કે આ ફિલ્ડમાં જવા માટે PhD અથવા મેથેમેટિક્સમાં (mathematics) જીનિયસ (genius) હોવું જરૂરી છે, કે પછી IIT નું બેકગ્રાઉન્ડ (background) જોઈએ, પણ એવું બિલકુલ નથી. ઘણા સફળ ડેટા સાયન્ટિસ્ટ એન્જિનિયરિંગ (engineering), ઇકોનોમિક્સ (economics), કોમર્સ (commerce) અને નોન-ટેકનિકલ (non-technical) બેકગ્રાઉન્ડમાંથી પણ આવે છે. આ માટે માત્ર તમારો ઇન્ટરેસ્ટ (interest) સ્ટેટિસ્ટિક્સ (statistics), લોજિકલ પ્રોબ્લેમ સોલ્વિંગ (logical problem solving) માં હોવો જોઈએ અને તમને નવા ટુલ્સ (tools) શીખવાનો શોખ હોવો જોઈએ. તમે તમારી સ્કીલ્સને અપગ્રેડ કરીને (upskill) અને યોગ્ય કોડ (Code PD10) વાપરીને ડેટા સાયન્સમાં તમારું કરિયર (career) શરૂ કરી શકો છો.