ઈરાન-યુએસ તણાવથી ક્રૂડ ઓઇલ $90ને પાર: વૈશ્વિક બજારોમાં હાહાકાર, મોંઘવારીનો ભય ઘેરો બન્યો!

ઈરાન-યુએસ તણાવ: ક્રૂડ ઓઇલ $90ને પાર, વૈશ્વિક બજારોમાં હાહાકાર, મોંઘવારીનો ભય ઘેરો બન્યો

વૈશ્વિક નાણાકીય બજારો (Global Financial Markets) હાલ ભારે અનિશ્ચિતતાના દોરમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે. મધ્ય પૂર્વમાં, ખાસ કરીને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ (United States) અને ઈરાન (Iran) વચ્ચે વધતો ભૂ-રાજકીય તણાવ (Geopolitical Tension) ક્રૂડ ઓઇલ (Crude Oil)ના ભાવને નવી ઊંચાઈઓ પર ધકેલી રહ્યો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude) બેરલ દીઠ $90ને પાર કરી ગયું છે, જે એક મહિનામાં પ્રથમ વખત બન્યું છે. આ ઉછાળાને કારણે એશિયન બજારો (Asian Markets) સહિત વૈશ્વિક ઇક્વિટી બજારોમાં (Equity Markets) નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે, અને મોંઘવારીનો (Inflation) ભય ફરી એકવાર ઘેરો બન્યો છે.

સોમવારે, યુએસ સૈન્ય દ્વારા ઈરાની લક્ષ્યો સામે નવમા દિવસના હુમલાઓ શરૂ કરવામાં આવ્યા અને બદલામાં ઈરાને પણ પ્રાદેશિક લક્ષ્યો પર હુમલા કર્યા. આ ઘટનાક્રમે હોર્મુઝના સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માંથી જહાજોની અવરજવરને અસર કરી છે, જેના કારણે સપ્લાયમાં વિક્ષેપ અને ભાવમાં વધારો થવાનો ભય વધી ગયો છે. જો આ તણાવ વધુ વકરશે અને સ્ટ્રેટ લાંબા સમય સુધી બંધ રહેશે, તો તેલના ભાવ $150 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે, જે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે વિનાશક સાબિત થઈ શકે છે.

વૈશ્વિક બજારો પર તણાવની અસર

આ ભૂ-રાજકીય ઉથલપાથલની સીધી અસર વૈશ્વિક શેરબજારો પર જોવા મળી રહી છે. સોમવારે એશિયન શેરબજારોમાં ઘટાડો નોંધાયો હતો. દક્ષિણ કોરિયાનો કોસ્પી ઇન્ડેક્સ (Kospi Index) 2.8% ઘટ્યો હતો, જ્યારે શાંઘાઈ કમ્પોઝિટ (Shanghai Composite) અને હેંગ સેંગ ઇન્ડેક્સ (Hang Seng Index) જેવા અન્ય સૂચકાંકો પણ દબાણ હેઠળ રહ્યા હતા. યુએસમાં, શુક્રવારે ડાઉ જોન્સ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ એવરેજ (Dow Jones Industrial Average) 0.77%, S&P 500 1.01%, અને Nasdaq Composite 1.4% ઘટીને બંધ થયા હતા. ખાસ કરીને ટેકનોલોજી (Technology) અને સેમિકન્ડક્ટર (Semiconductor) શેરોમાં વેચવાલી જોવા મળી હતી, કારણ કે રોકાણકારો AI-સંબંધિત ખર્ચાઓની ટકાઉક્ષમતા અંગે ચિંતિત છે.

ફિલાડેલ્ફિયા સેમિકન્ડક્ટર ઇન્ડેક્સ (Philadelphia Semiconductor Index) જૂન મહિનાની ટોચ પરથી 20% થી વધુ ઘટ્યો છે, જે ટેકનિકલ રીતે ‘બેર માર્કેટ’ (Bear Market) ની વ્યાખ્યામાં આવે છે. આ દર્શાવે છે કે AI બૂમ (AI Boom) માં રોકાણકારોનો ઉત્સાહ થોડો ઠંડો પડી રહ્યો છે. યુરોપિયન બજારો પણ આ તણાવથી અછૂત નથી, જ્યાં EUROSTOXX 50 અને DAX ફ્યુચર્સમાં સામાન્ય ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો.

મોંઘવારીનો વધતો ભય અને સેન્ટ્રલ બેંકોની દુવિધા

ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઉછાળો સીધી રીતે મોંઘવારીના દબાણને વેગ આપે છે. ઊર્જાના ભાવ વધવાથી ઉત્પાદન ખર્ચ (Production Cost) વધે છે, જે આખરે ગ્રાહકો પર પસાર થાય છે. યુએસમાં તાજેતરમાં CPI ડેટા અપેક્ષા કરતાં ઓછો આવ્યો હોવા છતાં, મધ્ય પૂર્વમાં વધતો તણાવ અને તેલના ભાવમાં વધારો ફરીથી મોંઘવારીને વધારશે તેવી ચિંતા છે.

આ પરિસ્થિતિ સેન્ટ્રલ બેંકો (Central Banks) માટે એક નવી દુવિધા ઊભી કરે છે. યુરોપિયન સેન્ટ્રલ બેંક (ECB) આ સપ્તાહે તેની વ્યાજદર (Interest Rate) ની નીતિની જાહેરાત કરશે. જૂનમાં દરોમાં વધારો કર્યા પછી, ECB આ વખતે દર યથાવત રાખે તેવી શક્યતા છે, પરંતુ સપ્ટેમ્બરમાં વધુ એક વધારાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે, ખાસ કરીને ઊર્જાના ભાવમાં આ ઉછાળાને કારણે. ટર્કિશ સેન્ટ્રલ બેંક (Turkish Central Bank) પણ આ સપ્તાહે દર યથાવત રાખે તેવી અપેક્ષા છે.

પીપલ્સ બેંક ઓફ ચાઇના (People’s Bank of China – PBOC) પણ સોમવારે તેની લોન પ્રાઇમ રેટ (LPR) ની જાહેરાત કરશે, જ્યાં સતત 14મા મહિને દરો યથાવત રહેવાની વ્યાપક અપેક્ષા છે. ચીનની અર્થવ્યવસ્થા પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં 5% ના દરે વિસ્તરી હોવા છતાં, ઊંચા તેલના ભાવ અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા PBOC ને સાવચેતીભર્યું વલણ અપનાવવા મજબૂર કરી રહી છે. યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ (US Federal Reserve) પણ તાજેતરમાં વ્યાજદરો યથાવત રાખ્યા હતા, પરંતુ આગામી સમયમાં ભૂ-રાજકીય પરિબળો તેમની નીતિગત બેઠકો પર અસર કરશે.

કોમોડિટી બજારોમાં હલચલ

ક્રૂડ ઓઇલ ઉપરાંત, અન્ય કોમોડિટી (Commodity) બજારોમાં પણ ઉથલપાથલ જોવા મળી રહી છે. સોમવારે ગોલ્ડ (Gold) અને સિલ્વર (Silver) ફ્યુચર્સમાં અનુક્રમે 2.3% અને 5% નો ઘટાડો નોંધાયો હતો. પરંપરાગત રીતે, ભૂ-રાજકીય તણાવના સમયે સોનું સલામત રોકાણ તરીકે જોવાય છે, પરંતુ વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં ટૂંકા ગાળાની વોલેટિલિટી જોવા મળી રહી છે.

ક્રિપ્ટોકરન્સી (Cryptocurrency) બજારમાં પણ મિશ્ર પ્રદર્શન જોવા મળ્યું છે. Bitcoin (BTC) ભૂ-રાજકીય જોખમો અને ETF આઉટફ્લો (ETF Outflow) ના દબાણ હેઠળ $64,720 ની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યો છે, જેમાં 1.89% નો 24-કલાકનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. બીજી તરફ, Ethereum (ETH) DeFi (Decentralized Finance) અને સ્ટેકિંગ (Staking) પ્રવૃત્તિને કારણે 0.88% વધીને $1,875 પર પહોંચ્યો છે. યુએસ સ્પોટ Bitcoin ETFs અને Ethereum ETFs માં ગયા અઠવાડિયે અનુક્રમે $75.7 મિલિયન અને $105.4 મિલિયન નો ચોખ્ખો પ્રવાહ જોવા મળ્યો હતો, જે સંસ્થાકીય રોકાણકારોનો રસ દર્શાવે છે. જોકે, Bitcoin $64,000 ની આસપાસ એક મજબૂત ટેકો જાળવી રાખે છે અને કેટલાક વિશ્લેષકો ઓગસ્ટ સુધીમાં $80,000 નો લક્ષ્યાંક પણ જોઈ રહ્યા છે.

ભારતીય બજારો પર અસર

ભારતીય શેરબજારો પણ વૈશ્વિક સંકેતોને કારણે સોમવારે ઘટાડા સાથે ખુલ્યા હતા. GIFT Nifty એ Nifty50 માટે નકારાત્મક શરૂઆતનો સંકેત આપ્યો હતો. Brent ક્રૂડના ભાવમાં ઉછાળો ભારતમાં પણ મોંઘવારીનું દબાણ વધારી શકે છે, કારણ કે ભારત મોટા પાયે ક્રૂડ ઓઇલની આયાત કરે છે. LIC જેવી મોટી સંસ્થાઓના રોકાણ ધરાવતી Rajesh Exports જેવી કંપનીઓમાં SEBI દ્વારા કથિત રૂ. 15 લાખ કરોડના મિસરિપોર્ટિંગના આરોપને કારણે શેરોમાં 5% નો કડાકો જોવા મળ્યો હતો, જેણે બજારમાં વધુ ગભરાટ ફેલાવ્યો હતો.

વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા અને ઊંચા તેલના ભાવ વચ્ચે, ભારતીય અર્થતંત્ર (Indian Economy) માટે પડકારો વધી રહ્યા છે. જોકે, IT (Information Technology) અને બેન્કિંગ (Banking) જેવા ક્ષેત્રોમાં મજબૂતાઈ જોવા મળી હતી, જે બજારને ટેકો આપી રહી હતી. આર્થિક નીતિઓ અને રોકાણકારનો વિશ્વાસ જાળવી રાખવા માટે સરકાર અને RBI (Reserve Bank of India) માટે આ એક નિર્ણાયક સમય છે.

આગળ શું? નિષ્ણાતોનો મત

નિષ્ણાતો માને છે કે આગામી સપ્તાહોમાં વૈશ્વિક બજારોમાં વોલેટિલિટી (Volatility) યથાવત રહેશે. યુએસ-ઈરાન સંઘર્ષના વિકાસ, સેન્ટ્રલ બેંકોની નીતિઓ, અને મોટી ટેક કંપનીઓની કમાણીના અહેવાલો પર રોકાણકારોની નજર રહેશે. Alphabet, Tesla, Intel, અને SAP જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓના Q2 2026ના અર્નિંગ્સ (Earnings) આ સપ્તાહે જાહેર થશે, જે AI ક્ષેત્રના ભવિષ્ય અંગે સ્પષ્ટતા પ્રદાન કરી શકે છે.

અર્થશાસ્ત્રીઓ ઇન્ફ્લેશનના દબાણને ઘટાડવા માટે સેન્ટ્રલ બેંકો પર દબાણ વધવાની અપેક્ષા રાખે છે. જો તેલના ભાવ ઊંચા રહેશે, તો વ્યાજદરમાં વધુ વધારો થઈ શકે છે, જે આર્થિક વૃદ્ધિને ધીમી પાડી શકે છે. વૈશ્વિક વેપાર સંબંધો (Global Trade Relations) પણ તણાવ હેઠળ છે, ખાસ કરીને યુએસ-ચીન-યુરોપિયન યુનિયન (US-China-EU) વચ્ચેના ટ્રેડ વોર (Trade War) અને ટેરિફ (Tariffs) માં વધારો વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલા (Global Supply Chains) માટે જોખમ ઊભું કરી રહ્યો છે.

આ પરિસ્થિતિમાં, રોકાણકારોને સાવચેતીપૂર્વક રોકાણ કરવાની અને તેમના પોર્ટફોલિયોને વૈવિધ્યીકરણ (Diversification) કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. સોના જેવા સલામત રોકાણો પર નજર રાખવી અને ભૌગોલિક-રાજકીય ઘટનાક્રમો પર સતત ધ્યાન આપવું અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.