અમેરિકી ફેડના નવા અધ્યક્ષ કેવિન વાર્ષની ‘નવી દિશા’: વૈશ્વિક બજારોમાં હલચલ અને મોંઘવારી પર અસર | US Fed’s New Course

અમેરિકી ફેડના નવા અધ્યક્ષ કેવિન વાર્ષની ‘નવી દિશા’: વૈશ્વિક બજારોમાં હલચલ અને મોંઘવારી પર અસર

વૈશ્વિક ફાઇનાન્સિયલ બજારો (global financial markets) હાલમાં એક મોટા પરિવર્તનના આરે ઉભા છે, અને તેના કેન્દ્રમાં છે યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ (US Federal Reserve) ના નવા અધ્યક્ષ કેવિન વાર્ષ (Kevin Warsh). તાજેતરમાં પોર્ટુગલના સિંટ્રા (Sintra, Portugal) માં યોજાયેલા યુરોપિયન સેન્ટ્રલ બેંક (European Central Bank – ECB) ફોરમમાં તેમણે આપેલા નિવેદનોએ દુનિયાભરના રોકાણકારો, નીતિ નિર્માતાઓ અને અર્થશાસ્ત્રીઓમાં ભારે ઉત્સુકતા જગાવી છે. વાર્ષે ફેડની નાણાકીય નીતિ (monetary policy) માં ‘નવી દિશા’ (new course) અપનાવવાના સ્પષ્ટ સંકેતો આપ્યા છે, ખાસ કરીને ‘ફોરવર્ડ ગાઈડન્સ’ (forward guidance) ટાળીને અને ફુગાવા (inflation) અંગેના પોતાના મંતવ્યો વ્યક્ત કરીને. આનાથી વૈશ્વિક શેરબજારો (stock markets), બોન્ડ યીલ્ડ (bond yields), સોના-ચાંદી (gold-silver) અને ક્રિપ્ટોકરન્સી (cryptocurrency) પર તાત્કાલિક અને દીર્ઘકાલીન અસરો જોવા મળી રહી છે.

ફેડ અધ્યક્ષ વાર્ષના નિવેદનોનો મુખ્ય સાર એ છે કે અમેરિકી અર્થતંત્રમાં ફુગાવો હજુ પણ ‘ઘણો ઊંચો’ (too high) છે, પરંતુ ફુગાવાના જોખમો તાજેતરના અઠવાડિયામાં ‘મધ્યમ’ (moderating) થયા છે. તેમણે 2% ના ફુગાવાના લક્ષ્ય પ્રત્યે ફેડની અતૂટ પ્રતિબદ્ધતા પર ભાર મૂક્યો અને સ્પષ્ટ કર્યું કે જો કોઈ એવી અપેક્ષા રાખતું હોય કે ફેડ 2% થી વધુ ફુગાવાને સ્વીકારશે, તો તેઓ નિરાશ થશે. આ નિવેદનો એવા સમયે આવ્યા છે જ્યારે બજારો યુએસમાં વ્યાજદરમાં વધારા (interest rate hike) અંગેની શક્યતાઓનું સતત મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા છે. અગાઉ, બજારોમાં વ્યાજદરમાં ઘટાડાની અપેક્ષા હતી, પરંતુ હવે તેમાં વધારાની સંભાવના જોવા મળી રહી છે.

ફેડની રાજકીય સ્વતંત્રતા અને ‘નવી દિશા’

વાર્ષે ફેડની રાજકીય સ્વતંત્રતા (political independence) પર પણ ભાર મૂક્યો હતો, જે ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ (Donald Trump) ના વ્યાજદરમાં ઘટાડાના દબાણના સંદર્ભમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. તેમણે કહ્યું કે, “અમે લાંબા સમયથી એક સ્વતંત્ર સેન્ટ્રલ બેંક રહ્યા છીએ, અને અમે આ ક્ષણે પણ સ્વતંત્ર સેન્ટ્રલ બેંક રહીશું, અને તમને તેમાં કોઈ ફેરફાર જોવા મળશે નહીં.” આ નિવેદન ફેડના નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયામાં કોઈપણ રાજકીય હસ્તક્ષેપને નકારી કાઢે છે, જે રોકાણકારો માટે સ્થિરતાનો સંકેત છે.

સૌથી મહત્વપૂર્ણ પાસું જેણે બજારોમાં ખળભળાટ મચાવ્યો છે તે છે વાર્ષનો ‘ફોરવર્ડ ગાઈડન્સ’ ટાળવાનો નિર્ણય. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ફેડ આગામી નાણાકીય નીતિ (monetary policy) બેઠકો અંગે અગાઉથી કોઈ સંકેત (signals) આપશે નહીં. તેમના શબ્દોમાં, “અમે એક નવી દિશા અપનાવીશું.” આનો અર્થ એ થયો કે બજારો હવે ફેડના ભવિષ્યના પગલાં અંગે ઓછી સ્પષ્ટતા ધરાવશે અને દરેક આગામી ડેટા રિલીઝ (data release) અને ફેડ અધિકારીઓના નિવેદનો પર વધુ ધ્યાન આપવું પડશે. આગામી ફેડરલ ઓપન માર્કેટ કમિટી (Federal Open Market Committee – FOMC) ની જુલાઈ 28-29 ના રોજ મળનારી બેઠક અંગે તેમણે કહ્યું કે, “જ્યારે અમે તે રૂમમાં મળીશું અને દરવાજો બંધ કરીશું, ત્યારે અમારી વચ્ચે એક સારી પારિવારિક ચર્ચા (good family fight) થશે,” જે નીતિ નિર્માણ પ્રક્રિયામાં આંતરિક વિવાદ અને વૈવિધ્યપૂર્ણ મંતવ્યો દર્શાવે છે.

બજાર પર વાર્ષના નિવેદનોની અસર

કેવિન વાર્ષના નિવેદનોએ તરત જ વૈશ્વિક બજારોમાં પ્રતિક્રિયાઓ ઊભી કરી હતી.

• સોનું અને ચાંદી (Gold and Silver): શરૂઆતમાં થોડી અનિશ્ચિતતા પછી, સોના અને ચાંદીના ભાવમાં વધારો જોવા મળ્યો. સોનું $4,000 પ્રતિ ઔંસથી ઉપર ટ્રેડ થઈ રહ્યું હતું. ઘણા વિશ્લેષકો માને છે કે વ્યાજદરમાં વધારાની અપેક્ષા નરમ પડવાને કારણે (જોકે વાર્ષે ફુગાવાને હજુ પણ ઊંચો ગણાવ્યો હતો) બિન-ઉત્પાદક સંપત્તિ (non-yielding assets) તરીકે સોનાની આકર્ષકતા વધી છે. બીજી તરફ, કેટલાક ટેકનિકલ વિશ્લેષકો (technical analysts) સોના-ચાંદીમાં ‘ડેથ ક્રોસ’ (death cross) જેવી પેટર્ન તરફ ધ્યાન દોરી રહ્યા છે, જે વધુ ઘટાડાનો સંકેત આપી શકે છે.
• ક્રિપ્ટોકરન્સી (Cryptocurrency): ક્રિપ્ટોકરન્સી બજારમાં પણ સકારાત્મક અસર જોવા મળી. બિટકોઈન (Bitcoin) $60,000 થી ઉપર પહોંચ્યો હતો. વાર્ષના ફુગાવા અંગેના જોખમો મધ્યમ પડવાના નિવેદનોએ વ્યાજદરમાં આક્રમક વધારાના ભયને હળવો કર્યો, જેણે જોખમી સંપત્તિઓ (risk assets) માટે ટેકો પૂરો પાડ્યો. જોકે, બિટકોઈન વર્ષ-દર-તારીખ (year-to-date) હજુ પણ આશરે 33% નીચે છે, જે તેની અસ્થિરતા દર્શાવે છે.
• શેરબજારો (Stock Markets): યુએસ શેરબજારોમાં મિશ્ર પ્રતિક્રિયા જોવા મળી. ડાઉ જોન્સ (Dow Jones) અને એસ એન્ડ પી 500 (S&P 500) માં નજીવો ઘટાડો જોવા મળ્યો, જ્યારે નાસ્ડેક (Nasdaq) માં ટેક શેરોમાં પ્રોફિટ-બુકિંગ (profit-booking) ને કારણે વધુ ઘટાડો થયો. મેટા પ્લેટફોર્મ્સ (Meta Platforms) જેવી કંપનીઓ AI ક્લાઉડ બિઝનેસ (AI cloud business) માં પ્રવેશ કરવાના સમાચારને કારણે ઉછળી હતી, જ્યારે સેમિકન્ડક્ટર (semiconductor) શેરોમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો.
• બોન્ડ યીલ્ડ (Bond Yields): યુએસ ટ્રેઝરી યીલ્ડ્સ (US Treasury yields) માં વધારો જોવા મળ્યો હતો, પરંતુ દિવસના ઉચ્ચ સ્તરેથી નીચે આવ્યા હતા, જે વ્યાજદરની અપેક્ષાઓમાં અનિશ્ચિતતા દર્શાવે છે.

વાર્ષે એઆઈ (Artificial Intelligence) ના ઉછાળા (AI boom) નો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમાં તેમણે કહ્યું હતું કે તે મૂડી ખર્ચમાં (capital expenditures) વધારો કરી રહ્યો છે અને સેન્ટ્રલ બેંકરોએ નક્કી કરવાનું છે કે તે ફુગાવાજનક છે કે નહીં. આ ટેક્નોલોજી (technology) ભવિષ્યમાં અર્થતંત્રની ઉત્પાદકતા (productivity) અને સેવાઓ પ્રદાન કરવાની ક્ષમતાને વિસ્તૃત કરી શકે છે, જે ફુગાવાજનક દબાણને ઘટાડવાની સંભાવના ધરાવે છે.

વૈશ્વિક આર્થિક સંદર્ભ અને આગામી પડકારો

વાર્ષના નિવેદનો વૈશ્વિક આર્થિક વાતાવરણ (global economic environment) માં ઘણા પરિબળોના દબાણ વચ્ચે આવ્યા છે. મધ્ય પૂર્વમાં તણાવમાં ઘટાડો અને તેલના ભાવમાં (oil prices) સ્થિરીકરણ જોવા મળ્યું છે, જોકે હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માં સુરક્ષા જોખમ હજુ પણ સંપૂર્ણપણે દૂર થયું નથી. યુરોપિયન સેન્ટ્રલ બેંકે (ECB) જૂનમાં વ્યાજદરમાં વધારો કર્યો છે, કારણ કે યુરો ઝોનમાં ફુગાવો 3% થી ઉપર છે. વિશ્વ બેંક (World Bank) ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, છ દેશો ઉચ્ચ આવક શ્રેણીમાં (higher income category) ગયા છે, જે વૈશ્વિક વિકાસના વિવિધ પાસાઓને દર્શાવે છે.

ભારતીય રિઝર્વ બેંક (Reserve Bank of India – RBI) એ પણ તાજેતરમાં પોતાની નાણાકીય સ્થિરતા રિપોર્ટ (Financial Stability Report) માં AI-સક્ષમ સાયબર ધમકીઓ (AI-enabled cyber threats) ને દેશની નાણાકીય સિસ્ટમ (financial system) માટે સૌથી મોટો ઉભરતો જોખમ ગણાવ્યો છે. આ દર્શાવે છે કે ટેકનોલોજી જેટલી તકો લાવે છે, તેટલા જ નવા પડકારો પણ ઊભા કરે છે. RBI એ મૂડી બજાર એક્સપોઝર (capital market exposure) અંગેના નવા નિયમોના અમલીકરણને પણ ત્રણ મહિના માટે મુલતવી રાખ્યો છે, જે બેંકો અને મૂડી બજાર મધ્યસ્થીઓની વિનંતીઓ પછી કરવામાં આવ્યું છે.

આગામી સમયમાં, જુલાઈ 4 ના રોજ રજૂ થનારો નોનફાર્મ પેરોલ્સ (nonfarm payrolls – NFP) નો રિપોર્ટ અને જુલાઈના અંતમાં ફેડની FOMC બેઠક પર સૌની નજર રહેશે. આ બંને ઘટનાઓ વ્યાજદરની અપેક્ષાઓ અને બજારની દિશા નક્કી કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે. વાર્ષની ‘નવી દિશા’ રોકાણકારોને વધુ સાવચેત રહેવા અને બજારના સંકેતોનું બારીકાઈથી વિશ્લેષણ કરવા પ્રેરશે, કારણ કે ફેડ તરફથી મળતું ‘ગાઈડન્સ’ હવે ઓછું સ્પષ્ટ હશે.

ભારતીય બજારો પર અસર

વૈશ્વિક અર્થતંત્ર સાથે ભારતીય બજારો (Indian markets) પણ ગાઢ રીતે જોડાયેલા છે. યુએસ ફેડની નીતિમાં કોઈપણ મોટો ફેરફાર ભારતમાં વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (Foreign Institutional Investors – FIIs) ના પ્રવાહ, રૂપિયાની સ્થિતિ (Rupee’s status) અને સ્થાનિક વ્યાજદર પર સીધી અસર કરી શકે છે. જો વૈશ્વિક વ્યાજદરમાં વધારો થાય, તો FIIs ભારતીય બજારોમાંથી ભંડોળ પાછું ખેંચી શકે છે, જેનાથી શેરબજારમાં ઘટાડો અને રૂપિયા પર દબાણ આવી શકે છે. જોકે, RBI ની સાવચેતીપૂર્ણ નીતિઓ અને મજબૂત સ્થાનિક આર્થિક પાયા (strong domestic economic fundamentals) ભારતને આવા આંચકાઓ સામે રક્ષણ આપી શકે છે.

હાલમાં, ભારતની આઈપીઓ (IPO) બજારમાં પણ ગતિવિધિ જોવા મળી રહી છે, જેમાં રિલાયન્સ જિયો (Reliance Jio) જેવી મોટી કંપનીઓ તેમના પ્રારંભિક પબ્લિક ઑફરિંગ (Initial Public Offering – IPO) માટે ફાઇલિંગ કરી રહી છે. હોંગકોંગ (Hong Kong) માં પણ અનેક ચાઇનીઝ કંપનીઓ દ્વારા મોટા IPOs લાવવાની તૈયારી છે, જે વૈશ્વિક મૂડી બજારોમાં ફરીથી રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધી રહ્યો હોવાનું દર્શાવે છે. આ બધું દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક નાણાકીય લેન્ડસ્કેપ (global financial landscape) જટિલ છે અને તેમાં સતત પરિવર્તન આવી રહ્યું છે.

નિષ્કર્ષ

કેવિન વાર્ષના ફેડ અધ્યક્ષ તરીકેના પ્રારંભિક નિવેદનો એક નવા યુગની શરૂઆતનો સંકેત આપે છે જ્યાં કેન્દ્રીય બેંકો (central banks) વધુ અનિશ્ચિતતા સાથે નીતિઓ ઘડશે. ‘ફોરવર્ડ ગાઈડન્સ’ના અભાવનો અર્થ એ છે કે બજારના સહભાગીઓએ પોતાની સ્વતંત્ર વિશ્લેષણ ક્ષમતા પર વધુ આધાર રાખવો પડશે. ફુગાવો, વ્યાજદર, AI નું ભવિષ્ય અને વૈશ્વિક ભૌગોલિક-રાજકીય પરિસ્થિતિઓ (geopolitical situations) – આ તમામ પરિબળો આગામી મહિનાઓમાં વૈશ્વિક નાણાકીય સ્થિરતા અને વિકાસની દિશા નક્કી કરશે. ભારતીય રોકાણકારોએ પણ આ વૈશ્વિક પ્રવાહો પર નજર રાખવી અને તે મુજબ પોતાની રોકાણ વ્યૂહરચના (investment strategy) માં ગોઠવણ કરવી અનિવાર્ય બનશે.

નોંધ: આ સમાચાર AI દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યા છે.