ભારતની સંરક્ષણ ક્ષમતામાં આજે એક ઐતિહાસિક પ્રકરણ ઉમેરાયું છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ (Prime Minister Narendra Modi) અસમ રાજ્યના દિબ્રુગઢ જિલ્લાના મોરાન (Moran) ખાતે ભારતની પ્રથમ Emergency Landing Facility (ELF) નું વિધિવત ઉદ્ઘાટન કર્યું છે. આ માત્ર એક હાઈવેનો ટુકડો નથી, પરંતુ યુદ્ધ જેવી કટોકટીની સ્થિતિમાં ભારતીય વાયુસેના (Indian Air Force) માટે એક અભેદ્ય જીવનરેખા છે.
વડાપ્રધાન મોદી પોતે C-130J Super Hercules એરક્રાફ્ટમાં સવાર થઈને આ નવી બનેલી એરસ્ટ્રીપ પર ઉતરાણ કર્યું હતું, જે ભારતની વધતી જતી આધુનિક માળખાગત સુવિધાઓનું પ્રતીક છે. આ ઘટના માત્ર ભારત માટે જ નહીં, પરંતુ પડોશી દેશો ખાસ કરીને ચીન (China) માટે એક મજબૂત સંદેશ છે કે ભારત તેની સરહદોની રક્ષા માટે દરેક રીતે તૈયાર છે.
શું છે આ Emergency Landing Facility (ELF)?
સામાન્ય રીતે, ફાઈટર જેટ્સ (Fighter Jets) અને કાર્ગો પ્લેન્સને ઉતરાણ માટે મજબૂત અને લાંબા રનવેની જરૂર હોય છે જે માત્ર એરફોર્સ સ્ટેશન (Air Force Stations) પર ઉપલબ્ધ હોય છે. પરંતુ યુદ્ધ દરમિયાન, દુશ્મન દેશનું પ્રથમ લક્ષ્ય આ એરબેઝ અને રનવેને નષ્ટ કરવાનું હોય છે. જો રનવે નષ્ટ થઈ જાય, તો કરોડો રૂપિયાના ફાઈટર જેટ્સ જમીન પર જ અટવાઈ જાય છે.
આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે Emergency Landing Facility (ELF) તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ એક એવો રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ (National Highway) છે જેને એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે કે તે 25-30 ટન વજન ધરાવતા ફાઈટર જેટ્સનું દબાણ સહન કરી શકે. અસમના મોરાનમાં બનેલી આ ફેસિલિટી 4.2 કિલોમીટર લાંબી છે અને તેને તૈયાર કરવામાં અંદાજે ₹100 કરોડનો ખર્ચ થયો છે.
વ્યૂહાત્મક મહત્વ: ચીન અને પાકિસ્તાન સામે ભારતની કવાયત
ભારતની આ તૈયારી પાછળ એક મોટું વ્યૂહાત્મક કારણ (Strategic Reason) છે. તાજેતરમાં Operation Sindhu દરમિયાન ભારતે પાકિસ્તાનના અનેક એરબેઝને સેટેલાઇટ ઇમેજરી દ્વારા ટ્રેક કરીને તેને નષ્ટ કરવાની ક્ષમતા દર્શાવી હતી. જો ભારત આવું કરી શકે છે, તો ચીન જેવી શક્તિઓ પણ ભારતના એરબેઝ પર હુમલો કરી શકે છે.
જો કોઈ હાઈપોથેટિકલ સિનારીયોમાં (Hypothetical Scenario) ચીન ભારત પર ઓચિંતો હુમલો કરે અને ભારતના મુખ્ય એરસ્ટ્રિપ્સને નુકસાન પહોંચાડે, તો ભારતીય વાયુસેના પાસે હાઈવે પરથી ટેક-ઓફ અને લેન્ડિંગ કરવાનો વિકલ્પ હોવો અનિવાર્ય છે. ખાસ કરીને ઉત્તર-પૂર્વ ભારત (North East India), જે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત સંવેદનશીલ છે, ત્યાં આવી સુવિધાઓ ગેમ-ચેન્જર (Game Changer) સાબિત થશે.
અસમમાં ઉદ્ઘાટન અને એર શો (The Grand Inauguration)
વડાપ્રધાન મોદીની આ મુલાકાત દરમિયાન ભારતીય વાયુસેનાએ પોતાની તાકાતનું પ્રદર્શન કર્યું હતું. આ એરસ્ટ્રીપ પરથી Sukhoi-30 MKI અને અત્યાધુનિક Rafale ફાઈટર જેટ્સે સફળતાપૂર્વક ટેક-ઓફ અને ટચ-ડાઉન કરીને દુનિયાને બતાવી દીધું કે ભારતીય પાયલોટ્સ કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં લડવા સક્ષમ છે.
કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરી (Nitin Gadkari) અને અમિત શાહ (Amit Shah) એ પણ આ સિદ્ધિને બિરદાવી છે. ગડકરીએ જણાવ્યું હતું કે આ પ્રોજેક્ટ Ministry of Road Transport and Highways (MoRTH) અને Indian Air Force વચ્ચેના શ્રેષ્ઠ સમન્વયનું પરિણામ છે.
ભારતનો ‘માસ્ટર પ્લાન’: 28 નવી ELF સુવિધાઓ
ભારત સરકાર માત્ર અસમ પર જ અટકી નથી. સંરક્ષણ મંત્રાલયે સમગ્ર ભારતમાં કુલ 28 આવી Emergency Landing Facilities બનાવવાનો પ્લાન તૈયાર કર્યો છે. આ લિસ્ટમાં નીચે મુજબના રાજ્યોનો સમાવેશ થાય છે:
- અસમ (Assam): 5 (સૌથી વધુ, કારણ કે ચીન સરહદ નજીક છે)
- પશ્ચિમ બંગાળ (West Bengal): 4
- ગુજરાત (Gujarat): 3 (પાકિસ્તાન સરહદ અને અરબી સમુદ્રની સુરક્ષા માટે)
- આંધ્રપ્રદેશ (Andhra Pradesh): 3
- રાજસ્થાન (Rajasthan): 3
- બિહાર (Bihar): 2
- હરિયાણા (Haryana): 2
- જમ્મુ અને કાશ્મીર (J&K): 2
- તમિલનાડુ (Tamil Nadu): 2
- પંજાબ (Punjab): 1
- ઉત્તર પ્રદેશ (Uttar Pradesh): 1
આ આંકડાઓ સ્પષ્ટ કરે છે કે ભારત તેની પૂર્વીય સરહદ (Eastern Border) પર વધુ ધ્યાન આપી રહ્યું છે. બિહાર, પશ્ચિમ બંગાળ અને અસમમાં થઈને કુલ 11 ELF બની રહ્યા છે, જેનો સીધો અર્થ છે કે ચીન સામેની સંરક્ષણ પંક્તિ મજબૂત કરવામાં આવી રહી છે.
ચીન સાથે સરખામણી: શું ભારત મોડું પડ્યું?
જો આપણે વૈશ્વિક સ્તરે જોઈએ તો ચીને વર્ષ 2014 માં જ આવી હાઈવે એરસ્ટ્રિપ્સનું પરીક્ષણ કરી લીધું હતું. ચીનનો પ્લાન 2008 થી કાર્યરત હતો. તે સમયે ચીને સાબિત કર્યું હતું કે તેમના થર્ડ જનરેશન ફાઈટર જેટ્સ હાઈવે પર લેન્ડ કરી શકે છે. ભારત આ બાબતે થોડું મોડું પડ્યું છે એ વાત ચોક્કસ છે, પરંતુ જે રીતે હવે ઝડપથી કામ થઈ રહ્યું છે તે આવકારદાયક છે.
ચીન પાસે આવી સુવિધાઓ છેલ્લા 12 વર્ષથી છે, જેનો ઉપયોગ તેઓ ‘Dual Use Infrastructure’ તરીકે કરે છે – એટલે કે શાંતિના સમયમાં સામાન્ય ટ્રાફિક અને યુદ્ધના સમયમાં લશ્કરી મથક. ભારત હવે આ જ મોડેલ પર આગળ વધી રહ્યું છે.
સંરક્ષણ અને આર્થિક વિકાસનો સમન્વય
આ ELF પ્રોજેક્ટ્સ માત્ર યુદ્ધ માટે જ નથી. કુદરતી આફતો (Natural Disasters) જેમ કે પૂર અથવા ભૂકંપના સમયે જ્યારે સામાન્ય એરપોર્ટ્સ પ્રભાવિત થાય, ત્યારે આ હાઈવે એરસ્ટ્રિપ્સ દ્વારા ઝડપી રાહત અને બચાવ કામગીરી (Relief and Rescue Operations) કરી શકાય છે. અસમના દિબ્રુગઢ જેવા વિસ્તારોમાં, જ્યાં ચોમાસામાં પૂરની સમસ્યા રહે છે, ત્યાં આ સુવિધા આશીર્વાદરૂપ સાબિત થશે.
નિષ્કર્ષ: એક સશક્ત ભારતની ઓળખ
વડાપ્રધાન મોદીનું આ પગલું ‘Atmanirbhar Bharat’ અને ‘National Security’ પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે. હવે ભારતીય વાયુસેના પાસે માત્ર એરબેઝ જ નહીં, પરંતુ હજારો કિલોમીટર લાંબા હાઈવે પણ રનવે તરીકે ઉપલબ્ધ હશે.
આ ન્યૂઝ રિપોર્ટના અંતે એક પ્રશ્ન એ પણ થાય છે કે શું પાકિસ્તાન પણ ભારતની આ વ્યૂહરચના જોઈને પોતાના હાઈવે બદલશે? ભવિષ્યમાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભરતા જ ભારતને વિશ્વગુરુ બનાવશે.
વધારાની માહિતી અને એજ્યુકેશનલ કોર્નર
ભારત જ્યારે ડિફેન્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં આટલી પ્રગતિ કરી રહ્યું છે, ત્યારે યુવાનો માટે પણ ડેટા અને ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં મોટી તકો છે. Career 247 દ્વારા હાલમાં Business Analytics નો નવો કોર્સ લોન્ચ કરવામાં આવ્યો છે, જે IBM ના સહયોગથી તૈયાર કરાયો છે. આ કોર્સ દ્વારા યુવાનો પ્રોજેક્ટ મેનેજર તરીકે પોતાનું ભવિષ્ય બનાવી શકે છે અને વાર્ષિક ₹15-18 લાખ સુધીનું પેકેજ મેળવી શકે છે.
નોંધ: આ લેખ YouTube વિડિયોના આધારે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. વાચકોને વિનંતી છે કે સંરક્ષણ ક્ષેત્રની અપડેટ્સ માટે સત્તાવાર સરકારી ચેનલોને પણ અનુસરે.
