Union Budget 2026 Explained: STT Hike થી Stock Market Crash, Middle Class ને શું મળ્યું? જાણો Income Tax, Defense અને Infrastructure ની તમામ જાહેરાતો (Detailed Report)

નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ (Nirmala Sitharaman) એ સંસદમાં નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે Union Budget 2026 રજૂ કર્યું છે. આ તેમનું સતત નવમું બજેટ હતું. સરકારનો દાવો છે કે આ બજેટ ભારતને ‘વિકસિત ભારત’ (Developed India) બનાવવાના વિઝન સાથે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. જોકે, બજેટના દિવસે ભારતીય શેરબજાર (Stock Market) માં ભારે કડાકો જોવા મળ્યો હતો, જે રોકાણકારોની નારાજગી દર્શાવે છે. આ આર્ટિકલમાં આપણે બજેટના દરેક પાસાં, જેમ કે Income Tax, Defense, Railways, Infrastructure, અને Stock Market પર તેની અસરો વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરીશું.

1. Stock Market Crash અને STT Hike: રોકાણકારો કેમ નારાજ થયા?

બજેટના દિવસે શેરબજારમાં ભારે વોલેટિલિટી (Volatility) જોવા મળી હતી. Sensex આશરે 1500 થી 2000 પોઈન્ટ તૂટ્યો હતો અને Nifty માં પણ મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો. માર્કેટ ક્રેશ થવાનું મુખ્ય કારણ Securities Transaction Tax (STT) માં કરવામાં આવેલો વધારો છે.

STT માં વધારો (STT Hike Impact): સરકારે Speculative Trading (સટ્ટાખોરી) ઘટાડવા માટે Futures અને Options (F&O) પરના ટેક્સમાં મોટો વધારો કર્યો છે.

• Futures Trading: ફ્યુચર્સ પરનો STT 0.02% થી વધારીને 0.05% કરવામાં આવ્યો છે.

• Options Trading: ઓપ્શન્સના પ્રીમિયમ પર STT 0.1% થી વધારીને 0.15% કરવામાં આવ્યો છે.

નિષ્ણાતોના મતે, આ વધારાને કારણે Traders નો ખર્ચ વધી જશે. ખાસ કરીને High Frequency Traders (HFT) અને Algo Traders પર તેની ગંભીર અસર પડશે. માર્કેટના જાણકારો માને છે કે આ નિર્ણયથી બજારમાંથી Liquidity ઓછી થઈ શકે છે અને વોલ્યુમ પર 20-30% નો ઘટાડો આવી શકે છે.

શેરબજારના કયા સેક્ટર તૂટ્યા? (Losers in Stock Market):

• Exchange & Brokerage Stocks: STT વધવાને કારણે BSE, MCX, Angel One અને અન્ય બ્રોકિંગ કંપનીઓના શેરોમાં 10% થી 17% સુધીનો જંગી ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો.

• Metal Sector: હિન્દુસ્તાન કોપર અને અન્ય મેટલ શેરો 20% સુધી તૂટ્યા હતા.

• Banking: PSU Banks અને SBI જેવા શેરોમાં પણ 4-5% નો ઘટાડો નોંધાયો હતો.

આ બજેટમાં સરકારે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે તેઓ “Gamblers” (જુગારીઓ) ને નહીં પરંતુ “Builders” (લાંબા ગાળાના રોકાણકારો) ને પ્રોત્સાહન આપવા માંગે છે.

2. Income Tax અને Middle Class: શું મળી રાહત?

દરેક બજેટમાં મધ્યમ વર્ગ (Middle Class) ની સૌથી મોટી અપેક્ષા Income Tax માં રાહતની હોય છે. જોકે, આ વર્ષે મિડલ ક્લાસ માટે કોઈ મોટા ફેરફારો કરવામાં આવ્યા નથી.

• No Change in Tax Slabs: નાણામંત્રીએ ઇન્કમ ટેક્સ સ્લેબમાં કોઈ બદલાવ કર્યો નથી. જે લોકો મોટા Tax Cuts ની આશા રાખી રહ્યા હતા તેમને નિરાશા મળી છે.

• Revised Return Timeline: ટેક્સપેયર્સ માટે એક રાહતના સમાચાર એ છે કે Revised Return ફાઇલ કરવાની સમયમર્યાદા વધારવામાં આવી છે. હવે તમે 31 ડિસેમ્બરના બદલે 31 માર્ચ સુધી રિવાઇઝ્ડ રિટર્ન ફાઇલ કરી શકશો.

• Buyback Tax Changes: શેર બાયબેક (Share Buyback) પર હવે શેરધારકોએ Capital Gains Tax ચૂકવવો પડશે. આ નિયમથી પ્રમોટર્સ દ્વારા થતા Tax Arbitrage ને રોકવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.

જોકે, બજેટ પહેલા એવી અટકળો હતી કે સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન (Standard Deduction) 75,000 થી વધારીને 1 લાખ રૂપિયા કરવામાં આવશે, પરંતુ બજેટ ભાષણમાં આવી કોઈ જાહેરાત થઈ નથી.

3. Defense Budget: દેશની સુરક્ષા માટે ઐતિહાસિક ફાળવણી

વૈશ્વિક સ્તરે વધી રહેલા તણાવ અને પાડોશી દેશો (China અને Pakistan) સાથેની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારતે અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું Defense Budget ફાળવ્યું છે.

• Total Allocation: સંરક્ષણ ક્ષેત્ર માટે રેકોર્ડ 7.85 લાખ કરોડ રૂપિયા ($86 Billion) ફાળવવામાં આવ્યા છે.

• Capital Expenditure (Capex): નવા હથિયારો, ફાઇટર જેટ્સ, અને સબમરીન ખરીદવા માટે 2.2 લાખ કરોડ રૂપિયા અલગ રાખવામાં આવ્યા છે, જે ગયા વર્ષ કરતાં 18% વધારે છે.

• Modernization & Self-Reliance: સરકારનું ફોકસ હવે માત્ર બોર્ડર મેનેજમેન્ટ પર નહીં પણ સેનાના આધુનિકીકરણ (Modernization) પર છે. આ બજેટમાં “Make in India” પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે, જેથી મિસાઇલ્સ, ડ્રોન્સ અને નેવલ વેસલ્સનું ઉત્પાદન ભારતમાં જ થાય.

આ વધારો એટલા માટે પણ મહત્વનો છે કારણ કે ગયા વર્ષે પાકિસ્તાને તેના ડિફેન્સ બજેટમાં 20% નો વધારો કર્યો હતો. ભારતે હવે આયાત (Imports) ઘટાડીને ઘરેલુ ઉત્પાદન વધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે.

4. Infrastructure અને Railways: વિકાસની નવી ગતિ

સરકારે આ બજેટમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (Infrastructure) પર સૌથી વધુ ભાર મૂક્યો છે. કુલ Capital Expenditure (Capex) વધારીને 12.2 લાખ કરોડ રૂપિયા કરવામાં આવ્યું છે, જે દર્શાવે છે કે સરકાર લાંબા ગાળાના વિકાસ માટે પ્રતિબદ્ધ છે.

7 High-Speed Rail Corridors: દેશના મુખ્ય આર્થિક કેન્દ્રોને જોડવા માટે 7 નવા હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરની જાહેરાત કરવામાં આવી છે:

1. Mumbai to Pune

2. Pune to Hyderabad

3. Hyderabad to Bengaluru

4. Hyderabad to Chennai

5. Chennai to Bengaluru

6. Delhi to Varanasi

7. Varanasi to Siliguri

આ ઉપરાંત, રેલવેમાં સલામતી અને નવી લાઈનો માટે 2.81 લાખ કરોડ રૂપિયા ફાળવવામાં આવ્યા છે. 300 થી વધુ નવી વંદે ભારત અને અમૃત ભારત ટ્રેનો શરૂ કરવાની પણ અપેક્ષા છે.

શહેરી વિકાસ (Urban Development): શહેરોને આર્થિક વિકાસના કેન્દ્રો (Growth Hubs) બનાવવા માટે ખાસ યોજનાઓ જાહેર કરવામાં આવી છે. Tier-2 અને Tier-3 શહેરોમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સુધારવા માટે આગામી 5 વર્ષમાં 5000 કરોડ રૂપિયા ફાળવવામાં આવ્યા છે.

5. શું થયું સસ્તું અને શું થયું મોંઘું? (Cheaper vs Costlier)

બજેટમાં કસ્ટમ ડ્યુટી (Customs Duty) માં ફેરફાર થવાને કારણે ઘણી વસ્તુઓના ભાવમાં ફેરફાર થશે. અહીં તેની સંપૂર્ણ યાદી છે:

શું સસ્તું થયું? (Items getting Cheaper):

• Cancer & Diabetes Medicines: કેન્સર અને ડાયાબિટીસની સારવાર માટેની 17 જીવનરક્ષક દવાઓ પરથી કસ્ટમ ડ્યુટી ઘટાડવામાં આવી છે.

• Electric Vehicles (EV): ઈલેક્ટ્રિક વાહનો અને તેના પાર્ટ્સ સસ્તા થશે.

• Solar Panels: રિન્યુએબલ એનર્જીને પ્રોત્સાહન આપવા સોલર પેનલ સસ્તી થશે.

• Mobile Phones & Chargers: ભારતમાં બનતા મોબાઈલ ફોન અને ચાર્જર સસ્તા થશે.

• Leather Goods: ચામડાની વસ્તુઓ સસ્તી થશે.

શું મોંઘું થયું? (Items getting Costlier):

• Luxury Goods: ઈમ્પોર્ટેડ લક્ઝરી ઘડિયાળો મોંઘી થશે.

• Sin Goods: સિગારેટ, પાન મસાલા, અને ગુટખા પર ટેક્સ વધારવામાં આવ્યો છે.

• Imported Alcohol: વિદેશી દારૂ મોંઘો થશે.

• Plastic Goods: પ્લાસ્ટિકની આયાતી વસ્તુઓ પર ડ્યુટી વધી શકે છે.

6. Manufacturing અને Technology: ભારત બનશે ગ્લોબલ હબ

“Make in India” ને વેગ આપવા માટે સરકારે મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર માટે મોટી જાહેરાતો કરી છે.

• BioPharma Shakti: બાયોલોજિક્સ અને બાયો-સિમિલર્સના ઉત્પાદન માટે 10,000 કરોડ રૂપિયાના ફંડની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આનાથી ફાર્મા સેક્ટરને મોટો ફાયદો થશે.

• Electronics Manufacturing: ઈલેક્ટ્રોનિક્સ કમ્પોનન્ટ્સ માટેનું ફંડ વધારીને 40,000 કરોડ રૂપિયા કરવામાં આવ્યું છે.

• Data Centers: વિદેશી કંપનીઓ જો ભારતમાં ડેટા સેન્ટર સ્થાપે તો તેમને 2047 સુધી ટેક્સ હોલિડે (Tax Holiday) આપવામાં આવશે. આ એક મોટું પગલું છે જે ભારતને Digital Economy માં ગ્લોબલ લીડર બનાવી શકે છે.

• Rare Earth Minerals: ઓડિશા, કેરળ, આંધ્ર પ્રદેશ અને તામિલનાડુમાં ‘રેર અર્થ કોરિડોર’ (Rare Earth Corridors) બનાવવામાં આવશે, જે સેમિકન્ડક્ટર અને ડિફેન્સ ઉદ્યોગ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

7. Agriculture અને Rural Development: ખેડૂતો માટે શું?

ભારત એક કૃષિપ્રધાન દેશ હોવાથી, બજેટમાં ખેતી (Agriculture) માટે પણ મહત્વની જોગવાઈઓ છે.

• MSP અને Subsidies: ખેડૂતો માટે MSP સબસિડી તરીકે 28,000 કરોડ રૂપિયા ફાળવવામાં આવ્યા છે.

• Fertilizer Subsidy: ખાતર સબસિડી માટે 1.70 લાખ કરોડ રૂપિયા મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે, જેથી ખેડૂતોને યુરિયા અને અન્ય ખાતરો સસ્તા ભાવે મળી રહે.

• Rural Development: ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયને 1.97 લાખ કરોડ રૂપિયા મળ્યા છે, જેમાં મનરેગા (MGNREGA) અને પ્રધાનમંત્રી ગ્રામ સડક યોજનાનો સમાવેશ થાય છે.

• New Schemes: નારિયેળ, કાજુ અને કોકોના ઉત્પાદનને વધારવા માટે વિશેષ મિશન શરૂ કરવામાં આવશે.

8. Health અને Education: ભવિષ્યનું રોકાણ

Health Sector:

• આયુષ્માન ભારત યોજના હેઠળ મફત સારવારની વય મર્યાદા (Age Limit) અંગે ફેરફારોની ચર્ચા હતી, જેમાં વરિષ્ઠ નાગરિકોને વધુ લાભ મળી શકે છે.

• કેન્સરની દવાઓ સસ્તી થવાથી સામાન્ય માણસને મોટી રાહત મળશે.

• Medical Tourism ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ખાસ હબ બનાવવામાં આવશે.

Education Sector:

• શિક્ષણ માટે 1.39 લાખ કરોડ રૂપિયાની ફાળવણી કરવામાં આવી છે.

• યુવાનોને રોજગારી માટે તૈયાર કરવા ‘Education to Employment’ કમિટીની રચના કરવામાં આવશે.

• 15,000 સ્કૂલો અને 500 કોલેજોમાં Content Creation Labs બનાવવામાં આવશે, જોકે કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે આનાથી બાળકોમાં સ્ક્રીન એડિક્શન વધી શકે છે.

9. Fiscal Discipline અને Economy: આંકડાઓની માયાજાળ

નાણામંત્રીએ રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) ઘટાડવા પર ભાર મૂક્યો છે. આર્થિક સ્થિરતા માટે આ ખૂબ જ જરૂરી છે.

• Fiscal Deficit Target: નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે ફિસ્કલ ડેફિસિટનો લક્ષ્યાંક 4.3% રાખવામાં આવ્યો છે, જે ગયા વર્ષના 4.4% કરતા ઓછો છે.

• Debt to GDP Ratio: સરકારનું લક્ષ્ય છે કે 2030-31 સુધીમાં દેવું GDP ના 50% સુધી લાવવું. હાલમાં આ રેશિયો 55.6% અંદાજવામાં આવ્યો છે.

• Borrowing: ખર્ચાઓને પહોંચી વળવા માટે સરકાર 11.7 લાખ કરોડ રૂપિયાનું દેવું (Borrowing) કરશે.

આંકડા દર્શાવે છે કે સરકાર પોપ્યુલિસ્ટ પગલાં (Populist Measures) લેવાને બદલે શિસ્તબદ્ધ આર્થિક નીતિ (Fiscal Prudence) પર ચાલી રહી છે. ચૂંટણી નજીક હોવા છતાં મોટી મફત રેવડીઓ (Freebies) વહેંચવાને બદલે લાંબા ગાળાના પ્રોજેક્ટ્સ પર ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે.

10. સારાંશ: બજેટ 2026 કેવું રહ્યું? (Conclusion)

એકંદરે, Union Budget 2026 એક મિશ્ર પ્રતિભાવ લાવ્યું છે.

• પોઝિટિવ પાસાં: ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર જોર, મેન્યુફેક્ચરિંગને પ્રોત્સાહન, ફિસ્કલ ડિસિપ્લિન અને ડિફેન્સ સેક્ટરનું આધુનિકીકરણ.

• નેગેટિવ પાસાં: મિડલ ક્લાસ માટે કોઈ મોટી ટેક્સ રાહત નહીં, STT વધારાને કારણે ટ્રેડર્સ પર બોજ, અને શિક્ષણ-આરોગ્ય ક્ષેત્રે હજુ વધુ ફાળવણીની જરૂરિયાત.

શેરબજારમાં આવેલો કડાકો ટૂંકા ગાળાનો હોઈ શકે છે, પરંતુ સરકારનું વિઝન લાંબા ગાળાનું છે. નાણામંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ બજેટ ભવિષ્યના ભારતનો પાયો છે. જો તમે લાંબા ગાળાના રોકાણકાર (Long Term Investor) છો, તો આ બજેટમાં અનેક તકો છે, પરંતુ જો તમે ટ્રેડર છો, તો STT વધારો તમારા નફા પર અસર કરી શકે છે.

આ બજેટને ‘Continuity Budget’ કહી શકાય, જેમાં કોઈ મોટા આંચકા કે મોટા ચમત્કારો નથી, પણ સ્થિરતા પર ભાર છે.

FAQs (વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો):

Q1: શું Income Tax ભરવાની લિમિટ વધી છે? A: ના, જૂના અને નવા ટેક્સ રિજીમમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. સ્લેબ ગયા વર્ષ મુજબ જ રહેશે.

Q2: મોબાઈલ ફોન સસ્તા થશે? A: હા, મોબાઈલ ફોન, ચાર્જર અને તેના પાર્ટ્સ પર કસ્ટમ ડ્યુટી ઘટાડવાથી તે સસ્તા થશે.

Q3: શેરબજાર કેમ તૂટ્યું? A: બજેટમાં Futures અને Options ટ્રેડિંગ પર STT (Securities Transaction Tax) વધારવામાં આવ્યો છે, જેના કારણે બજારમાં વેચવાલી જોવા મળી.

Q4: રેલવે માટે શું નવું છે? A: 7 નવા હાઈ-સ્પીડ કોરિડોરની જાહેરાત થઈ છે જે પુણે, હૈદરાબાદ, બેંગલુરુ અને ચેન્નઈ જેવા શહેરોને જોડશે.

(Note: This article is based on the analysis of Budget 2026 transcripts provided. Specific financial figures and policy announcements are cited from sources like the Finance Minister’s speech excerpts and expert analysis.)